Chương 9: Trưởng Làng Gõ Cửa

Tin Khánh bán gốm năm tỷ ở Christie's lan khắp Bát Tràng trong một ngày. Báo Hà Nội Mới đăng trang nhất. VTV4 phát phóng sự. Đại sứ quán Việt Nam tại London đăng bài trên Facebook: "Tự hào gốm Việt Nam lần đầu lên sàn Christie's."

Doanh thu gốm Bát Tràng truyền thống giảm thêm. Du khách đến làng giờ không mua bát đĩa — họ muốn xem "xưởng của Trịnh Bảo Khánh" — nhưng xưởng Khánh ở Gia Lâm, không ở Bát Tràng.

Một tháng sau Christie's, trưởng làng Trịnh Văn Thọ đến nhà kho Gia Lâm.

Khánh nhìn chú qua cổng sắt. Ông Thọ bảy mươi tuổi, tóc bạc, lưng hơi còng, mặc áo sơ mi trắng cũ, đi dép lê. Tay ông cầm một cái bát — bát men trắng truyền thống Bát Tràng, loại mà ông nung cả đời.

"Cháu Khánh, chú xin gặp."

Khánh mở cổng. Hai chú cháu ngồi trên hai ghế nhựa trước nhà kho, giữa sân bê tông nứt.

Ông Thọ đặt chiếc bát lên đùi, im lặng một lúc lâu.

"Khánh, chú sai."

Ba chữ. Từ một người đàn ông bảy mươi tuổi, chưa bao giờ nói mình sai, chưa bao giờ cúi đầu trước ai — ba chữ đó nặng hơn năm tỷ đồng.

"Chú đuổi cháu vì chú sợ. Chú sợ nếu cháu thành công, thì cả đời chú làm gốm truyền thống sẽ trở nên vô nghĩa. Chú sợ mất giá trị — giá trị mà chú xây dựng năm mươi năm."

"Chú ơi, gốm truyền thống không vô nghĩa. Cháu bán gốm mới được năm tỷ — nhưng trong bộ sưu tập bốn bình, cháu dành một bình cho men trắng truyền thống. Bình Đông — bình đó không có reactive, không có oxide — chỉ có men trắng cổ Bát Tràng. Và người mua nói với cháu: 'Bình Đông là bình đẹp nhất.'"

Ông Thọ cúi đầu, nhìn chiếc bát trắng trên đùi.

"Truyền thống không chết, chú. Nhưng truyền thống cần người mới để kể lại câu chuyện cũ bằng ngôn ngữ mới. Ông nội cháu hiểu điều đó — ông nghiên cứu men mới hai mươi năm mà không dám nói."

"Ông mày...?" Ông Thọ ngẩng lên, mắt mở to.

Khánh vào nhà, lấy cuốn sổ tay ông nội, đặt trước mặt chú.

Ông Thọ đọc — từ trang đầu đến trang cuối. Đọc rất lâu, rất chậm, tay run.

Khi đọc đến dòng cuối: "Làng chưa sẵn sàng. Để dành cho Khánh" — ông Thọ đóng sổ, gấp lại, đặt lên đùi bên cạnh chiếc bát trắng.

Rồi ông khóc.

"Anh Đức ơi. Em xin lỗi anh."

Khánh không nói gì. Anh rót trà cho chú — trà sen Tây Hồ, cùng loại mà ông nội hay uống.