Chương 3: Không Có Thuốc Nào Được Quyền Đứng Ngoài Nghi Vấn
Ngày thứ sáu của đợt rà soát, một bệnh nhân cũ gọi tới phòng khám Dương gia. Giọng bà gấp gáp, chưa kịp chào đã hỏi: “Bác sĩ Bình ơi, tôi đang uống Lipozen-SN. Có cần ngừng không?”
Nghe câu ấy, Hải Bình biết tin đã bắt đầu lan ra ngoài.
“Cô đang dùng thuốc theo toa của bác sĩ nào?”
“Bác sĩ tim mạch ở bệnh viện cũ của cậu.”
“Dạo này cô có triệu chứng gì mới không?”
“Không. Tôi thấy trên mạng nói thuốc đó hại gan.”
“Cô đừng tự ngừng thuốc,” Hải Bình nói chậm rãi. “Cô liên hệ bác sĩ đang điều trị hoặc nơi cấp thuốc để được đánh giá theo đúng tình trạng của mình. Nếu thấy triệu chứng bất thường thì báo ngay cho cơ sở y tế.”
“Nhưng cậu là người phát hiện ra mà?”
“Tôi phát hiện một ca nghi phản ứng có hại,” anh nhấn từng chữ. “Không có nghĩa là ai dùng thuốc cũng bị.”
Cuộc gọi đó không phải cuộc duy nhất. Chỉ trong hai ngày, phòng khám nhận mười bảy cuộc gọi hỏi về thuốc. Cha Hải Bình muốn dán một tờ thông báo ngoài cửa cho đỡ phải trả lời. Hải Bình đồng ý, nhưng dặn kỹ: “Cha ghi rõ ở đây không tư vấn ngừng thuốc qua điện thoại. Và không quảng cáo phòng khám có cách giải độc gan.”
Ông lườm con trai. “Ai định quảng cáo?”
“Con nói trước thôi.”
“Mày nghi cả cha mày à?”
“Con nghi mọi hệ thống có động cơ.”
Ông vớ chiếc khăn lau tay trên bàn, ném thẳng vào người anh.
Trong khi đó, đoàn thanh tra đã nhận được dữ liệu các lô thuốc. Mười một báo cáo ADR không phân bố đều: bảy trường hợp rơi vào hai lô sản xuất sát nhau, bốn trường hợp còn lại rải ở các lô khác. Ông Hoàng Đức lập tức cảnh báo: “Việc dồn thành cụm là đáng chú ý, nhưng chưa chứng minh được lô đó lỗi.” Họ yêu cầu mẫu lưu từ nhà sản xuất, và cả mẫu từ kênh phân phối nếu còn.
Sơn Nam Pharma phản hồi đúng hạn. Công ty không từ chối hợp tác, khẳng định sản phẩm đạt kiểm nghiệm xuất xưởng, và gửi kèm đầy đủ hồ sơ xuất xưởng. Tối đó, Thu Vân gọi cho Hải Bình.
“Nếu hồ sơ xuất xưởng sạch thì sao?”
“Thì xem tiếp.”
“Anh không thất vọng à?”
“Tôi muốn thuốc an toàn hơn là muốn mình đúng.”
“Câu này nghe như anh soạn sẵn.”
“Không,” Hải Bình đáp. “Nhưng tôi đã từng chẩn đoán sai đủ nhiều lần để không còn mê cái cảm giác mình đúng.”
Vấn đề thứ hai nằm ở nhật ký truy vết bệnh án. Ban đầu, bệnh viện chỉ gửi bản rút gọn, có thời điểm nhưng không có mã người dùng chi tiết. Đoàn thanh tra yêu cầu bản đầy đủ theo thẩm quyền. Lần này, một chuỗi sự kiện hiện ra rõ ràng. Hồ sơ của ông Trần Văn Minh được mở bằng tài khoản điều dưỡng Hạnh lúc 22 giờ 41. Mã chẩn đoán thay đổi lúc 22 giờ 47. Dòng ghi chú về ADR bị ẩn khỏi phần tóm tắt lúc 22 giờ 52, bởi tài khoản ClinicalAdmin. Báo cáo ADR chuyển sang “trùng lặp” lúc 23 giờ 03, bởi SafetyAdmin. Ba tài khoản, trong cùng một đêm.
“Có thể đó là quy trình chỉnh sửa hồ sơ bình thường không?” Hải Bình hỏi.
“Bệnh viện nói đêm đó có đợt làm sạch dữ liệu,” Thu Vân đáp.
“Có phiếu yêu cầu không?”
“Đang hỏi.”
Không có phiếu yêu cầu nào. Ngày hôm sau, bệnh viện bổ sung giải trình rằng phó giám đốc chuyên môn đã yêu cầu “chuẩn hóa chẩn đoán và loại bỏ báo cáo trùng”, và người thực hiện làm theo chỉ đạo miệng trong nhóm chat nội bộ. Đoàn thanh tra lập tức yêu cầu giữ nguyên nhóm chat đó. Tới lúc này, Trương Hữu Phúc mới chính thức thuê luật sư riêng. Ông chưa bị kết luận có sai phạm, nhưng câu hỏi đã bắt đầu đổi chiều, từ “Bình có làm to chuyện không” sang “vì sao nhiều thay đổi cùng xảy ra ngay sau một cuộc họp”.
Hải Bình vẫn chưa được xem dữ liệu của những bệnh nhân khác. Điều đó khiến anh khó chịu, nhưng anh biết nó đúng. Không phải cứ là người tố giác thì được quyền mở mọi bộ hồ sơ.
Đoàn thanh tra cũng thống nhất một định nghĩa ca bệnh ngay từ đầu, để không ai tự chọn hồ sơ theo cảm tính. Một ca được đưa vào rà soát nếu men gan tăng vượt ngưỡng chuyên môn đã định, trong khoảng thời gian phù hợp sau khi dùng thuốc. Sau đó mới phân tầng theo mức độ đầy đủ của dữ liệu. Hải Bình rất thích bước này. Nếu không có tiêu chí từ trước, bất kỳ ai cũng có thể lặng lẽ bỏ đi ca bất lợi, hoặc nhặt thêm những ca hợp với giả thuyết của mình. Ông Đức còn yêu cầu lưu cả số người dùng thuốc mà không gặp sự cố gì trong cùng thời kỳ, để có mẫu số nền.
“Mười ca nghe nhiều hay ít,” ông nói, “là tùy mười trên một trăm hay mười trên mười nghìn.” Hải Bình chép câu ấy vào sổ.
Một buổi chiều, Thu Vân ghé phòng khám để lấy thêm xác nhận về quy trình của nhóm an toàn người bệnh. Quầng thâm dưới mắt cô hiện rõ, tay cầm cốc nước hơi chậm.
“Cô ổn không?” Hải Bình hỏi.
“Ổn.”
“Tôi chỉ hỏi một lần thôi.”
Thu Vân nhìn anh. “Anh không định nhìn mặt tôi rồi chẩn đoán đấy chứ?”
“Không.”
“Vậy thì tốt.”
“Nhưng nếu cô mệt kéo dài thì tự đi khám đấy.”
“Biết rồi.”
Anh rót cho cô một cốc nước lọc. Không trà an thần, không thuốc bổ gan. Hai người tiếp tục ngồi rà quy trình cho tới khi nắng ngoài hiên ngả vàng.
Cuối buổi, ông Đức gọi tới. Mẫu lưu của hai lô thuốc đang được kiểm nghiệm mở rộng. Nhưng ông nói ngay: “Đừng kỳ vọng một kết quả phòng thí nghiệm sẽ khép lại vụ này.”
“Tôi không kỳ vọng thế.”
“Tốt.”
Hải Bình bật cười. “Dạo này mọi người quanh tôi đều thích nói chữ đó.”
Ông Đức cũng cười. “Vì làm an toàn dược mà ghét chữ ‘có thể’ thì mệt lắm.”
Cúp máy, Hải Bình nhìn tấm bảng thông báo trước cửa phòng khám: “Không tự thay đổi thuốc chỉ dựa trên tin trên mạng. Hãy trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ phụ trách điều trị.” Đó là điều anh muốn người bệnh thấy trước tiên, trước mọi câu chuyện về “bác sĩ bị đuổi vì chẩn đoán đúng”.
Không có loại thuốc nào được quyền đứng ngoài nghi vấn. Nhưng nghi vấn cũng không được quyền tự biến thành bản án.