Chương 3: Người phụ nữ trong mười hai tấm ảnh
Trần gia có mười hai tấm ảnh của Diệp Tố Lam đặt ở những chỗ người ngoài có thể nhìn thấy. Tôi đã đếm. Một ở hành lang tầng hai. Hai trong cuốn album để ở phòng khách. Một trong thư phòng của mẹ chồng. Ba trong những khung ảnh gia đình cũ. Năm tấm còn lại nằm trong cuốn album kỷ niệm mà bà Nhã Phương vẫn hay lấy ra mỗi dịp họp mặt.
Mười hai tấm, tất cả đều được chụp trong vòng chưa đầy tám tháng. Tôi nhận ra điều đó nhờ quần áo: cùng ba bộ váy, cùng một kiểu tóc dài, cùng một chuỗi ngọc trai, cùng một góc nghiêng mặt sang trái. Như thể Tố Lam chỉ tồn tại trong đúng một mùa.
Tối hôm đó, tôi trải sáu tấm Polaroid của bà Hà lên sàn studio, đặt cạnh bản scan mười hai tấm ảnh của Trần gia. Hai người phụ nữ khác nhau hiện ra. Một người ở trong khung, ngồi thẳng lưng, môi cười vừa đủ, váy trắng, tóc mềm. Một người ở ngoài khung, khoác áo đỏ, cười há cả miệng, chống tay lên hông, tóc ngắn, có tấm còn dính vệt sơn trên má. Tôi không cần chứng minh bên nào là “thật”, vì cả hai đều là Tố Lam. Vấn đề là Trần gia chỉ giữ lại một bên.
Tôi gọi cho bà Hà, hỏi hồi đó ai chụp ảnh cho gia đình họ Trần. Bà nói là Mai Phương, bạn thân của Tố Lam, giờ mở một studio ảnh tư liệu ở Thủ Đức. Mai Phương bằng tuổi Tố Lam. Bà Hà gọi điện báo trước giúp tôi.
Khi tôi tới, Mai Phương đang chụp một nghệ nhân làm đầu lân, giấy màu và hồ dán vương vãi khắp sàn. Cô liếc tôi một cái rồi nói ngay, không chào hỏi: “Để tóc dài nên giống hơn thật.” Tôi đứng sững lại, hỏi chị thấy em giống Tố Lam à. Cô bảo bây giờ thì có vài nét. Tôi hỏi nếu tóc ngắn thì sao. “Không,” cô nói. Tôi bảo bà Hà cũng nói vậy. Mai Phương cười: “Vì chúng tôi biết mặt Lam từ trước khi nó bị đóng khung.”
Tôi xin được nói chuyện. Mai Phương tắt đèn studio, dẫn tôi vào căn phòng phía sau. Trên tường toàn ảnh đường phố, người lao động, những ngôi nhà cũ. Không có một tấm ảnh hào môn nào. Tôi hỏi Tố Lam có phải bạn chị không. Từ hồi đại học, cô đáp. Tôi hỏi chị còn liên lạc với cô ấy không. Mai Phương không trả lời ngay, mà hỏi ngược lại tôi tới đây vì Gia Lâm hay vì bà Nhã Phương. Tôi nói không vì ai cả, rồi đặt mảnh giấy giấu trong gấu váy lên bàn.
Mai Phương đọc, nét mặt thay đổi. “Nó viết à?” Tôi nói tôi nghĩ vậy. “Đúng chữ nó.” Tôi bày các tấm ảnh ra, nói tôi muốn biết người phụ nữ này. Cô nhìn hai nhóm ảnh, hỏi tôi muốn biết để làm gì. “Vì em không biết phần nào trong cuộc đời mình đã được chọn vì cô ấy.”
Câu đó khiến Mai Phương ngồi xuống. Cô hỏi Gia Lâm đối xử tệ với tôi à. Tôi nói không theo cách dễ kể. Cô hỏi lần lượt: đánh đập, ngoại tình, kiểm soát tiền bạc. Tôi lắc đầu từng câu. “Vậy là sao?” Tôi nhìn ảnh mình trong điện thoại. “Em mở tủ quần áo, và phát hiện mình đã từ từ biến thành một tấm ảnh.”
Mai Phương không hỏi thêm. Cô lấy từ trong tủ ra một hộp các-tông, nói cô giữ mấy thứ này vì Lam không mang theo. Bên trong là những tờ in thử ảnh phim, hàng trăm khung hình nhỏ xíu. Tố Lam ở chợ. Tố Lam ngồi vỉa hè ăn hủ tiếu. Tố Lam đứng trên thang sơn một bức tường. Tố Lam khóc. Tố Lam cãi nhau với ai đó ngoài khung hình. Tố Lam ngủ gục trên bàn. Tố Lam với mái tóc tém sát tai.
Tôi hỏi cô ấy làm nghề gì. Minh họa và thiết kế không gian, Mai Phương nói. Tôi kể nhà Trần bảo cô ấy học nội thất rồi nghỉ làm sau khi đính hôn. Mai Phương bật cười: “Nghỉ làm? Nó nhận dự án lén.” Tôi hỏi tại sao phải lén. “Vì bà Nhã Phương thấy đi công trình, làm đêm, gặp thợ thuyền không hợp với hình ảnh con dâu.” Tôi hỏi còn Gia Lâm thì sao. Mai Phương lật một tờ ảnh, chỉ vào khung hình Gia Lâm thời trẻ đứng trước cửa studio, mặt căng thẳng. “Anh ấy không cấm. Anh ấy chỉ luôn nói ‘em chịu khó một thời gian cho mẹ vui’.”
Câu đó nghe quen đến lạnh người. Gia Lâm cũng từng nói với tôi y như vậy. Kỷ niệm của bà nội thôi, em mặc chiếc váy mẹ chọn một tối cho mẹ vui. Nhà mình chụp ảnh truyền thống, em để tóc như vậy cho mẹ vui. Mẹ hơi khó tính, em đừng để bụng. Không có mệnh lệnh nào, chỉ toàn những việc nhỏ “cho mẹ vui”.
Mai Phương kể lúc đầu Tố Lam và bà Nhã Phương rất thân. Bà mẹ chồng tương lai thích cô gái có gu, học hành tử tế, gia đình đàng hoàng. Rồi từng chi tiết một bị chỉnh lại. Không mặc đồ đen trong tiệc nhà. Không nhận dự án phải đi tỉnh. Không nói chuyện công việc trong bữa cơm. Không cười quá lớn khi có người lớn. Không hút thuốc trước mặt họ hàng. Không để tóc quá ngắn trước buổi chụp ảnh đính hôn. Tôi hỏi Lam phản ứng thế nào. Ban đầu thì cười, Mai Phương nói, sau đó thì cãi, sau nữa thì im.
“Trần gia kể cô ấy lúc nào cũng dịu dàng.”
Mai Phương nhìn tôi. “Nó chỉ dịu ở giai đoạn đã mệt.” Câu nói ấy khiến tôi lạnh sống lưng. Có thể im lặng không phải là tính cách. Có thể đó là triệu chứng.
Tôi hỏi vì sao cô ấy rời đi. Mai Phương dựa lưng vào ghế, bảo cái đó tôi nên hỏi chính Lam. Tôi hỏi tôi có thể sao. “Có.” Tôi không ngờ câu trả lời lại dễ đến vậy. Cô nói mỗi năm hai người vẫn liên lạc vài lần, Gia Lâm không biết, còn Trần gia biết hay không thì cô không hỏi. Tôi hỏi cô ấy đang ở đâu. “Đà Lạt.”
Tôi tưởng mình nghe nhầm. Không phải Paris, không phải London, không phải một nơi xa xôi đủ để biến thành huyền thoại. Chỉ là Đà Lạt, một chuyến bay ngắn. Tôi hỏi cô ấy có còn dùng tên Diệp Tố Lam không, có sống ẩn không. Mai Phương nói vẫn dùng tên thật, chẳng trốn ai. “Vậy sao không ai tìm?” Cô nhún vai. “Có lẽ người ta thích nhớ một người hơn là gặp người đó.”
Tôi hỏi chị có thể cho tôi liên lạc với cô ấy không. Mai Phương bảo cô sẽ hỏi Lam trước, rồi nhắn tin ngay, không nói tôi là ai, chỉ nói có người cần hỏi chuyện cũ của Trần gia. Mười phút sau điện thoại cô rung. Cô đọc rồi nhìn tôi: “Nó hỏi tên.” Tôi nói: “Lục Yên Chi.”
Chưa đầy một phút sau, Tố Lam trả lời. Mai Phương đưa màn hình cho tôi xem: “Vợ Gia Lâm?” Tôi gật. Tin nhắn thứ hai hiện lên: “Cô ấy tìm được chiếc váy chưa?” Da tay tôi nổi gai. Tố Lam không chỉ biết sẽ có người phụ nữ đến sau, cô còn đã chờ một ngày người đó tìm thấy lời nhắn.
Tôi xin Mai Phương cho tôi tự gõ. Tôi viết: “Chị Tố Lam, em cần biết người phụ nữ trong bức chân dung ở nhà Trần có từng tồn tại không.” Ba dấu chấm hiện lên, nhấp nháy gần một phút. Rồi câu trả lời đến: “Không.”
Tin thứ hai theo sau: “Nhưng tôi đã mất gần hai năm cố trở thành cô ấy.”