Chương 6: Thí nghiệm thất bại cũng phải được tính là công việc
Tùng suýt không bảo vệ luận án đúng hạn vì đã dành gần một năm cho replication.
Không phải vì cậu làm ít.
Vì hệ thống đánh giá không biết đếm loại việc cậu đã làm.
Hồ sơ nghiên cứu sinh yêu cầu:
Số bài báo.
Hội nghị.
Đóng góp mới.
Không có dòng:
“Dành tám tháng chứng minh kết quả đẹp của lab mình nhỏ hơn tưởng tượng.”
Tùng đặt form lên bàn thầy Đạt.
“Em có một paper replication đồng tác giả, một paper mechanism đang review và một đống protocol.”
“Ừ.”
“Hội đồng nói contribution chưa đủ novelty cho chương chính.”
Thầy Đạt hỏi:
“Em muốn làm sao?”
“Em muốn họ tính việc inter-lab replication là contribution.”
“Vậy phải chứng minh nó tạo knowledge gì, không chỉ ‘em làm lại’.”
Tùng cau mày.
“Em biết.”
“Viết.”
Cậu viết một chương luận án không có phát minh mới hào nhoáng.
Nó mô tả:
Những biến protocol bị bỏ sót.
Ảnh hưởng của surface contact.
Thickness.
Conditioning.
Inter-lab variance.
Và cách version 2 cải thiện reproducibility.
Hội đồng vẫn có người hỏi:
“Đây là phương pháp luận hơn là novelty vật liệu.”
Tùng đáp:
“Dạ. Nhưng nếu không có phương pháp này, novelty ban đầu của chúng em là 97% không tồn tại ổn định.”
Không khí im một chút.
Thầy Đạt không chen.
Ông đã nói trước với tôi:
“Nếu tôi phải dùng chức danh để ép hội đồng công nhận, mình lại làm hỏng bài học.”
Tùng phải tự bảo vệ.
Cậu làm được.
Không xuất sắc kiểu standing ovation.
Nhưng đủ.
Luận án được thông qua với yêu cầu sửa.
Ngày ra khỏi phòng, Tùng nói:
“Em chưa bao giờ nghĩ thành tựu lớn nhất luận án là làm kết quả của anh xấu đi.”
“Anh cũng chưa bao giờ nghĩ sẽ cảm ơn.”
“Anh có cảm ơn đâu.”
“Cảm ơn.”
“Muộn.”
Chúng tôi cười.
Từ câu chuyện của Tùng, lab B7 thay cách ghi công việc.
Không còn spreadsheet chỉ có “paper/patent/grant”.
Chúng tôi thêm:
Replication project.
Negative result có documentation đủ.
Protocol validation.
Dataset/raw data curation.
Method transfer sang lab khác.
Không phải tất cả ngang paper.
Nhưng không bị coi là việc vô hình.
Thầy Đạt nói:
“Nếu chỉ thưởng novelty, đừng ngạc nhiên khi ai cũng tìm novelty và không ai muốn kiểm thứ người khác nói.”
Quy tắc mới bị thử chỉ ba tháng sau.
Một nghiên cứu sinh năm hai tên Linh chạy thí nghiệm về coating dẫn điện.
Một mẫu cho conductivity tăng gấp gần ba lần sau một bước xử lý mới.
Cả nhóm phấn khích.
Linh còn hơn tôi đêm 1372.
Cô gửi ảnh vào group:
“EM NGHĨ EM TÌM RA RỒI!!!”
Tôi nhìn tin nhắn, thấy mình bốn năm trước.
Phản xạ đầu tiên là nhắn:
Lặp chưa?
Nhưng tôi dừng.
Không muốn biến câu đó thành khẩu hiệu lạnh lùng giết niềm vui.
Tôi xuống lab.
“Cho anh xem.”
Linh giải thích.
Data đẹp.
Không thấy lỗi ngay.
Tôi nói:
“Rất đáng thử lại.”
“Anh thấy thật không?”
“Anh thấy đủ thú vị để lặp.”
“Nếu lặp không ra?”
“Thì mình có câu hỏi khác.”
Cô cười.
“Anh nói giống thầy Đạt.”
Tôi khó chịu một giây.
Rồi chấp nhận tuổi tác.
Replication đầu không ra.
Linh khóc trong phòng thay đồ.
Không phải dữ dội.
Chỉ ngồi im, mắt đỏ.
Tôi không nói “đừng buồn”.
Buồn là hợp lý.
Tôi ngồi cạnh.
“Em muốn bỏ result đầu không?”
“Có.”
“Đừng.”
“Nhìn nó em bực.”
“Anh hiểu.”
“Vậy giữ làm gì?”
“Vì nó có thể chỉ chỗ protocol thiếu.”
Chúng tôi làm đúng thứ B7 đã học.
Raw materials.
Instrument log.
Environmental data.
Operator steps.
Cuối cùng phát hiện sample đẹp của Linh được đo bằng một probe vừa được thay đầu tiếp xúc mới. Contact resistance thấp bất thường ở một configuration mà calibration routine thông thường chưa bắt được.
Không có vật liệu mới.
Có lỗi thiết bị.
Linh thất vọng.
Nhưng cô viết một technical note nội bộ.
Phòng máy sửa QC cho probe replacement.
Ba nhóm khác tránh được cùng lỗi.
Tôi hỏi Linh:
“Việc này có tính là công việc không?”
Cô nói:
“Có.”
“Có paper không?”
“Chắc không.”
“Vẫn là công việc?”
“Dạ.”
Đó là điều tôi muốn cô tin.
Nhưng tin không đủ.
Đến kỳ đánh giá, chúng tôi thực sự ghi technical validation vào hồ sơ của cô.
Nếu không, mọi lời “negative results cũng quý” chỉ là đạo đức rẻ tiền khi người trẻ vẫn bị chấm theo paper.
Lab còn lập một kho kết quả không thành công.
Không phải nghĩa địa file tên “old”.
Mỗi entry có:
Câu hỏi.
Protocol.
Kết quả.
Điểm bất định.
Lý do dừng.
Raw data location.
Không phải cái gì cũng public vì có IP, đối tác và dữ liệu cần bảo mật.
Nhưng nội bộ phải tìm được.
Một năm sau, nghiên cứu sinh mới đề xuất thử một ratio mà tôi nhớ mang máng từng thất bại.
Search kho.
Có.
Năm năm trước, một postdoc đã thử.
Kết quả polymer tách pha ở humidity cao.
Nếu không có archive, chúng tôi có thể mất hai tháng lặp lại.
Người postdoc đó đã rời Viện.
Tên anh vẫn trong entry.
Tôi thấy vui.
Kết quả không thành paper nhưng không biến mất cùng người làm.
Thầy Đạt gọi đó là “trí nhớ xấu của lab”.
Tôi sửa:
“Trí nhớ về cái xấu.”
“Càng tệ.”
Nhưng kho sống.
Dần dần, câu hỏi trong lab thay đổi.
Ngày trước khi ai trình một result đẹp, người khác hỏi:
“Publish ở đâu?”
Bây giờ thường có thêm:
“Raw ở đâu?”
“Lặp chưa?”
“Ai khác làm?”
“Biến nào chưa kiểm?”
Không phải chúng tôi mất tham vọng.
Vẫn muốn paper tốt.
Vẫn muốn grant.
Vẫn muốn công nghệ được dùng.
Chỉ thêm một lớp ma sát giữa phấn khích và headline.
Ma sát làm mọi thứ chậm hơn.
Nhưng vật liệu của tôi hoạt động nhờ ma sát phân tử theo nghĩa nào đó.
Tôi bắt đầu thấy chậm không phải lúc nào cũng là kẻ thù của tiến bộ.
Đôi khi chậm đủ để một kết quả có cơ hội trở thành thứ người khác có thể tin.