Chương 6: Ngày quỹ trả 40 tỷ mà không ai gọi cho tôi

Ba năm sau đợt rút vốn ồ ạt, quỹ nhận một yêu cầu rút 40 tỷ. Tôi biết chuyện lúc 4 giờ 52 chiều. Không ai chạy vào phòng tôi, không có cuộc họp khẩn nào, cũng chẳng ai hỏi “Minh, bán gì bây giờ?”. Bộ phận vận hành gửi một email theo đúng quy trình: yêu cầu rút 40 tỷ; thời hạn thanh toán theo lịch chuẩn; tỷ lệ bao phủ thanh khoản trong ngưỡng; tác động giao dịch ước tính thấp, chưa kích hoạt cơ chế điều chỉnh đặc biệt theo ngưỡng hiện hành.

Tôi đọc xong, rồi quay lại cuộc họp đang dở. Đó là khoảnh khắc nhàm chán nhất, và cũng là thứ tôi đã chờ suốt ba năm.

Lúc này quỹ có khoảng 310 tỷ NAV, tài sản tư nhân dưới 12%. Không phải vì chúng tôi thề không bao giờ mua tài sản khó bán, mà vì phần lớn chiến lược mới đã đi vào quỹ dài hạn riêng. Hưng Thịnh Cân Bằng chỉ giữ tài sản tư nhân ở mức mà kiểm tra sức chịu đựng, dòng tiền, quỹ dự phòng thanh khoản và hành vi của nhà đầu tư có thể gánh được tốt hơn. 40 tỷ vẫn là con số lớn, hơn 12% NAV, nhưng tiền mặt cùng các tài sản thanh khoản dự kiến đủ đáp ứng, mà phần tài sản tư nhân của người ở lại không phình lên thành một sản phẩm khác.

Huy vẫn chạy các kịch bản như thường lệ; không ai bỏ bước nào chỉ vì “giờ quỹ khỏe rồi”. Kết quả cho thấy: xử lý được. Nếu cùng kỳ có thêm 20 tỷ nữa, vẫn xử lý được, chỉ là chi phí giao dịch tăng lên. Nếu 30% NAV cùng rút một lúc, có thể lại phải dùng đến giới hạn rút vốn. Không có hệ thống nào khiến một đợt rút ồ ạt trở nên bất khả. Chúng tôi chỉ tạo thêm khoảng đệm, để một lệnh rút lớn bình thường không bị chính cách phản ứng của quỹ biến thành cơn hoảng loạn.

Người rút 40 tỷ là một công ty bảo hiểm. Không tin đồn, không sợ hãi gì quỹ; họ chỉ đang tái cân đối danh mục phân bổ tài sản. Ba ngày sau, tiền được thanh toán đúng lịch. Tôi không gọi cho anh Khải, anh Khải cũng không gọi cho tôi, không ai chụp ảnh kỷ niệm. Đó là thành công đẹp nhất của quản trị thanh khoản: khi nó vận hành tốt, gần như chẳng có câu chuyện gì để kể.

Nhưng cũng trong quý đó, lợi suất mười hai tháng gần nhất của quỹ chỉ đạt 13,9%, trong khi một quỹ đối thủ báo 21%. Bộ phận marketing gửi tôi bảng so sánh kèm lời nhắn: “Nhà đầu tư đang hỏi.”

“Hỏi gì?”

“Hỏi vì sao mình bỏ tài sản tư nhân xong thì thua kém.”

Tôi sửa ngay: “Mình không bỏ tài sản tư nhân.”

“Vâng, nhưng câu chuyện người ta hiểu là quỹ thận trọng quá nên lãi thấp.”

Đó là sự đánh đổi có thật. Có những giai đoạn, tài sản kém thanh khoản mang lại phần bù kém thanh khoản hoặc những cơ hội tốt hơn; giữ nhiều tiền mặt hơn cũng có chi phí cơ hội của nó. Không thể xây một quỹ thanh khoản tốt hơn rồi hứa rằng lợi suất không bao giờ bị ảnh hưởng.

Tại ngày hội nhà đầu tư năm ấy, một người đứng lên hỏi: “Quỹ bên kia 21%, quỹ mình 14%. Tại sao tôi nên ở lại?”

Tôi không trả lời “vì chúng tôi an toàn hơn”. Tôi không biết điều đó, và không thể đánh giá đối thủ chỉ qua một con số. Tôi nói: “Anh không nên ở lại chỉ vì tôi thuyết phục được anh.”

Cả hội trường hơi lặng đi. Tôi nói tiếp: “Anh nên xem lại mục tiêu của mình. Hưng Thịnh Cân Bằng hiện có cấu trúc thanh khoản khác hẳn ba năm trước. Điều đó có thể khiến quỹ bỏ lỡ một phần cơ hội ở tài sản tư nhân và giữ nhiều tài sản dễ bán hơn. Đổi lại, khả năng đáp ứng các kịch bản rút vốn căng thẳng tốt hơn, theo những giả định chúng tôi đã công bố. Nếu anh có kỳ hạn đầu tư dài, chấp nhận khóa vốn và muốn tỷ trọng tư nhân cao hơn, thì quỹ cân bằng có thể không phải sản phẩm tối ưu với anh; quỹ tư nhân của chúng tôi có hồ sơ riêng.”

“Anh đang bảo tôi chuyển sang một sản phẩm khác của công ty?”

“Không. Tôi đang nói đừng bắt một sản phẩm làm hai việc mâu thuẫn nhau. Muốn vừa thanh khoản cao, vừa hưởng phần bù kém thanh khoản cao cùng một lúc, không phải lúc nào cũng có được.”

Ông ấy gật đầu, vẻ mặt chưa hoàn toàn bị thuyết phục. Như thế cũng tốt; một buổi gặp nhà đầu tư không nên biến mọi người thành tín đồ. Sau hôm đó, có người rút, có người ở lại, có người chuyển sang sản phẩm dài hạn sau khi đọc kỹ tài liệu riêng. Không ai bị coi là phản bội quỹ.

Điều tôi sợ nhất trong đợt rút vốn năm xưa là chúng tôi sẽ bắt đầu nhìn người rút như kẻ gây hại. Nhưng quỹ tồn tại để nhà đầu tư có quyền ra đi theo đúng điều kiện đã hứa. Nếu một sản phẩm chỉ tốt khi không ai dùng đến quyền rút, thì chính thiết kế mới là thứ sai.

Chúng tôi còn thay một chi tiết trong bản tin quỹ. Trước đây, biểu đồ lớn nhất là hiệu suất. Giờ nó vẫn lớn, vì chúng tôi không giả vờ lợi suất là không quan trọng. Nhưng bên cạnh có thêm một ô “Hồ sơ thanh khoản”, ghi tỷ lệ từng nhóm thanh khoản, tỷ trọng tài sản tư nhân, lượng tiền mặt và các giả định kiểm tra sức chịu đựng. Không ai đọc nó nhiều bằng phần lợi suất, nhưng mỗi khi thị trường xấu đi, lượt tải về lại tăng vọt. Tôi thấy như vậy là hợp lý.

Một tối ở lại muộn, tôi mở file trình bày cũ của ba năm trước. Slide đầu tiên ghi to: “23,1% — ỔN ĐỊNH VƯỢT TRỘI.” Tôi nhìn chữ “ổn định” rất lâu. Nó không hoàn toàn sai: NAV đã ổn định thật, độ biến động thấp thật. Nhưng tôi từng dùng nó để kể một câu chuyện lớn hơn, rằng danh mục ít rủi ro hơn người ta tưởng, trong khi một phần sự mượt mà ấy chỉ đến từ những tài sản không có giá thị trường hằng ngày. Chúng tôi đã nhầm ít chuyển động với ít rủi ro. Đó không phải lần đầu ngành tài chính mắc lỗi này, và chắc cũng không phải lần cuối.

Tôi xóa slide ấy khỏi bộ mẫu trình bày, nhưng không xóa khỏi kho lưu trữ. Tôi giữ nó lại để người mới vào thấy chúng tôi từng nói gì.

Huy nhìn qua vai tôi, hỏi: “Sao không xóa luôn đi anh?”

“Vì nếu ba năm nữa mình lại mê một con số đẹp khác, mình cần nhớ cái cảm giác này.”

Anh cười. “Anh bắt đầu giống bộ phận tuân thủ rồi đấy.”

“Xúc phạm nhau vừa thôi.”

Cả hai cùng cười.

Cuối năm đó, chú Hải đến rút thêm 15 tỷ. Lần này chú không hỏi có bị giới hạn không, chỉ hỏi: “Mấy ngày?” Bộ phận vận hành trả lời, và tiền về đúng lịch. Chú gọi cho tôi: “Lần này mượt đấy.”

“Dạ.”

“Mày thấy tự hào không?”

“Một chút ạ.”

“Lãi thì ít hơn hồi trước.”

“Chú lại nhắc chuyện đó.”

Chú cười khà khà. “Nhắc để mày đừng biến hẳn thành dân quản trị rủi ro.”

Tôi nhìn bảng điều khiển trên màn hình: hiệu suất, thanh khoản, hàng chờ rút vốn bằng không. Không có chỉ số duy nhất nào nói được quỹ tốt hay xấu. Không có công nghệ thần kỳ nào chứng minh tôi trong sạch, cũng chẳng có kẻ biển thủ nào bị còng tay. Chỉ có một sản phẩm từng hứa mức thanh khoản lớn hơn sức chịu của cấu trúc tài sản, rồi phải học cách nói ra những lời hứa nhỏ hơn.

Tôi từng nghĩ thành tích của một người quản lý quỹ là làm NAV tăng. Điều đó vẫn đúng, nhưng chưa đủ. Một mức lợi nhuận chỉ thật sự thuộc về nhà đầu tư khi cấu trúc của quỹ có cách hợp lý để họ nhận lại tiền theo những điều kiện đã nói rõ, mà không âm thầm đẩy phần khó khăn sang những người ở lại.

Ba năm sau, vào ngày quỹ trả 40 tỷ mà không ai gọi cho tôi, tôi biết Hưng Thịnh chưa bao giờ trở thành một quỹ hoàn hảo. Nó chỉ bớt phụ thuộc vào niềm tin chung rằng chẳng ai sẽ rút. Với tôi, như vậy đã là một thay đổi đáng kể.