Chương 2: Bị Cô Lập Trong Bệnh Viện

Sau cuộc gặp với giám đốc Hải, Minh Đức không bị kỷ luật ngay. Người ta tinh vi hơn thế. Lịch mổ của ông bị cắt dần, những ca khó chuyển sang người khác rồi âm thầm gọi ông xuống "hỗ trợ" khi biến chứng. Các cuộc họp chuyên môn đổi giờ mà không báo. Hồ sơ đề xuất mua máy nội soi mới bị trả về vì thiếu chữ ký phụ trách, trong khi chữ ký ấy thuộc về một phó khoa vốn chưa từng đọc hết bản thuyết minh.

Ở phòng ăn bác sĩ, ghế cạnh ông thường trống. Không ai nói ghét ông. Họ chỉ đột nhiên bận điện thoại, bận lấy thêm canh, bận ngồi bàn khác. Một điều dưỡng lâu năm lén đặt trước mặt ông ly cà phê đen rồi nói nhỏ: "Thầy đừng buồn. Người ta sợ." Minh Đức mỉm cười. "Tôi biết. Sợ cũng là một bệnh nghề nghiệp ở đây."

Bác sĩ trẻ từng học dưới tay ông bắt đầu tránh mắt. Trong số đó có Khải, học trò cũ ông quý nhất. Khải giỏi, tay mổ khéo, từng nói muốn trở thành bác sĩ không để người nghèo sợ bệnh viện. Nhưng giờ Khải phụ trách các ca dịch vụ, mặc áo blouse thêu tên bóng bẩy, và biết cách nhận phong bì kín đáo hơn đàn anh. Khi gặp Minh Đức ở cầu thang, Khải cúi đầu chào rồi đi rất nhanh.

Sự cô lập không đau bằng một nhát dao. Nó giống nước nhỏ vào đá, mỗi ngày một ít. Sáng ông vào khoa, vài câu chuyện ngưng giữa chừng. Trưa ông ký hồ sơ, người ta soi từng lỗi chính tả. Chiều ông góp ý ca mổ, phó khoa đáp: "Thời của anh khác rồi. Bây giờ bệnh viện phải tự chủ tài chính." Minh Đức hỏi: "Tự chủ nghĩa là bệnh nhân tự lo phong bì à?" Cả phòng họp im bặt.

Hải tận dụng sự im lặng ấy. Ông ta phát động chiến dịch "văn hóa phục vụ mới", treo poster bác sĩ cười, nhân viên cúi chào, quầy dịch vụ sạch như khách sạn. Nhưng ở phòng cấp cứu, bệnh nhân nghèo vẫn nằm ghép. Ở khoa ngoại, người nhà vẫn thì thầm hỏi điều dưỡng nên "gửi bác sĩ bao nhiêu". Minh Đức thấy sự hào nhoáng phủ lên một vết thương hôi, và càng thấy khó thở.

Một buổi chiều, ông phát hiện bệnh nhân ung thư đại tràng bị trì hoãn mổ vì chưa đóng đủ gói dịch vụ. Người đàn ông ấy làm thợ hồ, vợ bán rau, con gái ôm sổ viện phí ngồi khóc ngoài hành lang. Minh Đức ký chỉ định mổ cấp thiết, ghi rõ nguy cơ tắc ruột. Phòng tài chính gọi lên chất vấn. Ông đáp: "Nếu ruột vỡ trong lúc các anh chờ tiền, ai ký giấy chịu trách nhiệm?"

Ca mổ thành công. Nhưng ngay tối đó, Hải gửi email toàn viện: nghiêm cấm bác sĩ tự ý can thiệp quy trình tài chính, mọi trường hợp vượt tuyến dịch vụ phải được ban giám đốc phê duyệt. Không nêu tên, nhưng ai cũng biết nói về ai. Dưới email, phó giám đốc chuyên môn nhắn riêng cho ông: "Anh Đức, anh đang tự đưa mình vào thế khó."

Minh Đức ngồi trong phòng trực, đọc tin nhắn rồi tắt màn hình. Ngoài cửa kính, con gái người thợ hồ cúi đầu cảm ơn từng điều dưỡng. Cô bé mười sáu tuổi, tóc buộc vội, mắt đỏ nhưng sáng. Cô đem cho ông một hộp cơm chay. "Mẹ con nói nhà con không có gì, bác sĩ ăn tạm." Ông nhận hộp cơm. Cơm nguội, đậu hũ mặn, rau luộc nhạt, nhưng đó là bữa ăn khiến ông thấy mình còn là bác sĩ.

Đêm ấy, Khải vào phòng trực. Cậu đứng rất lâu mới nói: "Thầy đừng chống nữa. Thầy không thay được cả hệ thống đâu."

Minh Đức hỏi: "Vậy em chọn để hệ thống thay em?"

Khải cúi mặt. "Em còn gia đình, còn khoản vay mua nhà."

"Tôi không trách em sợ. Tôi chỉ mong em đừng gọi nỗi sợ là thực tế rồi bắt bệnh nhân trả giá."

Khải rời đi, vai nặng. Minh Đức nhìn theo, lòng đau. Một bệnh viện có thể làm hỏng người bằng nhiều cách. Không cần biến họ thành ác quỷ. Chỉ cần bắt họ quen với một cái sai nhỏ mỗi ngày, rồi trả lương đúng hạn, rồi gọi đó là trưởng thành.

Sự cô lập còn len vào cả những việc nhỏ nhất. Hồ sơ ông gửi thường nằm cuối chồng giấy. Mẫu xét nghiệm của bệnh nhân ông phụ trách bị trả lại vì một ô chưa tích, trong khi cùng lỗi ấy ở người khác lại được bỏ qua. Có ngày ông vào phòng mổ mới biết dụng cụ quen dùng đã được chuyển sang ca dịch vụ. Điều dưỡng trẻ xin lỗi rối rít, Minh Đức không trách, nhưng ông ghi lại tất cả vào sổ riêng: ngày, giờ, người chứng kiến, hậu quả nếu có.

Lan hỏi ông ghi làm gì khi chưa định kiện ai. Ông đáp: "Khi người ta muốn biến mình thành kẻ khó chịu vô lý, mình phải giữ lại bằng chứng rằng mình đã chịu đựng những gì." Từ hôm đó, cuốn sổ bìa đen theo ông trong túi áo blouse. Nó không làm ông bớt cô đơn, nhưng giúp ông không nghi ngờ trí nhớ của chính mình. Ở một nơi cái sai được nói bằng giọng tập thể, người còn tỉnh cần một chỗ để ghi sự thật xuống.

Một tối, ông bắt gặp Khải đứng trước bảng lịch mổ, tay chạm vào tên bệnh nhân nghèo vừa bị chuyển xuống cuối danh sách. Khải không nói gì, nhưng ánh mắt cậu dao động. Minh Đức đi qua, chỉ để lại một câu: "Em biết ca nào đau hơn thì em biết ưu tiên nằm ở đâu." Câu ấy khiến Khải đứng lặng rất lâu.