Chương 3: Người nộp form trước không được lấy hết tiền tốt

Đến 4 giờ 30 chiều thứ Sáu, tổng yêu cầu rút vốn chờ xử lý đã lên tới 58 tỷ, gần 29% NAV sau khi hạ giá trị. Nếu là ngân hàng, người ta sẽ gọi đó là một cuộc rút tiền ồ ạt. Quỹ không phải ngân hàng, nhưng điều đó không có nghĩa tâm lý đám đông khác đi bao nhiêu. Ai cũng có lý do hợp lý để rút trước khi người khác rút. Nếu quỹ bán cổ phiếu niêm yết để trả cho người đầu tiên, phần tài sản còn lại xấu đi; người đến sau nhìn thấy cơ cấu xấu hơn lại càng muốn rút. Vòng lặp tự nuôi lấy chính nó.

Ủy ban Đầu tư họp khẩn. Anh Khải, CEO của quỹ, mở đầu bằng câu hỏi: “Trả được bao nhiêu mà không phá nát danh mục?”

Huy đáp: “Theo ngân sách thanh khoản hiện tại và không bán tháo tài sản tư nhân, khoảng hai mươi đến hai mươi hai tỷ trong chu kỳ này.”

“Còn 58?”

“Nếu trả hết, nhóm cổ phiếu niêm yết sẽ giảm rất sâu.”

“Có vi phạm hạn mức không?”

“Không ngay lập tức.”

Khải quay sang tôi. “Vậy trả hết.”

“Em phản đối.”

Cả phòng im bặt. “Lý do?”

“Vì ‘không vi phạm hạn mức’ không có nghĩa là công bằng.”

“Nhà đầu tư có quyền rút.”

“Đúng.”

“Quỹ có tài sản thanh khoản.”

“Cũng đúng.”

“Vậy thì sao?”

Tôi chiếu biểu đồ kiểm tra sức chịu đựng lên màn hình. “Nếu trả đủ 58 tỷ bằng tiền mặt và cổ phiếu niêm yết, tài sản tư nhân của người ở lại sẽ vượt 40%. Những người không nộp phiếu sẽ bị biến từ chỗ sở hữu một quỹ cân bằng thành sở hữu gần nửa danh mục tư nhân, mà họ không hề chọn điều đó.”

“Họ có thể rút ở vòng sau,” chị Diễm nói.

“Nếu vòng sau còn cổ phiếu niêm yết để bán.”

Khải xoa trán. “Vậy cậu muốn khóa quỹ?”

“Không phải khóa toàn bộ.”

Bộ phận pháp chế đã rà điều lệ suốt cả ngày. Theo đó, khi tổng yêu cầu rút vốn vượt một ngưỡng xác định và việc đáp ứng toàn bộ có thể gây bất lợi đáng kể cho nhà đầu tư còn lại, quỹ có quyền áp dụng giới hạn rút vốn theo chu kỳ và chia đều theo tỷ lệ giữa các yêu cầu hợp lệ, theo quy trình đã công bố. Chúng tôi chưa từng dùng, nhưng cơ chế ấy tồn tại chính là cho tình huống này.

Tôi đề nghị cụ thể: giới hạn tổng lượng rút trong chu kỳ ở mức 10% NAV; phân bổ theo tỷ lệ cho tất cả phiếu nhận đúng hạn; phần chưa xử lý chuyển sang chu kỳ sau theo điều lệ, và nhà đầu tư được quyền hủy phần còn lại nếu đổi ý trước mốc tiếp theo; áp dụng cơ chế chống pha loãng theo phương pháp đã công bố, không tùy người. Quan trọng nhất là thông báo cùng lúc cho toàn bộ nhà đầu tư, không gọi riêng cho khách VIP trước.

“Chú Hải là nhà đầu tư sáng lập,” Khải nhắc.

“Càng không nên ưu tiên.”

“Cậu nói với chú ấy được không?”

“Em sẽ nói.”

“Nếu sau đó chú rút hết?”

“Đó là quyền của chú.”

Khải nhìn tôi rất lâu. Tôi biết anh đang cân đo không chỉ chuyện thanh khoản mà cả danh tiếng. Một quỹ lần đầu dùng giới hạn rút vốn sẽ bị thị trường hiểu theo hướng rất xấu, kể cả khi điều lệ cho phép và tài sản chẳng hề mất giá trị. Người ngoài không cần đọc phương pháp; tiêu đề báo chỉ cần viết “Hưng Thịnh hạn chế nhà đầu tư rút tiền” là đủ.

“Nếu giới hạn, kỳ sau có thể kéo thêm người rút,” anh nói.

“Có thể.”

“Nếu không giới hạn, mình giữ được hình ảnh tốt hơn.”

“Được một kỳ,” tôi đáp. “Nhưng là mua hình ảnh bằng thanh khoản của người ở lại.”

Ủy ban bỏ phiếu: bốn trên sáu đồng ý áp dụng giới hạn, hai phản đối. Biên bản ghi lại đầy đủ cả ý kiến phản đối, không xóa đi để sau này quyết định trông như thể hiển nhiên.

6 giờ 12 tối, thông báo được gửi đi. Trong mười phút đầu, điện thoại gần như nổ tung. Một nhà đầu tư hét vào máy: “Quỹ giữ tiền của tôi à?” Người khác hỏi dồn: “Có phải quỹ mất khả năng thanh toán rồi không?” Một người bình tĩnh hơn hỏi: “Giới hạn kéo dài bao lâu?”

Tất cả đều nhận cùng một câu trả lời mà pháp chế và bộ phận quan hệ nhà đầu tư đã duyệt. Không có thông tin nào cho thấy quỹ mất khả năng thanh toán. Quỹ đang áp dụng cơ chế quản lý thanh khoản theo điều lệ vì tổng yêu cầu rút vượt ngưỡng có thể xử lý công bằng trong một chu kỳ. Các yêu cầu được phân bổ theo tỷ lệ, không theo thứ tự ai nộp trước. NAV và việc định giá tiếp tục theo quy trình độc lập. Không có cam kết giới hạn sẽ kết thúc sau đúng một kỳ; tình hình sẽ được xem xét lại theo dữ liệu. Tôi ghét câu cuối, nhưng không được hứa điều mình chưa biết.

Chú Hải gọi đến. “Minh.”

“Dạ chú.”

“Chú được trả bao nhiêu?”

“Theo tỷ lệ, chú nhận một phần tương ứng với tỷ lệ xử lý của chu kỳ. Bên vận hành sẽ gửi con số chính xác sau khi chốt NAV.”

“Chú nộp trước mấy người kia mà.”

“Em biết.”

“Ngày xưa ai đến trước thì được giải quyết trước.”

“Nếu làm vậy, người biết tin sớm hơn sẽ lấy hết phần tài sản dễ bán trước.”

“Vậy nộp sớm chẳng có nghĩa lý gì?”

“Trong phạm vi giới hạn, nộp sớm không cho quyền ưu tiên về tiền so với những người nộp hợp lệ cùng kỳ.”

Chú im một lúc lâu. “Minh, chú đang cần tiền thật. Con gái chú ký hợp đồng mua nhà rồi.”

Cổ họng tôi khô khốc. Đây là chỗ sự công bằng ở cấp độ quỹ va thẳng vào đời sống của một con người. Nếu tôi phá quy tắc cho chú Hải vì tôi biết câu chuyện của chú, tôi có thể làm hại những người khác mà tôi không biết câu chuyện. Có thể có nhà đầu tư cần tiền chữa bệnh, có doanh nghiệp cần tiền trả lương. Chia theo tỷ lệ thì lạnh lùng thật, nhưng chính vì chúng tôi không biết ai “xứng đáng” hơn ai, nên nó mới có lý.

“Chú ơi, em không có quyền ưu tiên riêng.”

Chú thở dài. “Chú hiểu. Nhưng chú vẫn giận.”

“Chú có quyền giận ạ.”

Chú cúp máy. Tôi ngồi lặng rất lâu, nhìn những ô cửa kính của tòa nhà đối diện lần lượt tắt đèn. Huy gõ cửa bước vào. “Anh ổn không?”

“Không.”

“Giới hạn rút là đúng.”

“Đúng về hệ thống thì cũng không làm người ta bớt thiếu tiền.”

“Ừ.”

Đêm đó, một tin nhắn nặc danh lan trong các nhóm đầu tư: “Hưng Thịnh đang giấu khoản lỗ tài sản tư nhân 40 tỷ. Giới hạn rút là để chờ xóa dấu vết.” Không có bằng chứng nào, nhưng khi quỹ vừa hạn chế rút vốn, lời đồn nghe lại hợp lý hơn bao giờ hết. Sáng hôm sau, phiếu yêu cầu rút mới tiếp tục đổ về cho kỳ kế tiếp.

Không thể ngăn chuyện này bằng một thông cáo “mọi thứ đều ổn”. Nếu tôi nói tài sản tư nhân hoàn toàn tốt, chính tôi cũng không chắc đến mức đó. Chúng tôi phải làm điều khiến NAV xấu đi nhưng cho niềm tin một cơ hội thật hơn: rà soát lại toàn bộ tài sản kém thanh khoản, công bố rõ hơn mức độ bất định, và nói thẳng cho nhà đầu tư biết họ đang sở hữu những gì. Không phải để dập tắt tin đồn, mà để họ không cần phải tin vào lời tôi.

Người nộp phiếu trước không được lấy hết phần tiền tốt. Nhưng người ở lại cũng không thể được giữ chân chỉ bằng một con số NAV đẹp mà chính quỹ chưa kiểm tra đủ kỹ.