Chương 5: Người Trồng Chè Chọn Đứng Về Phía Ai

Cuộc họp nông hộ được tổ chức vào sáng chủ nhật dưới mái nhà văn hóa thôn, một căn nhà cấp bốn tường vôi vàng bong tróc, mái tôn có vài chỗ thủng nhìn thấy trời. Bàn ghế nhựa xanh đỏ xếp thành hàng, chân ghế còn dính đất đỏ từ những buổi họp trước. Trên tường treo tấm bảng đen ghi lịch phun thuốc từ mùa trước chưa ai xóa. Hơn sáu mươi hộ trồng chè có mặt, đông đến mức người đến sau phải đứng chen ngoài hiên, tay xoa vào nhau cho đỡ lạnh.

Ý tưởng triệu tập cuộc họp không phải của Gia Huy. Trưởng thôn, sau cả tuần nhận điện thoại từ hai phía, quyết định gom tất cả lại một chỗ cho “nói một lần rõ ràng”. Ông mời cả nhà máy họ Lâm lẫn Gia Huy. Ai muốn giữ vùng đồi thì cứ đứng trước bà con mà nói.

Lâm Quốc Tuấn đến trước, đi chiếc xe bảy chỗ màu đen đỗ ngay trước cổng. Theo sau ông là một luật sư trẻ mặc vest xám, ôm cặp da căng phồng, và hai nhân viên phòng thu mua bê theo mấy thùng bánh kẹo, mấy chục gói trà hộp in logo Lâm Gia để làm quà. Ông bắt tay từng người ở hàng đầu, cười rộng, gọi tên thân mật như thể mấy ngày qua chưa từng có chuyện gì.

Gia Huy đến sau mười phút, vẫn chiếc bán tải cũ, vẫn áo khoác nâu bạc màu. Anh không mang quà. Anh chỉ mang theo một tấm bảng xốp cuộn tròn, một xấp giấy photo và cuốn sổ bìa xanh. Anh chào trưởng thôn, rồi lặng lẽ ngồi xuống chiếc ghế nhựa ở góc phòng, gần những người anh quen nhất.

Tâm An cũng có mặt, ngồi ở hàng cuối cùng, sát cửa sổ. Cô không được ai mời. Cô đến với tư cách một người mua hàng muốn tận mắt thấy vùng nguyên liệu mình sắp đặt cược vào. Đối tác của cô cần biết Gia Huy thật sự được tin hay chỉ đang thắng nhờ một cơn giận nhất thời của nông dân.

Trưởng thôn hắng giọng, mời bên nhà máy nói trước. Lâm Quốc Tuấn đứng dậy, cầm micro bằng hai tay như đang phát biểu ở hội nghị tỉnh. Ông nói về “tình nghĩa gắn bó mười năm”, về “thương hiệu trà Cầu Đất mà nhà họ Lâm gây dựng”, về những đợt xuất khẩu đưa tên tuổi vùng đồi ra thế giới. Rồi ông chốt lại bằng đề nghị khiến cả phòng xôn xao: từ tháng này, nhà máy tăng giá thu mua lá tươi thêm hai mươi phần trăm.

“Bà con thấy đó,” ông nói, liếc về phía Gia Huy. “Nhà máy lúc nào cũng nghĩ cho bà con. Còn những ai nghe lời một người vừa bị đuổi ra khỏi nhà, không cổ phần, không vốn liếng, thì bà con tự hiểu là rủi ro thế nào.”

Luật sư trẻ đứng lên tiếp lời, giải thích về “giá trị pháp lý của hợp đồng ký với cá nhân”, về khả năng tranh chấp kéo dài nhiều năm. Anh ta nói rất trơn tru, dùng nhiều thuật ngữ đến mức hàng ghế đầu bắt đầu nhìn nhau, nửa hoang mang, nửa mệt mỏi.

Đúng lúc ấy, ông Tư Đá Bàn, người lớn tuổi nhất phòng, chống gậy đứng dậy. Ông chậm rãi gỡ chiếc mũ len, để lộ mái tóc bạc trắng, rồi hỏi bằng giọng run run nhưng rõ từng chữ: “Anh Tuấn nói hay quá. Tôi chỉ muốn hỏi một câu thôi: tiền lá tháng trước của tôi, khi nào anh trả?”

Cả phòng im phắc. Ông Tuấn khựng lại, quay sang nhìn nhân viên thu mua. Người nhân viên cúi mặt lật sổ. Ông Tư đứng chờ, không ngồi xuống. Câu hỏi ấy khiến mọi diễn văn về tình nghĩa địa phương bỗng nhạt màu như tờ lịch phơi ngoài nắng.

“Cái đó... kế toán đang làm thủ tục, trong tuần này...”

“Tháng trước cũng trong tuần này,” cô Năm Hồng nói vọng lên từ hàng giữa. “Tháng trước nữa cũng trong tuần này.”

Tiếng cười khẽ lan trong phòng, không phải cười vui mà là cười của những người đã nghe một câu quá nhiều lần. Ông Tuấn ngồi xuống, mặt đanh lại. Trưởng thôn ra hiệu cho Gia Huy.

Anh đứng dậy, không cầm micro. Giọng anh không to, nhưng phòng nhỏ đủ để ai cũng nghe. Anh trải tấm bảng xốp lên bàn, ghim lên tường. Trên đó là một bảng kê thanh toán cũ của nhà máy họ Lâm trong hai năm, chép lại từ chính sổ sách của các hộ: ngày giao lá, ngày đáng lẽ nhận tiền, ngày thực nhận. Cột cuối cùng anh tô đỏ, số ngày trễ hạn. Có dòng mười hai ngày, có dòng bốn mươi bảy ngày, có dòng chín mươi mốt ngày.

“Tôi không đến để nói xấu ai,” anh nói. “Tôi chỉ chép lại sổ của bà con. Ai thấy sai thì cứ sửa.”

Không ai sửa. Anh phát tiếp xấp giấy photo, đó là kế hoạch thu mua sáu tháng tới của hợp tác xã. Mỗi trang ghi rõ giá sàn cho từng loại lá, lịch hái hai lá một búp theo từng tuần, ngày trả tiền cố định là mùng năm và hai mươi hàng tháng, cùng điều khoản bồi thường nếu bên mua hủy thu mua. Ở trang cuối có kết quả xét nghiệm mẫu đất sạch của từng lô, kèm tên chủ hộ.

“Tôi không hứa bà con sẽ giàu nhanh,” Gia Huy nói tiếp. “Nói thật, vào hợp tác xã sẽ khó hơn. Giấy tờ nhiều hơn, kiểm nghiệm gắt hơn, lô nào phun thuốc sai lịch là bị loại, kể cả lô nhà chú Bảy. Giá tôi trả không cao bằng giá anh Tuấn vừa hứa. Nhưng giá đó có thật, ngày trả tiền có thật, và nếu lô của bà con đạt chuẩn, tên bà con sẽ được ghi trong hồ sơ xuất khẩu.”

Chú Bảy Lành hỏi: “Ghi tên là sao cậu?”

Một thanh niên ngồi gần cửa, con trai út nhà ông Tư, giơ tay hỏi thẳng: “Anh Huy, nhà máy trả hơn anh tận hai mươi phần trăm. Nhà em còn nợ ngân hàng tiền làm nhà kính. Sao em phải chọn giá thấp hơn?” Mấy người xung quanh gật gù, rõ ràng không chỉ mình cậu ta nghĩ thế.

Gia Huy không né. “Em hỏi đúng. Nếu giá đó trả đủ và trả đúng hạn thì em nên bán cho nhà máy, anh không trách. Nhưng em thử lấy sổ nhà em ra cộng lại. Giá cao mà trễ ba tháng, em phải vay nóng mua phân, lãi mỗi tháng ba phần trăm, thì hai mươi phần trăm ấy còn lại bao nhiêu? Anh không bảo em tin anh. Anh bảo em tin cuốn sổ của chính nhà em.” Cậu thanh niên ngồi xuống, lôi điện thoại ra bấm máy tính, một lúc sau thì im lặng gãi đầu.

“Là người uống trà ở Đài Loan, ở Nhật, cầm hộp trà lên sẽ biết lá này do ai hái, trên đồi nào, ngày nào. Không phải chỉ có cái tên nhà máy.”

Căn phòng lặng đi một lúc. Rồi ông Tư Đá Bàn chống gậy bước lên, cầm cây bút trên bàn của trưởng thôn, ký vào bản cam kết tham gia hợp tác xã. Chữ ông nguệch ngoạc, run run, nhưng rõ ràng. Chú Bảy ký tiếp. Cô Năm ký. Rồi từng người một, không ai hô hào, không ai thúc giục, xếp hàng dài từ bàn ra tận hiên.

Tâm An ngồi ở hàng cuối, lặng lẽ đếm. Ba mươi, bốn mươi, năm mươi hai. Cô quan sát những bàn tay cầm bút, những bàn tay có móng đen vì nhựa chè, có vết chai dày như vỏ cây. Không ai liếc nhìn về phía ông Tuấn để dò thái độ. Họ ký như người ta đóng một cánh cửa đã định đóng từ lâu. Đến lúc ấy cô hiểu, đây không phải một màn kích động. Đây là niềm tin tích lũy qua rất nhiều mùa sương.

Nhã Uyên đến muộn, khi hàng người ký gần hết. Cô dừng ở ngưỡng cửa, khăn quàng cổ màu kem còn vương hơi lạnh. Cô nhìn những người từng gọi cô là “cô chủ” mỗi khi cô lên đồi, những người từng che ô cho cô chụp ảnh, giờ đứng thành hàng phía sau Gia Huy. Không ai ác ý với cô. Chỉ là không ai cần nhìn về phía cô nữa.

Cô bước vào, định tìm cha, thì chạm mắt Tâm An ở hàng ghế cuối. Người phụ nữ kia khẽ gật đầu chào, lịch sự và xa cách. Nhã Uyên gật lại, rồi đứng nép vào tường, cạnh tấm bảng đen ghi lịch phun thuốc cũ. Cô nhận ra nét chữ phấn trên bảng là của Gia Huy, mùa trước anh từng xuống đây hướng dẫn bà con phun đúng thời gian cách ly. Hồi ấy cô hỏi anh đi đâu cả buổi chiều, anh bảo đi họp thôn, cô còn cười bảo anh rảnh rỗi.

Lần đầu tiên Nhã Uyên hiểu, địa vị của gia đình mình không phải thứ sinh ra đã có. Nó từng được xây bằng mồ hôi của chính những người đang quay lưng lại. Khi họ rời đi, ngôi biệt thự trên đồi chỉ còn là một khối bê tông đẹp đẽ đứng giữa sương.

Cuộc họp tan. Bà con lục tục ra về, tay cầm tờ kế hoạch thu mua gấp gọn bỏ túi áo. Mấy thùng bánh kẹo của nhà máy vẫn nằm nguyên trong góc, chỉ vài đứa trẻ lén lấy mấy gói. Gia Huy đang cuộn tấm bảng xốp thì Lâm Quốc Tuấn bước tới, ra hiệu cho luật sư đứng lùi lại.

“Huy,” ông nói, giọng thấp hẳn đi. “Nói chuyện người lớn. Toàn bộ hợp đồng vùng nguyên liệu, cậu bán lại cho tôi. Cậu ra giá đi. Gấp đôi, gấp ba giá thị trường, tôi trả một lần, tiền mặt. Cậu cầm tiền đi đâu làm gì thì làm, không ai nói gì cậu nữa.”

Tâm An đang đứng gần cửa, nghe rõ từng chữ. Nhã Uyên cũng nghe. Cô nín thở, không hiểu vì sao mình lại sợ Gia Huy gật đầu.

Gia Huy cuộn xong tấm bảng, buộc dây thun, rồi mới ngẩng lên. Anh nhìn người đàn ông từng hất chén trà vào ngực mình, giờ đứng trước mặt với nụ cười gượng gạo và đôi mắt đỏ vì mấy đêm mất ngủ. Anh lắc đầu.

“Chú không mua hợp đồng đâu. Chú đang cố mua lại lòng tin. Cái đó nhà họ Lâm tiêu hết rồi.”