Chương 3: Cây trà không sống một mình

Chúng tôi bắt đầu trồng lại cây che bóng vào đầu mùa mưa.

Việc nghe rất đơn giản.

Thực tế không.

Hai mươi năm qua, vùng trà cổ thụ đã thay đổi để phục vụ khách du lịch.

Người ta dọn bụi.

Chặt cây tạp.

Mở lối rộng.

Tỉa cành che để thân trà cổ lộ ra trọn vẹn trong ảnh.

Mỗi thay đổi riêng lẻ đều nhỏ.

Gộp lại, nhiều cây già đứng trong khoảng nắng mà thời cha tôi chúng chưa từng chịu.

Hà Miên không nói cứ trồng cây là hương sẽ trở lại.

Cô chia khu thử.

Một số cây giữ nguyên.

Một số phục hồi bóng che bằng cây bản địa mọc nhanh.

Một số phủ lá mục quanh vùng rễ để giảm bốc hơi.

Một số kết hợp cả hai.

“Nếu làm hết một lượt rồi tốt lên,” cô nói, “anh sẽ không biết thứ nào giúp.”

Hoàng Sử nghe xong nổi cáu.

“Cây của chúng tôi không phải chuột thí nghiệm.”

Hà Miên đáp:

“Đúng. Vì vậy nhóm đối chứng không có nghĩa mặc kệ. Tất cả cây vẫn được chăm theo mức an toàn hiện tại. Chúng ta chỉ không thay tất cả biến cùng lúc.”

Sử vẫn không thích.

Tôi cũng không thích hoàn toàn.

Người làm nông thường không có đặc quyền chờ kết luận hoàn hảo. Khi cây đang yếu, anh muốn làm mọi thứ có thể ngay.

Nhưng làm tất cả cũng có thể tạo thêm lỗi.

Chúng tôi thỏa hiệp:

Cây có dấu suy kiệt rõ được phục hồi ngay theo gói bảo thủ.

Cây còn ổn mới vào thử nghiệm so sánh.

Đó là cách khoa học phải bước chậm lại một chút trước đời sống.

Rồi du lịch phản ứng.

Một công ty lữ hành gửi email:

Khách cao cấp cần trải nghiệm “rừng trà cổ nguyên sinh”. Việc trồng cây xen và để lá mục có thể làm cảnh quan kém sạch, ảnh hưởng hình ảnh.

Tôi đọc ba lần.

“Rừng nguyên sinh nhưng phải sạch lá mục.”

Hà Miên bật cười.

“Khá sáng tạo.”

Chúng tôi mời họ lên.

Người quản lý tên Thanh đến với đôi giày trắng.

Anh chỉ vào khu thử.

“Khách chụp hình không thấy thân cây.”

Tôi hỏi:

“Anh bán cây sống hay bán ảnh thân cây?”

“Chúng tôi bán trải nghiệm.”

“Nếu trải nghiệm làm cây yếu?”

“Có bằng chứng chưa?”

Câu đó hợp lý.

Tôi không thể lấy cảm giác làm quy định.

Hà Miên đưa dữ liệu nhiệt dưới tán.

Ở những cây bị mở tán mạnh, nhiệt bề mặt đất buổi trưa cao hơn đáng kể, độ ẩm giảm nhanh hơn sau mưa.

Chưa chứng minh đây là nguyên nhân duy nhất làm hương đổi.

Nhưng đủ để nói việc dọn tán không trung tính.

Thanh hỏi:

“Vậy các anh muốn đóng du lịch?”

“Không.”

Tôi nói.

“Muốn đổi cách du lịch.”

Chúng tôi thiết kế đường đi cố định.

Không cho khách bước sát vùng rễ cây già.

Không chặt cây che để mở góc ảnh.

Mỗi ngày giới hạn số đoàn vào khu nhạy cảm.

Và thay vì quảng cáo “rừng trà nguyên bản không đổi”, tour mới kể thẳng rằng rừng đang phải thích nghi.

Thanh phản đối câu cuối.

“Khách trả tiền để nghe câu chuyện đẹp.”

Tôi đáp:

“Vậy kể câu chuyện thật cho đẹp.”

Chúng tôi thử.

Thật bất ngờ, một số khách thích hơn.

Họ được xem trạm đo đất.

Được nghe cụ Mẩy kể mùa rét năm 2008.

Được nhìn cây nghỉ hái có bảng tên hộ chăm sóc.

Phí tour tăng nhẹ.

Một phần chuyển thẳng vào quỹ cây nghỉ.

Lần đầu tiên, việc không hái một cây cũng tạo ra thu nhập.

Nhưng thành công nhỏ kéo theo tranh chấp mới.

Nhà có cây đẹp nằm gần đường tour nhận nhiều tiền hơn.

Nhà ở sườn xa nói họ cũng giữ rừng nhưng không có khách.

Sính là người nói thẳng nhất.

“Bảo tồn kiểu này chỉ đổi thương lái thành khách du lịch.”

Tôi không cãi.

Anh đúng một phần.

Chúng tôi sửa cơ chế.

Phí bảo tồn từ tour không trả theo số khách ghé cây.

Nó vào quỹ chung, chia theo diện tích rừng trà được bảo vệ, số cây tham gia nghỉ và công chăm sóc đã ghi.

Người có vị trí đẹp vẫn có thể bán dịch vụ riêng như trà, ăn, nghỉ.

Nhưng khoản trả cho bảo tồn không phụ thuộc độ “ăn ảnh”.

Cuối năm đầu, dữ liệu chưa đủ để tuyên bố hương trà trở lại.

Nhưng cây ở khu phục hồi bóng che có nhiệt đất ổn định hơn.

Tỷ lệ búp cháy nắng giảm.

Một số cây ra đọt muộn hơn vài ngày.

Và điều tôi để ý nhất:

Người dân bắt đầu nói về cây che bóng như một phần vườn trà, không phải “cây tạp”.

Một chiều, cụ Mẩy ngồi cạnh tôi trên sườn.

Cụ chỉ cây dẻ mới trồng.

“Ông nội mày ngày trước không cho chặt dẻ.”

“Sao con chưa từng nghe?”

“Vì sau này người ta bảo cây đó tranh dinh dưỡng. Rồi khách thích nhìn trà đứng riêng.”

“Cụ không nói?”

Cụ nhún vai.

“Người già nói nhiều bị bảo giữ cái cũ.”

Tôi im.

Chúng tôi thường kể truyền thống như một thứ nguyên vẹn được trao từ đời này sang đời khác.

Thật ra truyền thống cũng bị mất, bị sửa, bị chọn lọc theo thị trường.

Việc khó không phải “quay lại như xưa”.

Khí hậu đã khác.

Đời sống đã khác.

Việc khó là biết thứ gì của ngày xưa còn có ích, thứ gì chỉ là ký ức đẹp, và thứ gì mới phải học thêm để rừng trà sống tiếp.