Chương 7: Album gia đình thiếu mất những trang
Tôi ở lại studio ba tuần. Gia Lâm không tới bất ngờ, không gửi hoa, không nhờ người nhà sang khuyên nhủ. Mỗi tối anh chỉ nhắn đúng một tin: “Anh ở nhà. Khi nào em muốn nói, anh nghe.” Tuần đầu tôi không trả lời. Sang tuần thứ hai, tôi nhắn lại hai chữ “Em ổn”, không thêm gì nữa.
Người tìm tới tôi trước không phải chồng, mà là mẹ chồng. Bà Nhã Phương gọi đúng lúc tôi đang chỉnh phục trang cho một vở diễn mới, kim ghim còn ngậm trên môi. Bà hỏi có thể gặp tôi không. Tôi nhìn chiếc váy sân khấu đang ghim dở trên manocanh, hỏi có chuyện gì. Bà ngập ngừng một nhịp rồi nói bà tìm thấy một chiếc hộp. Hộp gì ạ? “Ảnh.”
Tôi đồng ý gặp ở studio. Bà tới, để tài xế đợi ngoài xe, một mình ôm vào một chiếc hộp giấy cũ đặt lên bàn. “Dì Liên đưa cho mẹ.” Tôi mở nắp. Bên trong có hơn ba mươi tấm ảnh. Tố Lam tóc ngắn. Tố Lam mặc đồ đen. Tố Lam ngồi bệt dưới sàn làm mô hình. Tố Lam cãi nhau trong bếp. Tố Lam hút thuốc ngoài ban công. Tố Lam ngủ gục trên ghế. Tố Lam khóc sau một bữa tiệc gia đình. Vài tấm tôi nhận ra từng nằm trong album của Trần gia, vì ở góc vẫn còn vệt keo và vết xé.
Tôi hỏi mẹ đã cắt chúng ra sao. Bà Nhã Phương ngồi xuống đối diện, nói có tấm là bà, có tấm là Gia Lâm. Tôi hỏi tại sao. “Lúc đó mẹ thấy không đẹp.” Tôi hỏi không đẹp về ảnh hay về người. Bà nhìn tôi. “Cả hai.” Ít ra bà không vòng vo.
Tôi nhặt lên một tấm Tố Lam mặc áo rộng thùng thình, tóc rối, hai chân gác lên ghế. Bà nói bà thấy vô duyên. Còn tấm cô ấy khóc? “Chuyện trong nhà, giữ lại làm gì.” Tôi đặt ảnh xuống. “Vậy những tấm còn lại đều là lúc cô ấy trông đúng như mẹ muốn.” Bà cúi mắt, nói có lẽ vậy.
Tôi đậy hộp lại, hỏi mẹ muốn con làm gì với chúng. Bà nói bà không biết. Tôi bảo nên trả cho Tố Lam. “Mẹ nhắn cho nó rồi. Nó bảo để con xem trước, nếu con muốn.” Tôi bất ngờ, hỏi hai người đã nói chuyện với nhau sao. Một lần, bà nói, rồi cười rất buồn khi tôi hỏi thế nào. “Không tốt.” Mẹ có xin lỗi không? Có. Cô ấy có tha thứ không? “Nó nói chưa biết.” Tôi gật đầu, bảo như vậy là hợp lý.
Bà đưa mắt nhìn quanh studio. Những manocanh cụt đầu, vải vóc chất đống trên bàn, bút màu nằm lộn xộn, đôi bốt của một diễn viên vừa thử đồ xong vứt chỏng chơ giữa lối đi. Bà Nhã Phương từng tới đây đúng một lần trước đám cưới. Hôm đó bà nói: “Con làm cho vui thì được, sau này bận gia đình thì giảm bớt.” Tôi không nhắc lại. Bà tự nhắc: “Mẹ từng nghĩ công việc này chỉ là sở thích.” Tôi nói con biết. “Mẹ sai.” Tôi đáp dạ. Bà hơi giật mình vì tôi không nói “không sao”. Tôi đã dùng hai chữ đó quá đủ rồi.
“Yên Chi, mẹ thật sự không nghĩ là mình đang biến con thành Tố Lam.”
“Con tin.” Bà ngạc nhiên nhìn tôi. Tôi nói tiếp: “Con nghĩ nếu mẹ cố ý thì còn dễ hơn. Nếu có kế hoạch, mình chỉ cần dừng kế hoạch lại.” Tôi chạm tay lên nắp hộp. “Nhưng mẹ làm vì mẹ thật lòng tin những thứ đó đẹp hơn, đúng hơn, hợp với một người vợ hơn. Mẹ nghĩ Tố Lam mặc trắng đẹp hơn mặc đỏ. Mẹ nghĩ cô ấy im lặng đẹp hơn lúc cãi lại. Mẹ nghĩ tóc dài nữ tính hơn tóc ngắn, ở nhà sau khi cưới thì đúng hơn đi công trình. Rồi sau khi cô ấy rời đi, mẹ chỉ giữ lại những phần chứng minh rằng mẹ đúng.”
Bà mở miệng, nhưng không nói gì. Tôi nói tiếp, chậm rãi: “Rồi con bước vào. Mẹ nhìn con và lại thấy những lựa chọn ấy. Không phải vì mẹ muốn con thành Tố Lam, mà vì trong đầu mẹ, Tố Lam đã trở thành tên gọi của một kiểu phụ nữ.”
Bà Nhã Phương hỏi rất khẽ: “Mẹ tệ đến vậy sao?” Tôi nói con không biết mẹ tệ đến mức nào, con chỉ biết mẹ đã làm những gì. Bà ngồi im một lúc lâu, rồi kể rằng ngày xưa bà cũng từng bị đem ra so sánh. Khi mới về làm dâu, mẹ chồng bà hay nhắc tới một người chị dâu đã mất sớm: nấu ăn giỏi, không bao giờ cãi người lớn, luôn nhớ ngày giỗ, nhà cửa lúc nào cũng gọn gàng. “Mẹ ghét cái tên đó lắm.”
“Rồi mẹ trở thành người dùng một cái tên khác,” tôi nói. Bà nhìn xuống hai bàn tay mình, đáp ừ. Bà bảo bà từng nghĩ mình khác bà nội Gia Lâm. “Ai cũng nghĩ mình khác người từng làm mình khó chịu.” Tôi không nói câu đó để an ủi. Đó chỉ là điều tôi nghĩ.
Bà Nhã Phương nhặt lên một tấm ảnh Tố Lam tóc ngắn, kể bà từng giận con bé vì cắt kiểu tóc này ngay trước sinh nhật bố Gia Lâm. Tôi hỏi tóc cô ấy thì liên quan gì tới sinh nhật bố. Bà bật ra một tiếng cười ngắn ngủi. “Bây giờ mẹ cũng chẳng biết.” Có lẽ đó là lần đầu tiên bà nhìn một quy tắc cũ của mình từ bên ngoài.
“Mẹ không nhớ Tố Lam,” tôi nói. Bà ngẩng lên. “Mẹ nhớ một bản dựng của cô ấy. Và mẹ đã dùng bản dựng đó với con.” Bà nhắm mắt lại. “Ừ.” Không biện minh. Lòng tôi nhẹ đi một chút.
Bà hỏi còn bức chân dung thì sao, bà định cất đi. Tôi bảo đừng cất vì con. Bà hỏi tại sao. “Nếu mẹ cất để biến Tố Lam thành chuyện chưa từng xảy ra, thì cũng giống như cắt ảnh thôi.” Bà hỏi vậy phải làm thế nào. “Hỏi cô ấy.” Bà gật đầu.
Trước khi về, bà đứng ở cửa studio, hỏi con có về nhà không. Tôi biết bà không hỏi chuyện tối nay. Tôi nói con chưa biết. Bà hỏi bà có quyền mong không. Tôi suy nghĩ một lúc rồi nói có. “Nhưng mẹ đừng biến điều mẹ mong thành việc con phải làm.” Bà cười buồn: “Mẹ đang học.”
Sau khi bà đi, tôi chụp chiếc hộp gửi cho Tố Lam. Cô trả lời: “Cuối cùng mấy tấm xấu của tôi cũng được phục hồi danh dự.” Tôi bật cười. Rồi cô nhắn thêm: “Bà Phương hỏi tôi về bức chân dung. Tôi bảo đừng đốt. Không phải vì tôi thích nó, mà vì nếu chỉ đập bỏ cái khung, người ta dễ tưởng vấn đề nằm ở một tấm ảnh.”
Tôi nhìn màn hình rất lâu. Cô nói đúng. Bức chân dung chưa bao giờ tự biến tôi thành kẻ thế thân. Chính những người còn sống mới làm điều đó.