Chương 5: Dư Luận Và Sự Thật
Vụ cháy TanChem — và kỷ luật Mạnh — lên báo. Không phải Mạnh đưa — mà báo chí tự tìm. Phóng viên Tuổi Trẻ — Nguyễn Hải Anh, phụ trách mảng an ninh trật tự — nghe tin từ nguồn nội bộ Sở PCCC: "Đội trưởng PCCC Quận 7 bị kỷ luật vì cứu mười bảy công nhân." Hải Anh gọi Mạnh — Mạnh từ chối trả lời: "Tôi không bình luận chuyện nội bộ." Hải Anh gọi chị Lan — chị Lan kể: "Anh ấy cứu tôi và con tôi. Tôi bầu sáu tháng — nằm trên sàn, thở không được, nghĩ: chết rồi. Rồi anh ấy đến — mặt đen khói, mắt sáng qua mặt nạ — và nói: 'Chị đi theo tôi. Có đường ra.' Tôi đi theo — và sống."
Bài báo Tuổi Trẻ — trang nhất, ảnh Mạnh (ảnh quân phục, nghiêm túc), tiêu đề: "Đội trưởng PCCC bị kỷ luật vì cứu mười bảy công nhân trong vùng cháy cấm." Ba nghìn từ — kể toàn bộ sự việc, bao gồm lệnh cấm của Hưng, quyết định của Mạnh, BLEVE năm phút sau, và kỷ luật khiển trách. Bài đăng lúc sáu giờ sáng — đến mười hai giờ trưa: hai triệu lượt xem, năm mươi nghìn share, mười nghìn comment.
Comment — phần lớn ủng hộ Mạnh: "Anh hùng bị kỷ luật — hệ thống bệnh hoạn." "Lệnh cấm đúng quy trình — nhưng quy trình giết người." "Nếu Mạnh tuân lệnh — 17 người chết — Đại tá Hưng có bị kỷ luật không? Chắc không." Và một comment từ tài khoản @NguyenThiLan_Q7: "Tôi là Lan — người mang thai 6 tháng được anh Mạnh cứu. Con gái tôi — Nguyễn Thị Phương — sinh ngày 15/10, khỏe mạnh 3.2kg. Nếu không có anh Mạnh — tôi và Phương không có mặt ở đây. Cảm ơn anh. Và xin đừng kỷ luật anh."
Comment của Lan — viral: một triệu like, chia sẻ khắp mạng xã hội. Hashtag #FreeMạnh — trending trên Twitter Việt Nam (nay X) trong hai ngày.
Bộ Công an — nhận áp lực dư luận — cử Thanh tra Bộ vào TP.HCM điều tra toàn bộ vụ cháy TanChem. Điều tra không chỉ hành vi Mạnh — mà cả: nguyên nhân cháy (vi phạm PCCC của nhà máy TanChem), trách nhiệm chỉ huy (lệnh cấm của Hưng — đúng quy trình hay quá cứng nhắc?), và hệ thống PCCC (tại sao lực lượng hóa chất chuyên dụng mất bốn mươi lăm phút để đến — có cách nào nhanh hơn?).
Kết quả điều tra Thanh tra Bộ (sau sáu tuần): Thứ nhất — nhà máy TanChem vi phạm mười hai điều khoản PCCC (thông gió hỏng không sửa, khoảng cách hóa chất-MDB không đạt, không có hệ thống chữa cháy tự động sprinkler cho kho hóa chất nhóm I, và — nghiêm trọng nhất — cầu thang thoát hiểm bị khóa ban đêm "vì sợ trộm"). Giám đốc Nguyễn Đình Phúc bị khởi tố tội "Vi phạm quy định về PCCC" (Điều 313 BLHS — khung hình phạt hai đến năm năm tù — vì gây hậu quả nghiêm trọng: mười bảy người suýt chết).
Thứ hai — lệnh cấm của Hưng "đúng quy trình, đúng kỹ thuật" (BLEVE là nguy cơ thật — và đã xảy ra). Nhưng Thanh tra nhận xét: "Chỉ huy hiện trường cần cân nhắc giữa rủi ro BLEVE và rủi ro mất mạng công nhân — lệnh cấm tuyệt đối (prohibitive order) không phải lúc nào cũng tối ưu. Đề xuất: bổ sung quy trình 'lệnh cấm có ngoại lệ' (conditional prohibitive order) — cho phép chỉ huy hiện trường cấp dưới quyết định tiếp cận nếu có tình huống cứu người khẩn cấp, với điều kiện báo cáo và chịu trách nhiệm."
Thứ ba — kỷ luật Mạnh: Thanh tra đề xuất "xem xét lại." Không xóa kỷ luật (vi phạm lệnh — vẫn là vi phạm). Nhưng đề xuất bổ sung: "ghi nhận hành vi dũng cảm cứu người" — bằng Giấy khen Bộ trưởng Bộ Công an. Kỷ luật + khen thưởng — cùng lúc. Vì hệ thống cần cả hai: kỷ luật để duy trì trật tự, khen thưởng để ghi nhận dũng cảm.
Mạnh nhận cả hai — khiển trách (không xóa) + Giấy khen Bộ trưởng (bổ sung). Trở thành sĩ quan PCCC đầu tiên trong lịch sử ngành nhận kỷ luật và khen thưởng cho cùng một hành vi.
Hưng — không bị kỷ luật (lệnh cấm đúng quy trình). Nhưng ông ta biết — và ngành biết — ông ta suýt để mười bảy người chết vì quy trình. Hưng xin nghỉ hưu sớm — sáu tháng sau vụ TanChem. Không ai nói gì — nhưng mọi người hiểu: ông ta không chịu nổi áp lực dư luận, và không chịu nổi sự thật rằng mình đã sai — dù "đúng quy trình."