Chương 8: BV Nhân Dân Thay Đổi
Đơn tố cáo được gửi đi vào sáng thứ hai. Đến chiều, bài điều tra đầu tiên lên trang. Không giật tít quá đà, không gọi ai là ác quỷ, chỉ trình bày chuỗi hợp đồng vật tư, log truy cập hồ sơ, lời khai bệnh nhân và đoạn ghi âm của Hải. Chính sự điềm tĩnh ấy làm nó nặng. Trong vòng một ngày, Sở Y tế công bố thành lập đoàn thanh tra. BV Nhân Dân tạm đình chỉ một số cá nhân liên quan, trong đó có trưởng phòng tài chính và phó giám đốc chuyên môn.
Hải vẫn cố chống. Ông ta trả lời báo rằng tài liệu bị cắt ghép, rằng Minh Đức trả thù cá nhân. Nhưng khi nhà báo công bố bản đối chiếu log hệ thống và hợp đồng công ty sân sau, giọng Hải mất dần sức. Những bệnh nhân từng bị ép gói dịch vụ bắt đầu lên tiếng. Một người mẹ kể con mình phải nằm chờ vì thiếu tiền. Một bác tài xế đưa hóa đơn vật tư cao gấp ba giá thị trường. Cơn giận của cộng đồng không ồn ào ngay lập tức; nó dâng lên như nước triều, chậm nhưng không lùi.
Trong BV Nhân Dân, bác sĩ trẻ hoang mang. Khải bị gọi làm việc vì bị nghi rò rỉ tài liệu. Cậu không khai Minh Đức. Cậu chỉ nói mình cung cấp bằng chứng cho cơ quan có thẩm quyền vì không muốn tiếp tục ký vào hồ sơ sai. Khi rời phòng kiểm điểm, cậu thấy nhiều đồng nghiệp nhìn mình khác. Không hẳn khâm phục, không hẳn ghét. Có lẽ họ đang tự hỏi mình đã im lặng bao lâu.
Minh Đức không ăn mừng. Viện của ông vẫn khám, vẫn mổ, vẫn họp chuyên môn mỗi chiều. Ông cấm nhân viên đăng bài chế giễu BV Nhân Dân. "Nơi đó vẫn có bệnh nhân đang nằm. Vẫn có bác sĩ tốt đang làm việc. Mình đánh sai phạm, không đánh người bệnh." Lan đồng ý, nhưng nói thẳng: "Thầy hiền quá, họ từng muốn chôn thầy." Minh Đức đáp: "Nếu mình dùng cùng cách của họ, mình chỉ đổi vai trong một trò bẩn."
Thanh tra kéo dài ba tuần. Kết luận sơ bộ buộc BV Nhân Dân thay đổi quy trình tài chính, công khai đường dây nóng nhận phản ánh phong bì, kiểm toán hợp đồng vật tư và khôi phục một số chỉ định chuyên môn bị can thiệp sai. Hải bị tạm đình chỉ chức vụ để phục vụ điều tra. Ngày tin ấy phát ra, trước cổng bệnh viện có phóng viên, nhưng bên trong khoa ngoại, điều khiến nhiều người chú ý hơn là tấm bảng mới treo ở quầy: "Không gợi ý, không nhận chi phí ngoài hóa đơn."
Bảng ấy còn mới, chữ in đẹp, nhưng chưa ai biết có sống được không. Minh Đức nhận được ảnh bảng từ Khải. Tin nhắn kèm theo chỉ có ba chữ: "Muộn nhưng cần." Ông nhìn rất lâu rồi nhắn lại: "Giữ nó bằng việc làm, không bằng ảnh."
Một tuần sau, Khải đến Viện Minh Đức. Cậu mặc áo sơ mi, không blouse, đứng ở cửa như học trò phạm lỗi. Lan thấy cậu thì lạnh mặt. Minh Đức mời vào phòng. Khải đặt lên bàn bản tường trình ngày xưa, bản có câu "thầy gây áp lực đạo đức", và nói: "Em xin lỗi. Lúc đó em sợ mất vị trí."
Minh Đức không nhận lời xin lỗi ngay. Ông hỏi: "Bây giờ em còn sợ không?"
"Còn."
"Vậy em định làm gì với nỗi sợ?"
Khải im lặng, rồi nói muốn ở lại BV Nhân Dân để sửa từ bên trong. Cậu không xin sang Viện Minh Đức, không xin thầy che chở. Minh Đức gật đầu. "Nếu em ở lại, em sẽ khó hơn tôi. Vì tôi đi rồi được ghét công khai. Em ở đó, mỗi ngày phải chọn giữa tiện và đúng."
Trước khi về, Khải cúi đầu rất thấp. Minh Đức nhìn học trò, thấy trong lòng mình bớt nặng. Một bệnh viện thay đổi không phải vì một giám đốc ngã xuống, mà vì những người còn lại bắt đầu thấy xấu hổ khi làm sai. Xấu hổ, nếu được dùng đúng, cũng là một loại thuốc.
Khi BV Nhân Dân treo bảng mới, nhiều người dân bán tín bán nghi. Một tấm bảng không xóa được nhiều năm hành lang thì thầm. Nhưng thay đổi thật bắt đầu từ vài hành động nhỏ: một điều dưỡng trả lại phong bì và hướng dẫn đóng đúng quầy; một bác sĩ giải thích gói mổ thường không kém an toàn trong trường hợp phù hợp; Khải lập nhóm kiểm tra hồ sơ mổ trì hoãn. Mỗi việc đều bị chống, bị cười, bị nói là làm quá.
Khải nhắn cho Minh Đức: "Giờ em mới hiểu thầy mệt thế nào." Minh Đức trả lời: "Đừng lấy mệt làm lý do dừng. Nhưng cũng đừng lấy đúng làm cớ khinh người chưa dám đúng." Ông biết nếu Khải trở thành một phiên bản cay nghiệt của ông, cậu sẽ nhanh chóng bị cô lập như ông từng bị. Sửa một hệ thống cần lửa, nhưng cũng cần hơi ấm để kéo người còn lưỡng lự quay về.
Một bệnh nhân cũ của BV Nhân Dân gọi đến Viện Minh Đức hỏi có nên quay về tái khám ở đó không. Minh Đức không kéo người về phía mình. Ông bảo nếu bệnh viện đã sửa quy trình và bác sĩ điều trị nắm hồ sơ, cô cứ tái khám đúng hẹn. Dập một nơi xuống để nâng mình lên không phải mục tiêu của ông.
Ngày bảng mới được treo, một điều dưỡng trẻ chụp ảnh gửi cho Minh Đức kèm dòng: "Không biết giữ được bao lâu, nhưng tụi em bắt đầu rồi." Ông nhắn lại rất ngắn: "Giữ từng ca một." Ông biết mọi cải tổ lớn cuối cùng đều phải sống sót qua từng ca bệnh nhỏ.