Chương 7: Tên tác giả trở lại trên bìa
Gần bốn tháng sau thỏa thuận, Mùa Gió Chướng mang tên Đỗ Hoàng Anh trở lại thị trường. Bìa sách có tên tác phẩm, tên cô và dòng nhỏ ghi đây là ấn bản khôi phục tên tác giả. Lời cuối sách giải thích ngắn việc quyền tác giả đã được xác nhận theo thỏa thuận, còn ấn bản trước đã ngừng khai thác.
Ngày ra mắt, Hoàng Anh trở lại nhà sách nơi cô từng phát hiện bản mang tên Phúc. Cô không tổ chức sự kiện ở đó. Chỉ đứng trước kệ, cầm một cuốn và nhìn dòng tên mình.
“Cảm giác sao?” Linh hỏi.
“Nhẹ hơn em tưởng.”
“Không khóc à?”
“Chưa. Chắc lát về sửa bản thảo lại khóc.”
Tuần đầu bán tốt vì người đọc vẫn nhớ vụ tranh chấp. Mộc Thủy in một đợt vừa phải, theo dõi số bán thực rồi mới tái bản. Hai tháng sau, những cuộc bàn luận dần chuyển từ chuyện mất tên sang nhân vật và cách viết; doanh số lúc ấy mới ổn định.
Mùa Nước Lên phát hành sau đó ba tháng. Nó không lập tức bán gấp đôi phần trước. Có người vẫn thích phần một hơn, có người chê phần hai chậm. Đọc những nhận xét ấy, Hoàng Anh phải học lại cách chịu đựng một lời chê mà không xem nó như một cuộc tấn công.
“Em đã đấu tranh để người ta đọc mình như một tác giả,” Mai An nhắc. “Vậy giờ họ cũng được chê sách em như sách của người khác.”
Cô cười, nhưng mất hai ngày mới thật sự chấp nhận.
Một năm sau, đại diện bản quyền văn học Quỳnh Lam liên hệ. Lam đã xem số liệu bán, các bài nhận xét và tình trạng quyền sau tranh chấp. Việc đầu tiên cô hỏi là danh mục quyền khai thác: quyền tiếng Việt đang ở đâu, ai giữ quyền dịch, sách nói đã cấp cho đơn vị nào chưa, thời hạn bao lâu, thỏa thuận cũ có hạn chế gì không.
Hoàng Anh gửi hồ sơ xác nhận quyền và các văn bản chuyển giao liên quan.
“Như vậy mình mới làm tiếp được,” Lam nói. “Vụ việc khiến người ta chú ý. Nhưng biên tập viên nước ngoài vẫn phải đọc bản thảo, xem quyền có rõ thì mới mua.”
Lam thuê một dịch giả độc lập làm khoảng ba mươi trang dịch mẫu. Hoàng Anh trả một phần chi phí từ khoản tạm ứng bản quyền trong nước. Trước đó, cô cứ tưởng đại diện sẽ tự lo toàn bộ.
“Bán quyền cũng có chi phí của nó,” Lam giải thích. “Một bài đăng được chia sẻ nhiều chưa đủ khiến người ta bay từ London sang.”
Họ chuẩn bị danh mục cho một hội sách khu vực ở châu Á. Lam đặt hẹn với vài biên tập viên mua quyền ở Đông Nam Á. Phần lớn cuộc gặp chỉ có hai mươi phút. Có người thích tác phẩm; có người ngại văn phong khó dịch; có người nói thị trường của họ đã có quá nhiều tiểu thuyết về ký ức gia đình.
Hoàng Anh tập giới thiệu cuốn sách trong ba câu. Một gia đình miền Tây sống cùng nước mặn, ký ức và những đổi thay trong cách mưu sinh. Cô muốn người đối diện nghe được câu chuyện ấy trước. Khi có câu hỏi về lịch sử quyền, Lam mới giải thích việc tranh chấp đã giải quyết ra sao.
Một nhà xuất bản nhỏ ở Đài Loan xin bản thảo đầy đủ, phần dịch mẫu tiếng Anh và bản tóm tắt. Hai tháng sau, họ gửi đề nghị mua quyền tiếng Hoa phồn thể. Khoản tạm ứng không lớn, nhưng hợp đồng ghi rõ lãnh thổ, thời hạn, hình thức khai thác và tiền bản quyền. Hoàng Anh vẫn nhờ Hương đọc các điều khoản về quyền ở nước ngoài.
Sáu tháng sau, một nhà xuất bản Hàn Quốc đề nghị thỏa thuận ưu tiên đối với bản dịch. Một biên tập viên ở Pháp muốn giữ liên lạc, chưa đưa đề nghị mua quyền.
Cô từng hình dung sách được dịch ra nước ngoài như một khoảnh khắc rực rỡ. Đến lúc làm, phần lớn thời gian đi qua những lá thư, bản mẫu, hợp đồng, hóa đơn, câu hỏi của dịch giả và hạn giao việc.
Ông Tám không quen chuyện phân chia lãnh thổ khai thác, nhưng thích việc người nước ngoài sẽ đọc về con nước. Khi bản tiếng Hoa ra mắt, Hoàng Anh gọi video cho ông. Ông cầm ngược cuốn sách vì không đọc được chữ.
“Tên con ở đâu?”
Cô chỉ cho ông trên bìa.
“Có tên là được.”
Hoàng Anh im một lúc.
Những bản mang tên Phúc không biến mất hết. Vẫn còn người giữ sách cũ, bài nhận xét, ảnh chụp và thông tin trong danh mục thư viện, cửa hàng. Cô đã lấy lại được tên đúng cho những lần xuất bản tiếp theo, cùng quyền quyết định tác phẩm sẽ đi đâu. Chừng ấy là một thay đổi có thể nhìn thấy và giữ được.
Mộc Thủy tổ chức một buổi trao đổi nhỏ về nguồn gốc bản thảo trong xuất bản. Hoàng Anh tham gia cùng Hương và một biên tập viên khác. Cô kể về việc giữ mã tiếp nhận, lịch sử các bản nháp và đọc cam kết về quyền trước khi ký. Một lá thư đã giúp mở hồ sơ; cả quá trình kiểm tra mới đưa họ đi tới kết quả.
Một tác giả trẻ hỏi có cần đăng ký bản quyền trước khi gửi tác phẩm không. Hương giải thích phải phân biệt quyền tác giả với thủ tục đăng ký theo pháp luật áp dụng. Chứng nhận có thể hữu ích, nhưng còn phải xem lịch sử sáng tạo và hợp đồng. Cô khuyên người viết lưu tài liệu có hệ thống và tìm tư vấn cụ thể khi cần.
Hoàng Anh nói thêm:
“Đừng vì lo giữ bản thảo mà không dám gửi nữa. Sách vẫn cần được đưa ra ngoài mới có cơ hội tới tay người đọc.”
Buổi tối, cô ký hợp đồng sách nói cho Mùa Gió Chướng. Cô đọc chậm các mục về phạm vi quyền, thời hạn, lãnh thổ, tiền bản quyền và việc chấp thuận người đọc.
Linh nhắn: “Ngày xưa gửi bản thảo như nộp bài tập. Giờ em đọc hợp đồng như kiểm toán.”
“Bị một lần thì nhớ lâu,” Hoàng Anh trả lời.
Cô giữ cách tổ chức thư mục, sao lưu và lưu lịch sử phiên bản. Khi cần, hồ sơ ở sẵn đó. Còn khi viết, cô đóng bảng chứng cứ, mở trang trắng như trước.
Đến cuối năm, hai cuốn sách có doanh số tốt. Hoàng Anh đủ sức giảm bớt việc tự do, thuê người biên tập cho trang web cá nhân và gửi tiền về cho ông. Cô chưa trở thành người giàu. Một phần tiền theo thỏa thuận được dành làm quỹ dự phòng thay vì mua nhà ngay. Hương nhắc chi phí pháp lý và thuế vẫn phải tính, dù câu chuyện trên mạng đã có một kết thúc đẹp.
Hoàng Anh thấy buồn cười. Đời sống luôn còn những khoản rất bình thường cần giải quyết.
Ở một hội sách nhỏ, một độc giả mang cả ấn bản cũ lẫn bản mới tới xin chữ ký. Thấy tên Phúc trên bìa cũ, cô do dự.
“Em mua hồi đó,” người đọc nói. “Em không muốn vứt. Nó cũng là một phần chuyện đã xảy ra.”
Hoàng Anh lấy một tờ giấy rời để ký, kẹp vào sách. Cô không ký đè lên tên ai. Bên dưới chữ ký là lời cảm ơn người đọc đã đi cùng câu chuyện tới lúc nó được trả lại đúng tên.
Trên đường về, cô nghĩ mình có thể giữ quá khứ theo cách ấy. Không cần vứt bỏ cuốn sách, cũng không phải đặt nó ở vị trí quan trọng nhất. Chỉ cần nhớ nó thuộc về đoạn nào trong cuộc đời mình.