Chương 4: Phát Hiện Gian Lận Nghiên Cứu
Ba tháng sau khi mở MinhChâu Academy, Châu nhận email từ một nghiên cứu sinh — Nguyễn Hải Đăng, NCS năm hai tại Khoa Kinh tế, do PGS Mạnh hướng dẫn.
"Chị Châu, em cần nói chuyện. Không qua điện thoại — gặp trực tiếp."
Châu gặp Đăng ở quán cà phê ngoài khuôn viên trường. Đăng hai mươi bảy tuổi, mắt quầng thâm, tay run — như người không ngủ nhiều ngày.
"Chị ơi, thầy Mạnh ép em."
"Ép gì?"
"Thầy yêu cầu em đặt tên thầy là tác giả chính (first author) trên bài báo quốc tế của em — dù thầy không viết, không phân tích dữ liệu, thậm chí không đọc bản thảo. Thầy nói: 'Thầy là người hướng dẫn, tên thầy phải đứng đầu. Nếu em không đồng ý, thầy không ký xác nhận luận án.'"
"Đăng, em có bằng chứng?"
"Em có email thầy gửi yêu cầu. Và em có version history trên Google Docs — cho thấy thầy chưa bao giờ mở file bài báo."
Châu im lặng. Cô biết thực trạng này phổ biến trong học thuật Việt Nam — giáo sư đứng tên bài báo của nghiên cứu sinh là "luật bất thành văn." Nhưng phổ biến không có nghĩa là đúng.
"Đăng, em muốn chị làm gì?"
"Em muốn chị công bố. Nhưng em sợ — nếu thầy biết, thầy hủy luận án em. Bốn năm của em sẽ mất."
"Em yên tâm. Chị sẽ không nêu tên em. Chị sẽ điều tra hệ thống — không chỉ thầy Mạnh, mà toàn bộ vấn đề ghost authorship trong học thuật Việt Nam. Bài của em sẽ là một trong nhiều case study — không ai biết đó là em."
Châu dành hai tháng điều tra — liên hệ mười lăm nghiên cứu sinh từ năm khoa khác nhau ở ba trường đại học. Mười một người xác nhận: giáo sư hướng dẫn yêu cầu đứng tên tác giả chính dù không đóng góp.
Châu viết bài: "Ghost Authorship in Vietnamese Academia — A System of Stolen Credit." Đăng trên MinhChâu Academy và gửi cho ba tạp chí khoa học quốc tế về đạo đức nghiên cứu (research ethics).
Bài viết nổ tung.