Chương 5: Bốn mươi bảy cây con

Chúng tôi đánh số bốn mươi bảy cây con bằng những thẻ nhôm nhỏ.

Không đặt tên đẹp.

Không gọi “hậu duệ cổ thụ”.

Không chụp ảnh quảng cáo.

Chỉ số.

1 đến 47.

Hà Miên nói nếu đặt tên sớm, chúng tôi sẽ vô thức thiên vị những cây mình thích.

Tôi nghĩ cô hơi quá.

Sau ba tháng, tôi nhận ra cô đúng.

Cây số 17 là cây tôi thích nhất.

Nó mọc dưới một vách đá hướng đông, thân mảnh, lá hơi nhỏ, chịu đợt nóng tháng ba rất tốt.

Trà làm thử có mùi hoa trắng, hậu vị sạch.

Tôi bắt đầu mong nó thắng.

Và khi mong một cây thắng, người làm trà rất dễ tha thứ cho khuyết điểm của nó.

Hà Miên buộc các mẫu nếm được mã hóa.

Tôi không biết chén nào thuộc cây nào.

Đó là một trải nghiệm khó chịu.

Tôi từng tự hào mình chỉ cần ngửi là biết trà từ sườn nào.

Trong buổi nếm mù đầu tiên, tôi xếp cây 17 đứng thứ tám.

Tôi ngồi nhìn phiếu điểm.

Hà Miên hỏi:

“Buồn?”

“Một chút.”

“Tốt.”

“Tốt gì?”

“Anh vừa phát hiện mình cũng có định kiến.”

Tôi không thích câu đó.

Nhưng giữ.

Chúng tôi theo dõi các cây trong ba tiêu chí lớn:

Sức sống qua nóng và khô.

Chất lượng trà qua nhiều mùa.

Khả năng sinh trưởng mà không cần đầu vào cao.

Không chọn cây chỉ vì một năm ngon.

Cũng không chọn cây chỉ vì sống khỏe nhưng trà dở.

Vấn đề lớn hơn là quyền sở hữu.

Khi tin về nhóm cây con lan ra, một doanh nghiệp giống dưới xuôi đề nghị tài trợ nghiên cứu đổi lấy quyền nhân giống độc quyền những cá thể tốt nhất.

Con số họ đưa ra đủ lớn để hợp tác xã sửa đường, xây nhà sao mới và trả nợ quỹ.

Hoàng Sử ủng hộ ngay.

“Đây là tiền thật.”

Sính cũng dao động.

“Nếu họ lấy giống rồi bán, mình vẫn có trà cổ.”

Hà Miên hỏi:

“Cây con mọc trên đất ai?”

“Đất cộng đồng và đất hộ.”

“Ai chăm?”

“Người trong bản.”

“Dữ liệu do ai thu?”

“Chúng ta.”

“Vậy tại sao một công ty được quyền độc quyền giống chỉ vì bỏ tiền ở năm thứ ba?”

Đại diện doanh nghiệp nói:

“Chúng tôi chịu chi phí nhân giống, khảo nghiệm và thương mại hóa. Không có đầu tư, giống tốt cũng chỉ nằm trên núi.”

Ông không sai.

Nhân giống sạch bệnh, kiểm tra ổn định và phân phối cần tiền.

Nhưng độc quyền toàn bộ cũng có nghĩa vài năm sau chính người ở bản có thể phải mua lại giống có nguồn gốc từ rừng mình.

Tôi từng nghe câu chuyện đó ở nhiều loại cây khác.

Chúng tôi đàm phán một mô hình khác.

Doanh nghiệp có quyền khai thác thương mại trong thời hạn nhất định ở thị trường ngoài vùng.

Hợp tác xã giữ quyền nhân giống phi thương mại cho nông hộ địa phương.

Nếu giống được bán, một phần phí quay về quỹ bảo tồn.

Dữ liệu gốc không thuộc riêng doanh nghiệp.

Và tên giống không được dùng tên một cá nhân nếu cộng đồng không đồng ý.

Đại diện công ty nói:

“Như vậy lợi nhuận của chúng tôi giảm.”

Tôi đáp:

“Đúng.”

“Vậy tại sao đầu tư?”

“Nếu không đủ lợi nhuận thì đừng.”

Hoàng Sử đá nhẹ chân tôi dưới bàn.

Sau cuộc họp ông mắng:

“Cậu nói chuyện như người có mười công ty chờ.”

“Không.”

“Tôi nói như người không muốn bán thứ mình chưa hiểu.”

Cuối cùng doanh nghiệp vẫn ký, nhưng phạm vi nhỏ hơn.

Có thể vì họ thật sự thấy tiềm năng.

Cũng có thể vì câu chuyện “giống thích nghi cộng đồng” có giá trị thương hiệu.

Tôi không ảo tưởng động cơ phải thuần khiết.

Hợp đồng tốt tồn tại để lợi ích không cần thuần khiết vẫn không phá người yếu hơn.

Năm thứ ba, 47 cây còn 39.

Tám cây chết hoặc suy quá mạnh.

Cây số 17 vẫn sống tốt.

Nhưng cây số 31 mới là bất ngờ.

Năm đầu nó bình thường.

Năm hai bình thường.

Năm ba, trong một đợt nóng kéo dài, nhiều cây giảm búp rõ, số 31 vẫn giữ.

Trà không thơm bùng.

Nhưng ổn định.

Hà Miên nói:

“Tương lai đôi khi không phải cây ngon nhất.”

“Mà là cây ít tệ đi nhất khi điều kiện xấu.”

Câu đó nghe buồn.

Nhưng thật.

Chúng tôi không vội thay rừng trà bằng số 31.

Đó sẽ là sai lầm khác.

Một quần thể đa dạng có cơ hội thích nghi tốt hơn một vùng chỉ trồng một lựa chọn “tối ưu”.

Chúng tôi giữ nhiều dòng.

Một số vì hương.

Một số vì sức sống.

Một số vì ra búp muộn.

Một số chỉ vì chưa đủ dữ liệu để bỏ.

Cụ Mẩy nhìn những thẻ số, nói:

“Ngày trước cây nào tốt thì giữ hạt.”

“Giờ các cháu làm phức tạp.”

Tôi hỏi:

“Cụ thấy không cần?”

“Cần.”

Cụ cười.

“Chỉ đừng phức tạp đến mức quên uống trà.”

Chiều đó, tôi và Hà Miên pha chén số 31.

Không xuất sắc.

Nhưng dễ chịu.

Cô hỏi:

“Anh có thất vọng vì tương lai không giống trà của cha?”

Tôi nhìn rừng.

“Có lúc.”

“Nhưng cha tôi cũng đâu uống trà giống ông nội hoàn toàn.”

“Chúng ta chỉ thích kể mọi thứ bất biến vì câu đó dễ bán.”

Hà Miên nâng chén.

“Vậy bán cái gì?”

“Bán trà của năm nó được làm.”

“Không bán lời hứa rằng thời gian đã dừng.”