Chương 7: Mẹ Và Viên Thuốc

Giữa lúc cuộc chiến hồ sơ căng nhất, mẹ Minh Đức nhập viện. Bà tám mươi tuổi, tăng huyết áp, suy thận nhẹ, vốn sống cùng em gái ông ở quê. Bà ngã trong nhà tắm, may không gãy xương nhưng tụt huyết áp và rối loạn điện giải. Em gái gọi điện, giọng hoảng. Minh Đức lập tức lái xe về đón mẹ lên Viện Minh Đức.

Bà cụ nằm trên giường bệnh nhỏ, tóc bạc mỏng, tay gầy nổi gân. Thấy con trai mặc blouse, bà mắng ngay: "Mẹ có già chút thôi, đừng làm như mẹ sắp chết." Minh Đức cười, nhưng mắt cay. Bao năm ông cứu mẹ người khác, đến lúc mẹ mình nằm trước mặt, mọi kiến thức y khoa bỗng không đủ che nỗi sợ của một đứa con.

Bà biết chuyện ông bị ép nghỉ qua hàng xóm và báo mạng. Khi chỉ còn hai mẹ con, bà hỏi: "Con có hối hận không?"

"Không."

"Có khổ không?"

"Có."

Bà gật đầu như đã biết. "Ngày xưa ba con làm thầy thuốc ở xã, người ta đem gà, đem gạo đến cảm ơn. Ổng nhận khi biết nhà người ta còn đủ ăn, từ chối khi biết người ta phải vay. Ổng nói thuốc cứu người không được làm người ta nghèo thêm. Con giống ba con ở chỗ cứng đầu."

Minh Đức ngồi cạnh giường, bóc từng viên thuốc bỏ vào hộp chia liều. Mẹ ông nhìn hộp thuốc, bỗng nói: "Nhưng con nhớ, sạch không có nghĩa là phải lạnh. Có người đưa phong bì vì họ xấu, nhưng cũng có người đưa vì họ sợ. Con trả lại thì phải trả sao cho người ta không nhục."

Câu ấy ghim vào ông. Ông nhớ nhiều lần mình trả phong bì quá thẳng, khiến người nhà đỏ mặt trước đám đông. Ông đúng, nhưng có lẽ đôi khi cái đúng của ông sắc quá, làm xước cả người đang hoảng loạn. Buổi chiều, ông gọi Lan vào sửa quy trình: thay vì chỉ treo bảng cấm, viện sẽ có tờ hướng dẫn giải thích vì sao không nhận phong bì, bệnh nhân có thể cảm ơn bằng thư, đánh giá, góp quỹ công khai hoặc đơn giản là quay lại tái khám đúng hẹn.

Mẹ ông nghe xong cười: "Vậy mới là bác sĩ. Không chỉ mổ vết thương trên bụng, còn phải coi vết thương trong lòng người ta."

Hai ngày sau, một cụ bà bán vé số được đưa vào viện vì thoát vị nghẹt. Cụ cứ nắm chặt túi vải, bên trong có một phong bì nhỏ ba trăm nghìn. Con trai cụ mất, cụ sống một mình, nghe hàng xóm nói phải đưa tiền bác sĩ mới được lo. Lan định trả ngay, nhưng Minh Đức ngăn lại. Ông ngồi xuống ngang tầm mắt cụ.

"Má giữ tiền này mua cháo sau mổ. Ở viện con, bác sĩ không nhận riêng. Nếu má vẫn muốn cảm ơn, má viết cho con một câu: mổ xong nhớ đi tái khám."

Cụ bà ngơ ngác rồi bật cười móm mém. "Tui không biết chữ."

"Vậy má hứa miệng."

"Ừ, tui hứa."

Ca mổ diễn ra thuận lợi. Khi cụ xuất viện, bà dúi vào tay Lan một trái ổi chín, nói ngoài chợ người ta cho. Lan nhận, ghi vào sổ quà tặng chung của viện: một trái ổi, trị giá không định giá, dùng chia cho phòng trực. Minh Đức nhìn dòng ghi ấy, lòng nhẹ. Minh bạch không phải biến con người thành máy. Minh bạch là để lòng biết ơn còn nguyên mà không biến thành món nợ ngầm.

Đêm đó, mẹ ông đòi ăn cháo trắng. Bà ăn được nửa chén rồi nói: "Con đánh nhau với người ta, nhớ đừng để mình thành người chỉ biết đánh. Bệnh nhân đến với con vì họ đau, không phải vì họ muốn làm chứng cho con thắng."

Minh Đức nắm tay mẹ. Ngoài kia, hồ sơ chống lại BV Nhân Dân đã sẵn sàng. Nhưng trong căn phòng bệnh nhỏ, ông hiểu cuộc chiến lớn nhất không phải hạ Hải. Cuộc chiến lớn nhất là giữ cho viện của mình không bị hận thù nặn thành một nơi cứng lạnh. Một bệnh viện tử tế phải vừa sạch, vừa ấm.

Mẹ ông ở lại viện một tuần. Mỗi ngày bà đều quan sát nhân viên rồi góp ý thẳng thừng. Bà bảo cô thu ngân nói nhanh quá làm người quê không hiểu, bảo bảng chỉ dẫn chữ nhỏ, bảo cháo căn tin nấu nhạt như nước mắt. Lan ghi hết, cười nói mẹ thầy còn khó hơn đoàn kiểm tra. Minh Đức lại thấy quý. Những nhận xét ấy đến từ một người bệnh thật, không phải từ phòng họp.

Sau khi mẹ xuất viện, ông cho chỉnh lại bảng chỉ dẫn bằng chữ lớn hơn, thêm bản hướng dẫn bằng hình cho người già, và yêu cầu quầy thu ngân đọc chậm từng khoản với bệnh nhân trên sáu mươi tuổi. Một thay đổi nhỏ, nhưng vài ngày sau có cụ ông nói: "Ở đây già như tôi vẫn hiểu mình trả tiền gì." Minh Đức nhớ lời mẹ: sạch phải đi cùng ấm. Nếu minh bạch mà khiến người yếu thấy mình ngu dốt, đó chưa phải tử tế.

Ngày mẹ ông về quê, bà dúi vào tay Lan một túi đậu phộng rang. Bà bảo viện sạch thì tốt, nhưng người trực đêm phải có cái nhai cho tỉnh. Lan nhận túi quà bằng hai tay, ghi vào sổ chung rồi chia cho cả kíp trực. Minh Đức nhìn cảnh ấy, thấy lòng biết ơn được đặt đúng chỗ thì không làm ai nợ ai.

Tối mẹ ngủ, Minh Đức ngồi ngoài hành lang nghe tiếng máy đo huyết áp chạy đều. Ông chợt hiểu người nhà bệnh nhân từng sợ hãi ra sao khi nhìn người thân nằm sau cánh cửa kính. Từ vị trí ấy, mọi lời giải thích cộc lốc của bác sĩ đều có thể biến thành nhát cứa.