Chương 1: Bài Báo Bị Giết
Vũ Phương Nhi ngồi trước màn hình máy tính trong tòa soạn báo Nhân Dân Tỉnh H, nhìn email từ Tổng biên tập Trần Quốc Hùng — ba dòng ngắn gọn:
"Bài điều tra về dự án KĐT Đông Hải không phù hợp với định hướng tuyên truyền. Xóa bản thảo. Không lưu bản sao. Gặp tôi phòng TBT lúc 2 giờ chiều."
Nhi hai mươi tám tuổi, phóng viên điều tra bốn năm kinh nghiệm, từng đoạt Giải Báo chí Quốc gia hạng B cho loạt bài về ô nhiễm môi trường ở khu công nghiệp. Cô là phóng viên trẻ nhất tòa soạn, và cũng là người duy nhất tình nguyện viết bài điều tra — thể loại mà đồng nghiệp gọi là "nghề tự sát" vì ai viết cũng bị ghét.
Bài báo mà Tổng biên tập muốn giết: một cuộc điều tra sáu tháng về dự án Khu đô thị Đông Hải — dự án ba nghìn tỷ đồng do UBND Tỉnh H phê duyệt, giao cho Tập đoàn Hoàng Gia đầu tư. Nhi phát hiện: đất dự án trước đó là đất nông nghiệp của hai trăm hộ dân — bị thu hồi với giá đền bù bốn trăm nghìn đồng mỗi mét vuông, trong khi Hoàng Gia bán lại cho khách hàng giá bốn mươi triệu đồng mỗi mét vuông. Chênh lệch: gấp một trăm lần.
Quan trọng hơn: biên bản họp nội bộ UBND mà Nhi có được — từ nguồn tin ẩn danh — cho thấy Phó Chủ tịch Tỉnh Nguyễn Đức Thắng đã ký duyệt giá đền bù thấp bất thường, đồng thời nhận cổ phần ẩn danh trong Tập đoàn Hoàng Gia thông qua công ty vỏ bọc ở Singapore.
Bằng chứng: biên bản họp, sổ cổ đông công ty vỏ bọc (Nhi đã nhờ luật sư ở Singapore tra cứu), tin nhắn Zalo giữa Phó Chủ tịch Thắng và Chủ tịch Hoàng Gia — ảnh chụp màn hình do nguồn tin cung cấp.
Nhi viết bài sáu nghìn chữ, đặt tên: "Đất Đông Hải: Ai được, ai mất?"
Và Tổng biên tập giết bài trong ba dòng email.
Hai giờ chiều, phòng Tổng biên tập.
Trần Quốc Hùng — năm mươi lăm tuổi, tóc muối tiêu, kính gọng vàng — ngồi sau bàn gỗ lim, mặt bình thản.
"Nhi, em giỏi. Bài viết rất tốt. Nhưng không đăng được."
"Tại sao, anh Hùng? Bằng chứng đầy đủ. Pháp lý chặt chẽ. Luật sư đã kiểm tra."
"Vì Phó Chủ tịch Thắng là người phê duyệt ngân sách cho tòa soạn mình. Em hiểu không? Ngân sách mỗi năm — ba mươi tỷ — từ tỉnh. Nếu bài này đăng, tỉnh cắt ngân sách, tòa soạn đóng cửa, sáu mươi người mất việc."
"Anh Hùng, hai trăm hộ dân mất đất. Họ nhận bốn trăm nghìn một mét, trong khi đất đó bán bốn mươi triệu. Đó là ăn cướp."
"Anh biết. Nhưng đây là lựa chọn: sáu mươi người trong tòa soạn, hay hai trăm người ngoài kia. Anh chọn sáu mươi người mình."
Nhi đứng dậy. "Vậy em chọn hai trăm người ngoài kia."
Sáng hôm sau, Nhi nhận quyết định sa thải — lý do: "Vi phạm quy trình xuất bản và bảo mật nguồn tin." Tòa soạn thu lại thẻ phóng viên, laptop, và khóa tài khoản email nội bộ.
Nhi bước ra khỏi tòa soạn, tay cầm hộp đựng đồ cá nhân — một cuốn sổ ghi chép, cây bút bi, và tấm ảnh chụp chung với bạn đồng nghiệp ngày nhận giải báo chí.
Cô không khóc. Cô mở laptop cá nhân — bản sao bài điều tra đã lưu trong USB, nhét trong ví — và bắt đầu nghĩ: nếu không tòa soạn nào dám đăng, thì cô sẽ tự đăng.