Chương 3: Chiếc radio và những bản nháp có trước

Cuối tuần, Hoàng Anh về Cần Thơ, mang theo máy ghi âm cũ và túi hồ sơ Hương dặn phải giữ khô. Nhà ông Tám vẫn nằm cạnh con rạch nhỏ: mái tôn thấp, hai chậu mai trước hiên, chiếc radio Sanyo màu nâu trên kệ gỗ. Ăng-ten gãy từ lâu, được buộc cố định bằng một đoạn dây đồng.

Ông nghe chuyện cuốn sách mang tên người khác, rồi hỏi:

“Con còn bản nào con viết hồi trước không?”

“Có, nhiều lắm.”

“Vậy giữ cho kỹ.”

Hoàng Anh bật cười. Ông không biết hệ thống của nhà xuất bản lưu những gì, cũng chẳng quen với lịch sử chỉnh sửa trên máy, nhưng cuối cùng vẫn dặn cô đúng điều Hương đã dặn.

Chiếc radio trước mặt là một trong những chi tiết Khoa đánh dấu. Trong bản thảo, ông Hai gõ hai lần vào mặt gỗ vì nút nguồn lỏng; bản mang tên Phúc giữ gần nguyên động tác ấy. Phúc có thể nói mình tự nghĩ ra. Hoàng Anh về đây để tìm lại dấu vết cho thấy cô đã biết và đưa chi tiết đó vào tác phẩm từ khi nào.

Ông ngoại cất một hộp nhựa dưới giường. Trong hộp là mười ba cuốn sổ của cô, ghi qua nhiều mùa hè: chuyện đời ông, từ địa phương, tên món ăn, những lần nước ròng nước lớn. Có trang viết bằng bút xanh từ thời đại học, bên lề còn vết cà phê và dấu muỗi đập.

Hoàng Anh nhớ lời Hương: những cuốn sổ giúp tìm nguồn của chi tiết, không tự chứng minh toàn bộ cấu trúc tiểu thuyết đã có từ ngày đó. Muốn biết một chi tiết đi vào tác phẩm thế nào, họ còn phải nối nó với thư góp ý, các bản nháp và trang in.

Cô chọn ba cuốn ghi ngày tháng rõ nhất, chụp từng trang theo thứ tự, đặt tên ảnh bằng số sổ và số trang. Cô không tháo gáy. Chụp xong, những cuốn sổ được đặt lại vào hộp kín ở nhà ông.

“Sao không mang hết lên Sài Gòn?” ông hỏi.

“Con muốn giữ ở vài chỗ, lỡ có chuyện còn tìm lại được.”

“Giống để lúa giống. Ai lại dồn hết vào một bao.”

Hoàng Anh ghi câu ấy vào sổ mới, thêm ngày và hoàn cảnh ông nói. Cô đã bắt đầu làm vậy cả với những ghi chép thường ngày.

Buổi trưa, ông bật radio. Hai tiếng gõ quen thuộc vang lên trước khi máy có tiếng. Hoàng Anh quay một đoạn ngắn bằng điện thoại. Cô biết đoạn quay hôm nay chỉ giữ được thói quen đang diễn ra trước mắt; nó không thể thay cho dấu vết của những năm trước.

Những năm trước nằm trong hộp băng cassette mẹ từng số hóa. Khi tìm tư liệu cho Mùa Gió Chướng ba năm trước, cô đã ghi ông kể về con trâu sừng gãy, mùa mặn và chiếc radio. Bản ghi được lưu trong ổ cứng gia đình. Cô từng gửi một bản cho Linh, nhờ nghe giúp câu địa phương mình chưa rõ.

Linh vẫn còn thư ấy, có tệp ghi âm đính kèm, gửi trước SH-3147 hơn hai năm.

Nghe thử, Khoa nói tài liệu này giúp giải thích nguồn sáng tác của cô. Ông cũng nhắc rằng chuyện đời ông Tám không cho Hoàng Anh quyền độc chiếm mọi hình ảnh tương tự. Phúc có thể từng gặp một người già khác với chiếc radio Sanyo. Điều cần xem là cách nhiều chi tiết được đặt cạnh nhau.

Trong cùng một chương có động tác gõ hai lần, câu vọng cổ cụ thể, chuyện trâu gãy sừng và cách gọi con nước mà ông Tám quen nói sai. Chúng xuất hiện cùng nhau, theo cùng thứ tự. Khoa đánh dấu cả cụm, thay vì tách từng chi tiết ra rồi coi mỗi cái là bằng chứng riêng có tính quyết định.

Chiều ấy, Hương gọi. Phía Phúc vừa bổ sung bản nháp cũ: một tệp PDF được cho là in từ bản thảo có trước lần Hoàng Anh gửi Sông Hồng. Trong đó có cảnh radio.

Hoàng Anh thấy lòng mình chùng xuống.

“Nếu thật sự cũ hơn thì sao?”

“Thì mình phải xem lại hồ sơ theo tài liệu đó.”

“Nhưng em biết em viết trước.”

“Chị hiểu. Mình vẫn phải tìm cách chứng minh.”

Theo thỏa thuận bảo mật, Khoa được xem bản nháp phía Phúc cung cấp. Ông chưa tìm thấy nguồn độc lập xác nhận lịch sử của trang PDF ấy. Tệp được tạo sau lần gửi SH-3147, dù đầu trang ghi ngày cũ. Phúc giải thích ông quét lại bản giấy, nên ngày tạo tệp không phản ánh ngày viết.

Hương đề nghị kiểm tra bản giấy theo quy trình phù hợp. Vài ngày sau, phía Phúc đưa một xấp giấy có nét bút. Khoa không kết luận giấy hay mực đã bao nhiêu tuổi; đó không phải chuyên môn của ông. Ông đối chiếu nội dung với các phiên bản đã có.

Ở đây xuất hiện một điểm khó giải thích. Bản nháp được cho là cũ của Phúc có một lỗi ghép hai từ ở chương sáu. Lỗi ấy không tồn tại trong những bản nháp trước của Hoàng Anh. Nó chỉ phát sinh khi cô xuất tệp DOCX cuối để gửi Sông Hồng.

Nếu bản Phúc có trước, vì sao nó chứa lỗi xuất hiện muộn ấy? Khoa đưa câu hỏi vào báo cáo, ghi là một điểm bất thường trong lịch sử bản nháp, chưa coi đó là lời giải cho toàn bộ vụ việc.

Hoàng Anh đọc thư bên hiên nhà ông. Gió từ sông mang theo mùi bùn và nước ngọt. Ba năm trước, cô cũng ngồi chỗ này, hỏi ông vì sao gió chướng vừa hại vừa nuôi người miền Tây. Câu trả lời ấy đã giúp cô bắt đầu dựng nhân vật ông Hai.

“Có cần ông ra tòa nói chuyện không?” ông Tám hỏi.

Hoàng Anh nói chưa biết. Ông có thể xác nhận những cuộc trò chuyện, nhưng cô không muốn đẩy một người hơn tám mươi tuổi vào giữa tranh chấp nếu chưa cần.

“Ông nhớ gì thì kể đúng vậy thôi. Đừng cố nhớ giùm con.”

“Già rồi, muốn nhớ giùm cũng đâu nổi.”

Tối đến, cô mở máy tính trên bàn gỗ, rà lại các bản ghi âm. Bên cạnh tệp “radio_sanyo_02.wav” còn bản chép lời cô gõ từ ba năm trước. Một câu sai dấu trong đó đã lọt vào SH-3147. Bản mang tên Phúc cũng có lỗi tương tự.

Hoàng Anh thêm vị trí vào bảng đối chiếu rồi dừng tay. Cô không muốn mỗi đêm ở đây cũng kết thúc bằng một dòng mới trong hồ sơ tranh chấp.

Cô mở “Mua_Nuoc_Len_notes.txt”. Những ghi chú phần hai đã có trước vụ việc: ông Hai sau quyết định ở lại quê, người con trai trở về, mảnh đất nhiễm mặn. Mới chỉ là vài hướng nghĩ, chưa thành bản thảo.

Nhìn những dòng ấy, cô thoáng muốn đưa chúng ra để hỏi Phúc có biết câu chuyện tiếp theo sẽ ra sao không. Rồi cô đóng tệp. Viết được phần tiếp theo không giải quyết được câu hỏi ai đã viết phần đầu. Người lấy tác phẩm của người khác vẫn có thể tưởng tượng thêm; người viết thật cũng có lúc không muốn viết nữa. Hồ sơ phần một cần dựa vào những gì đã hình thành từ trước.

Sáng hôm sau, trước khi cô lên Sài Gòn, ông đưa một băng cassette ghi nhãn “Mùa lũ 2000”. Hoàng Anh nhìn rồi để ông giữ lại.

“Bữa khác con số hóa. Băng gốc ông cất giúp con.”

“Sao vậy?”

“Để sau này mình vẫn biết bản gốc nằm ở đâu, ai giữ.”

“Vậy ghi lại. Mai mốt ông quên.”

Cô ghi thật.

Trên chuyến xe về thành phố, Hoàng Anh nghĩ lại bản nháp Phúc đưa ra. Nó vẫn là một câu hỏi phải giải thích, nhưng cô đã bớt hoảng. Cô có nhiều nguồn để đối chiếu, có những chỗ biết được và những chỗ cần người khác kiểm tra. Hồ sơ không nhất thiết phải sụp xuống chỉ vì có một tài liệu bất lợi.

Chiếc radio, con trâu, những mùa nước nổi trước hết vẫn thuộc ký ức của gia đình. Cô không cần biến chúng thành những điều chỉ mình có thể nghĩ ra. Điều cô cần giữ rõ là con đường chúng đã đi, từ lời ông kể, qua những trang sổ, đến từng bản thảo của mình.