Chương 2: Thầy Tuấn Không Hứa Một Phép Màu

Thầy Nguyễn Văn Tuấn không hứa Huy sẽ chơi lại được như trước. Chính vì thế mà Huy tin thầy.

Buổi học đầu tiên sau tai nạn diễn ra gần năm tháng sau ca mổ, khi đội điều trị cho phép Huy tăng dần mức hoạt động trong giới hạn chịu được, đồng thời vẫn tiếp tục theo dõi vùng sẹo, các khớp và lực tác động lên bàn tay. Hôm ấy thầy Tuấn không ngồi vào đàn ngay. Thầy đặt trước mặt Huy một tờ giấy, phía trên ghi mấy chữ: “Mục tiêu ba tháng”.

Trong đó không có “chơi Ballade số 1”, cũng không có “thi toàn quốc”. Chỉ có năm dòng: ngồi đàn mười lăm đến hai mươi phút mà không bị đau kéo dài; tay trái đọc nhạc và cân giọng tốt hơn; tay phải thử những vai trò đơn giản, phù hợp; tìm các tác phẩm có thể chơi mà không phải ép cơ thể bắt chước bàn tay cũ; biết dừng khi mỏi hoặc đau bất thường.

Huy đọc xong thì cau mày. “Thầy viết y như bài tập vật lý trị liệu.”

“Vì bây giờ âm nhạc phải sống chung với phục hồi.”

“Con không muốn chơi bài dễ mãi.”

“Thầy cũng không muốn.” Thầy Tuấn kéo ghế ngồi xuống cạnh cậu. “Nhưng chơi bài khó không chứng minh được con nghiêm túc hơn.”

Buổi đầu, hai thầy trò chỉ dùng tay trái. Gam chậm, các thế bấm hợp âm, rồi bài tập vừa giữ giai điệu vừa đệm trong cùng một tay. Mới mười phút, Huy đã phát cáu. “Mấy thứ này con biết từ năm tám tuổi rồi.”

“Bây giờ con phải biết sâu hơn,” thầy đáp. “Tay trái không còn chỉ là tay đệm nữa.”

Họ thử một đoạn nhạc viết riêng cho tay trái. Thầy Tuấn giải thích rằng chọn bài ấy không phải vì Huy chỉ còn một tay, mà vì loại tác phẩm này giúp tay trái phát triển sự độc lập, khả năng cân giọng và độ mở, trong khi tay phải mới hồi phục không phải gánh quá nhiều. Huy chơi thử vài ô nhịp rồi ngẩn ra. “Một tay mà ra nhiều tiếng thế ạ?”

“Đó là nhờ cách sắp xếp và cân giọng. Người nghe không ngồi đếm ngón tay.” Thầy dừng một chút. “Nhưng người chơi thì phải biết giới hạn của mình.”

Tay phải được đưa vào sau đó, theo cách rất khiêm tốn. Ngón cái có thể giữ một nốt, ngón út chạm một nốt khác. Khoảng giữa giờ không còn ba ngón để lo những bè bên trong, những nốt lặp hay những đoạn chạy như trước. Một lần, Huy cố căng bàn tay để bấm một quãng rộng, thầy Tuấn lập tức giữ cổ tay cậu lại.

“Đừng cố mở rộng để chứng minh.”

“Nhưng không tập thì làm sao rộng ra được ạ?”

“Khớp và cơ không phải thứ cứ đau là kéo giãn thêm được.”

Trước đó, thầy đã ngồi trao đổi với gia đình Huy và đội phục hồi chức năng. Thầy nói rõ mình không phải chuyên viên trị liệu và sẽ không tự ra bài tập y khoa. Việc của thầy chỉ là điều chỉnh lượng tập dựa trên cảm nhận của Huy và khuyến nghị của người có chuyên môn.

Vì vậy buổi tập nào cũng bị chia thành những khối ngắn mà Huy rất ghét: mười lăm phút chơi, nghỉ, mười phút đọc phân tích bản nhạc không chạm đàn, rồi thêm một khối nữa. Không có chuyện ngồi liền bốn tiếng, không có chuyện bắt vùng sẹo chịu đựng thêm. Nếu sẹo kích ứng hay cơn đau kéo dài, phải dừng ngay và báo người phụ trách phục hồi.

Một hôm, Huy hỏi thẳng: “Nếu con không bao giờ chơi được Chopin như trước thì sao ạ?”

“Thì con không chơi Chopin như trước,” thầy Tuấn đáp.

Huy nhìn thầy như vừa bị tát. “Thầy bảo con bỏ à?”

“Không. Thầy nói mục tiêu không phải là giả vờ như tai nạn chưa từng xảy ra.” Thầy cầm bút, vẽ ba gạch đầu dòng lên tờ giấy. Một là những tác phẩm viết cho tay trái, hoặc có kết cấu phù hợp với tay Huy. Hai là những bản chuyển soạn hợp lệ, được phép chia lại một phần chất liệu giữa hai tay. Ba là những tác phẩm mới, viết riêng cho cơ thể hiện tại của cậu.

“Còn tác phẩm gốc thì sao ạ?”

“Có bài con vẫn chơi được gần nguyên bản, có bài thì không. Mình không cần chứng minh bài nào cũng chinh phục được.”

Huy im lặng rất lâu. Đó là lần đầu tiên có người nói với cậu rằng tương lai của cậu có thể là một danh mục tác phẩm khác, chứ không phải con đường cũ được vá lại bằng quyết tâm. Ban đầu cậu coi đó là thua cuộc. Vài tuần sau, cảm giác ấy dần đổi khác.

Thầy Tuấn đưa cho Huy một bản nhạc tay trái có giai điệu giấu trong các bè giữa. Để chơi được nó, Huy phải học dùng pedal cẩn thận hơn để tiếng đàn không bị đục, phải kiểm soát độ cân bằng giữa các giọng chỉ bằng một tay, điều mà trước đây cậu ít khi để ý. Cậu bắt đầu nghe khác đi, không còn chỉ chăm chăm “bấm cho đủ nốt”.

Sau đó, tay phải được mời vào như một giọng tô màu. Ngón cái nhận những nốt trầm hoặc nốt giữa được bố trí sẵn, ngón út đánh các nốt nhấn hay nốt cao nhất ở những chỗ có thể. Một số đường nét được tay trái gánh thêm, còn pedal giúp nối liền âm thanh ở những chỗ ngón tay không đủ để giữ. Không hề có “kỹ thuật tay phải bay lượn” thần kỳ nào cả, chỉ có hàng trăm lựa chọn cụ thể cho từng bài.

Huy đánh dấu lên bản nhạc bằng bút màu: xanh là chỗ tay trái gánh, đỏ là chỗ tay phải giữ màu sắc hoặc nốt trên cùng, vàng là chỗ cần thử thế bấm khác, gạch ngang là những nốt có thể bỏ nếu pedal và cách cân giọng đã giải quyết được. Thầy Tuấn nhìn những trang nhạc sặc sỡ rồi dặn: “Đừng cố bắt tay phải giống tay năm ngón. Hãy chuyển soạn cho hai ngón thật của con.”

Thầy cũng tìm cho Huy vài tài liệu và bản ghi âm về những nghệ sĩ piano chơi bằng một tay hoặc mang những dạng khuyết tật khác. Mục đích không phải để cậu so thành tích, mà để cậu thấy âm nhạc không có một cơ thể chuẩn duy nhất. Thế nhưng xem xong một video, Huy buột miệng: “Người ta mất cả tay vẫn chơi được. Con thì than gì chứ.”

Thầy Tuấn dừng ngay. “Không. Đừng lấy người khác ra để cấm mình buồn.” Thấy Huy cúi đầu, thầy nói tiếp, chậm hơn: “Khuyết tật của họ không làm nỗi đau của con nhỏ đi.” Đó là câu thứ hai Huy nhớ lâu nhất.

Sang tháng thứ ba, Huy đã chơi trọn được một chương trình mười hai phút gồm hai bài tay trái và một bản chuyển soạn ngắn cho hai tay với phần tay phải đã được điều chỉnh. Sau buổi chơi, cơn đau không tăng lên. Dĩ nhiên vẫn chưa hoàn hảo: Huy hụt nốt khi mệt, tiếng liền ở tay phải có chỗ bị đứt, độ cân bằng giữa các giọng chưa ổn. Thầy Tuấn ghi lại từng lỗi một.

“Thầy không khen con tiến bộ à?” Huy cáu.

“Có chứ.”

“Sao toàn ghi lỗi thế?”

“Vì thầy tôn trọng con như một học sinh piano, chứ không phải như một câu chuyện truyền cảm hứng.”

Huy nhìn thầy một lúc rồi bật cười. Lần đầu tiên sau tai nạn, cậu không thấy mình là “đứa trẻ mất ngón”. Cậu lại là một học sinh đang bị thầy bắt sửa cách tạo câu nhạc, và cảm giác bình thường ấy quý giá đến lạ.