Chương 9: Phiên Tòa Thế Kỷ

Tòa án Nhân dân TP.HCM, số 131 Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Quận 1.

Sáng thứ ba, tám giờ ba mươi.

Phòng xử án số 3 tầng hai đã kín chỗ từ bảy giờ — phóng viên chiếm hết hai hàng ghế phía sau, máy ảnh lách cách, micro thu âm dựng lên như rừng tre.

Vụ kiện Nguyễn Đức Trí kiện Tập đoàn Dược phẩm Hoàng Gia về quyền sở hữu trí tuệ đã trở thành tâm điểm truyền thông suốt hai tuần qua.

Trí ngồi bên trái phòng xử, cạnh luật sư Quân.

Anh mặc áo sơ mi trắng, quần tây đen, không vest — không phải vì không có, mà vì anh muốn thể hiện đúng con người mình: một nhà khoa học, không phải doanh nhân.

Tay anh đặt trên đùi, bình tĩnh bề ngoài, nhưng bên trong, tim đập nhanh hơn bình thường — anh đếm được: tám mươi lăm nhịp mỗi phút thay vì bảy mươi hai.

Đối diện, bên phải phòng xử, Hoàng Bá Kiệt ngồi giữa hai luật sư của Công ty Luật Baker & McKenzie Vietnam — một trong những hãng luật lớn nhất nước.

Kiệt mặc vest xanh đen, cà vạt bạc, tóc chải mượt.

Gương mặt gã vẫn bình tĩnh, nhưng Trí nhận ra một chi tiết nhỏ: ngón tay trỏ phải của Kiệt gõ nhẹ lên mặt bàn, nhịp đều — thói quen khi gã lo lắng.

Mai ngồi ở hàng ghế đầu tiên phía khán giả, mặc áo vest kem, tay cầm cặp da.

Mắt cô quét qua phòng xử, đánh giá tình hình như đánh giá một thương vụ đầu tư.

Thẩm phán chủ tọa Trần Minh Đức — một người đàn ông ngoài năm mươi, mặt vuông, đeo kính cận gọng đen, giọng trầm ấm nhưng dứt khoát — gõ búa. — Phiên tòa bắt đầu.

Vụ án dân sự về tranh chấp quyền sở hữu trí tuệ giữa nguyên đơn Nguyễn Đức Trí và bị đơn Công ty Cổ phần Tập đoàn Dược phẩm Hoàng Gia.

Mời đại diện nguyên đơn trình bày.

Luật sư Quân đứng dậy.

Ông bốn mươi lăm tuổi, thấp người nhưng giọng vang, cách trình bày rành mạch như đọc biên bản xét nghiệm. — Thưa Hội đồng xét xử, nguyên đơn Nguyễn Đức Trí khởi kiện yêu cầu tòa án công nhận quyền sở hữu trí tuệ đối với công thức Hepato-Lock và enzym Unlock-T3, đồng thời yêu cầu bị đơn ngừng sử dụng, khai thác công thức bị chiếm đoạt và bồi thường thiệt hại.

Ông mở cặp hồ sơ, trình bày bốn nhóm bằng chứng — cùng bốn bộ hồ sơ mà Trí đã nộp cho UBCKNN, bổ sung thêm kết luận giám định từ Giáo sư Trần Hữu Đức.

Luật sư bên Hoàng Gia — Tiến sĩ Luật Phạm Hoàng Long, cao lớn, đầu bạc, giọng trầm uy quyền — đứng dậy phản biện: — Thưa Hội đồng, bị đơn khẳng định công thức Hepato-Lock là sản phẩm nghiên cứu được phát triển trong phòng lab của tập đoàn, sử dụng thiết bị và ngân sách của tập đoàn.

Hợp đồng lao động mà ông Trí đã ký rõ ràng quy định tại Điều 14, khoản 3: mọi sản phẩm trí tuệ tạo ra trong thời gian làm việc thuộc quyền sở hữu của tập đoàn. — Xin phản đối, — luật sư Quân nói ngay. — Điều 14 khoản 3 áp dụng cho sản phẩm nghiên cứu theo đơn đặt hàng của công ty.

Hepato-Lock không phải dự án được công ty giao — nó là nghiên cứu cá nhân mà Tiến sĩ Trí phát triển ngoài giờ làm việc, sử dụng kiến thức cá nhân.

Luật Sở hữu trí tuệ 2005, sửa đổi 2022, Điều 86 quy định rõ: tác giả là người trực tiếp sáng tạo ra sản phẩm trí tuệ, và quyền tác giả thuộc về cá nhân trừ khi có hợp đồng nghiên cứu cụ thể cho dự án đó.

Bị đơn không có hợp đồng nghiên cứu riêng cho Hepato-Lock.

Luật sư Long nhíu mày.

Đây là điểm yếu trong lập luận của Hoàng Gia — và ông biết.

Thẩm phán Đức gõ bút trên bàn, ra hiệu im lặng. — Tòa muốn nghe trực tiếp từ nguyên đơn.

Tiến sĩ Trí, xin mời lên bục khai báo.

Trí đứng dậy.

Anh bước lên bục, đứng trước micro.

Phòng xử im phắc — chỉ có tiếng máy lạnh và tiếng click máy ảnh. — Thưa Hội đồng xét xử, — Trí nói, giọng bình tĩnh, — tôi xin trình bày bằng chứng khoa học cốt lõi.

Anh mở laptop kết nối với máy chiếu.

Màn hình lớn hiện lên hai sắc ký đồ HPLC đặt cạnh nhau. — Bên trái là sắc ký đồ của Hepato-Lock phiên bản Hoàng Gia — không có Unlock-T3.

Chỉ có một đỉnh chính ở phút thứ bảy phẩy hai.

Bên phải là sắc ký đồ Hepato-Lock hoàn chỉnh, do lab Độc Bản Dược sản xuất — có hai đỉnh: đỉnh chính ở phút bảy phẩy hai và đỉnh thứ hai ở phút mười bốn phẩy năm.

Đỉnh thứ hai chính là Unlock-T3.

Anh chuyển slide. — Đây là kết quả thử nghiệm trên tế bào gan HepG2.

Nhóm A dùng Hepato-Lock đầy đủ: tỷ lệ sống sót tế bào sau bảy ngày là chín mươi hai phần trăm.

Nhóm B dùng Hepato-Lock thiếu Unlock-T3 — phiên bản của Hoàng Gia: tỷ lệ sống sót chỉ còn năm mươi tám phần trăm.

Tế bào chết do viêm, gây ra bởi mảnh peptide tích tụ khi lớp khóa thứ hai không được giải.

Phòng xử ồn lên.

Tiếng xì xào của phóng viên, tiếng bút ghi chép.

Thẩm phán gõ búa yêu cầu trật tự. — Nói cách khác, — Trí nhìn thẳng vào Kiệt ở bên kia phòng xử, — thuốc mà Hoàng Gia Pharma định đưa ra thị trường, tuyên bố là đột phá chữa bệnh gan, thực tế là thuốc gây hại gan.

Và họ biết điều đó — hoặc ít nhất, họ phải biết nếu họ đã làm đúng quy trình kiểm nghiệm.

Kiệt trên ghế bị đơn siết chặt tay vịn.

Gương mặt gã vẫn giữ vẻ bình tĩnh, nhưng Trí thấy cơ hàm gã cứng lại, hai thái dương hơi lộ gân.

Luật sư Long đứng dậy phản bác: — Kết quả in vitro trên tế bào HepG2 không đại diện cho tác dụng trên cơ thể người.

Đây là nghiên cứu trong phòng lab, không phải bằng chứng lâm sàng. — Đúng, — Trí đáp, không hề lúng túng. — Nhưng thử nghiệm in vitro là bước đầu tiên trong quy trình phát triển thuốc.

Và nếu thuốc gây chết tế bào ở mức in vitro, thì theo nguyên tắc an toàn dược phẩm, nó không được phép tiến đến thử nghiệm trên người mà không có giải trình rõ ràng.

Hoàng Gia đã bỏ qua bước này vì họ không biết Unlock-T3 tồn tại.

Tòa yêu cầu nghỉ giải lao mười lăm phút.

Trí bước xuống bục, ngồi lại chỗ.

Luật sư Quân nắm tay anh, siết nhẹ — một cử chỉ trấn an.

Sau giờ nghỉ, tòa triệu tập nhân chứng chuyên gia: Giáo sư Trần Hữu Đức, sáu mươi hai tuổi, tóc bạc trắng, dáng người nhỏ nhắn, giọng nói nhẹ nhàng nhưng mỗi từ đều chính xác như cân đo trên cân phân tích. — Giáo sư Đức, theo đánh giá của ông, enzym Unlock-T3 có phải là thành phần thiết yếu để Hepato-Lock hoạt động an toàn? — thẩm phán hỏi. — Hoàn toàn thiết yếu, thưa tòa, — Giáo sư Đức đáp. — Dựa trên phân tích cấu trúc và dữ liệu thực nghiệm mà tôi đã thẩm định, Hepato-Lock không có Unlock-T3 giống như một chiếc ô tô không có phanh: nó vẫn chạy được, nhưng sẽ gây tai nạn.

Tiếng cười nhỏ trong phòng xử — ngay lập tức bị thẩm phán dập tắt bằng một cái gõ búa. — Và theo ông, bằng chứng có cho thấy Tiến sĩ Trí là người phát triển công thức gốc không? — Có, thưa tòa.

Luận án tiến sĩ của anh Trí, nộp năm 2021, chương bốn, đã mô tả nguyên lý khóa phân tử kép.

Hồ sơ đăng ký sáng chế của Hoàng Gia nộp năm 2025 — muộn hơn bốn năm.

Và quan trọng nhất: hồ sơ Hoàng Gia không hề đề cập đến Unlock-T3, chứng tỏ họ không biết đến sự tồn tại của enzym này.

Phiên tòa kéo dài đến sáu giờ chiều.

Hội đồng xét xử nghị án.

Hai ngày sau, bản án được tuyên.

Trí đứng trong phòng xử, nghe thẩm phán Đức đọc, từng chữ rơi xuống như búa: — Tòa án Nhân dân TP.HCM tuyên: Công nhận quyền sở hữu trí tuệ đối với công thức Hepato-Lock và enzym Unlock-T3 thuộc về nguyên đơn Nguyễn Đức Trí.

Bị đơn Tập đoàn Dược phẩm Hoàng Gia phải ngừng sử dụng công thức, bồi thường cho nguyên đơn số tiền năm mươi tỷ đồng.

Đồng thời, chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra để xem xét trách nhiệm hình sự của ông Hoàng Bá Kiệt về hành vi chiếm đoạt tài sản trí tuệ theo Điều 226 Bộ luật Hình sự.

Phòng xử bùng nổ.

Phóng viên xô nhau chụp ảnh.

Tiếng la ó, tiếng vỗ tay.

Trí đứng yên.

Anh nhìn sang bên kia phòng xử — Kiệt ngồi bất động trên ghế, gương mặt trắng bệch, hai tay buông thõng.

Lần đầu tiên, Trí thấy gã trông già đi mười tuổi.

Luật sư của gã nói gì đó vào tai, nhưng Kiệt không phản ứng — gã chỉ ngồi đó, nhìn vào khoảng không trước mặt.

Mai bước đến cạnh Trí.

Cô không nói gì, chỉ đặt tay lên vai anh — nhẹ, ấm — rồi bỏ ra.

Nhưng trong khoảnh khắc đó, Trí cảm nhận được: đây không chỉ là cử chỉ của đối tác kinh doanh.

Đây là cử chỉ của người đã đi cùng anh qua bão tố, và vui vì anh đã đứng vững.

Anh nhìn cô.

Cô nhìn lại.

Không nói gì.

Không cần nói gì.

Ra ngoài phòng xử, nắng chiều Sài Gòn đã tắt, thay bằng ánh đèn đường vàng ấm trên con phố Nam Kỳ Khởi Nghĩa.

Trí đứng trên bậc thềm tòa án, hít một hơi dài.

Năm tháng.

Từ đêm mưa Đà Lạt bị đuổi ra đường, đến bậc thềm tòa án TP.HCM.

Anh đã đi một đoạn đường dài.

Và con đường phía trước còn dài hơn.