Chương 10: Quay Về Lò Cũ
Hội đồng Nghệ nhân Bát Tràng họp lần thứ hai — lần này do chính trưởng làng Trịnh Văn Thọ triệu tập.
"Tôi đề nghị Hội đồng bỏ phiếu: phục hồi tư cách hội viên cho Trịnh Bảo Khánh, và mời anh ấy làm cố vấn đổi mới cho làng gốm Bát Tràng."
Mười bảy phiếu — mười bốn phiếu đồng ý. Ba phiếu trắng. Không phiếu chống.
Khánh nhận quyết định, đọc, gấp lại, nhét vào túi áo — cùng cái túi với tờ quyết định khai trừ một năm trước.
"Cháu đồng ý. Với một điều kiện: cháu không bắt ai thay đổi. Ai muốn học men mới, cháu dạy miễn phí. Ai muốn giữ men cũ, cháu tôn trọng. Bát Tràng cần cả hai — truyền thống và đổi mới — vì hai thứ đó không đối lập nhau."
Ông Thọ gật đầu.
Ba năm sau.
Bát Tràng thay đổi. Không phải tất cả — nhưng đủ.
Bốn mươi xưởng gốm trong làng: hai mươi vẫn giữ truyền thống hoàn toàn — và doanh thu của họ tăng, vì Khánh đưa Bát Tràng lên bản đồ thế giới. Du khách đến không chỉ mua gốm mới mà còn mua gốm cũ — vì họ hiểu rằng truyền thống là gốc rễ.
Mười lăm xưởng kết hợp truyền thống và hiện đại — mỗi xưởng một phong cách riêng: men đỏ, men xanh cobalt, men nâu, men đen — reactive glaze trên nền men cổ Bát Tràng.
Năm xưởng chuyên xuất khẩu: sản phẩm đến Nhật, Hàn, Đức, Pháp, Mỹ.
Tổng doanh thu gốm Bát Tràng tăng gấp ba so với ba năm trước.
Khánh dời xưởng từ Gia Lâm về lại Bát Tràng — về đúng cái nhà kho phía sau lò gốm gia đình. Lò cũ bằng gạch chịu lửa vẫn còn — anh không dỡ. Anh xây lò gas mới ngay cạnh — cũ và mới song song, như hai thế hệ đứng cạnh nhau.
Chiều nay, Khánh ngồi trước lò gốm gia đình, lửa cháy đều, hơi nóng tỏa ra ấm mặt.
Con trai anh — bé Minh, năm tuổi — chạy vào xưởng, hai bàn tay nhỏ xíu đặt lên đất sét ướt trên bàn xoay.
"Bố ơi, đất sét trơn quá!"
"Ướt tay rồi nặn, con."
Bé Minh nặn — một hình thù méo mó, không ra bát không ra đĩa.
"Bố ơi, con nặn xấu quá."
"Không sao. Bố lần đầu cũng xấu. Ông cố con cũng xấu. Ai cũng bắt đầu từ xấu."
Trên kệ sau lưng: chiếc bát ông cố — men trắng truyền thống, trăm năm tuổi. Bên cạnh: chiếc bát Khánh — men Ngọc Rồng, vân xanh ngọc lấp lánh. Và ở giữa: chiếc bát méo mó của bé Minh — chưa nung, chưa tráng men, chỉ là đất sét ướt.
Ba chiếc bát, ba thế hệ: quá khứ, hiện tại, và tương lai.
Khánh nhìn con trai nặn đất, nhìn lò gốm cháy đều, nhìn mái ngói đỏ Bát Tràng ngoài cửa sổ — và lần đầu tiên, anh không cần chứng minh gì với ai nữa.
Vì câu trả lời tốt nhất cho những người từng khai trừ anh không phải năm tỷ đồng ở Christie's. Mà là tiếng cười của đứa trẻ năm tuổi đang nặn đất sét trong xưởng gốm gia đình — tiếng cười nhắc rằng truyền thống không phải thứ để giữ, mà là thứ để truyền.