Chương 2: Lời khai đã sống hai mươi năm
Ông Phúc nói bà ngoại tôi cũng đã nói dối.
Tôi mang câu đó về tiệm vàng mã và đặt nó cạnh cuốn sổ nợ như đặt một vật dễ cháy bên cạnh que diêm.
Đêm ấy tôi không ngủ.
Con hẻm sau mười một giờ yên hơn tôi nhớ. Tiếng xe ngoài đại lộ chỉ còn là một lớp âm thanh mỏng. Trên gác, quạt trần quay chậm, mỗi vòng đều phát ra tiếng cạch nhỏ.
Tôi mở lại cassette.
Không có đoạn nào sau câu “hãy bắt đầu với ông Phúc”.
Tôi lật cuốn sổ sang tên thứ hai.
Đặng Hoài Nam — một lời khai.
Bên cạnh tên có một địa chỉ cũ và ký hiệu hình bóng đèn.
Tìm ông Nam dễ hơn tôi nghĩ.
Ông từng là thợ điện nhận bảo trì cho chung cư Phượng Hoàng. Sau vụ cháy, ông bỏ nghề vài năm, rồi mở một tiệm sửa quạt ở quận 6. Bây giờ tiệm đã sang cho con trai, còn ông sống ở tầng trên.
Tôi đến vào buổi trưa.
Người đàn ông bảy mươi tuổi đang ngồi tháo một chiếc quạt bàn cũ.
Tôi nói:
“Cháu là cháu ngoại bà Hạnh.”
Ông làm rơi con ốc.
“Bà ấy chết rồi?”
“Dạ.”
Ông cúi xuống nhặt nhưng mất hai lần mới gắp được.
“Tôi tưởng bả sống dai hơn tôi.”
“Bà để lại tên ông.”
“Tôi không nợ tiền.”
Tôi bắt đầu nhận ra đây là câu mở đầu chung của tất cả những người trong cuốn sổ.
“Bà ghi ông nợ một lời khai.”
Ông Nam ngừng tay.
“Con nhỏ này.”
Ông nhìn tôi.
“Mày làm nghề gì?”
“Phục chế tài liệu.”
“Vậy càng phiền.”
“Tại sao?”
“Vì mày sẽ biết giấy nào bị sửa.”
Ông đứng dậy, vào phòng trong rồi mang ra một túi hồ sơ nhựa đã ngả vàng.
Tờ đầu tiên là một phiếu kiểm tra hệ thống điện của chung cư Phượng Hoàng, ngày tháng trước vụ cháy gần bốn tháng.
Chữ carbon đã mờ.
Tôi mang theo kính lúp nhỏ.
Ở mục kết luận có hai dòng:
Hệ thống đang vận hành.
Đề nghị thay một số đoạn dây cũ và tăng công suất aptomat tổng.
Tôi hỏi:
“Báo cáo chính thức sau vụ cháy có nói ông đã kiểm tra và xác nhận hệ thống an toàn.”
Ông Nam cười.
“Đúng.”
“Nhưng giấy này không nói an toàn.”
“Cũng không nói nguy hiểm.”
“Ông viết mập mờ?”
Ông nhìn tôi.
“Tôi viết lại.”
Ông lấy thêm một tờ giấy mỏng hơn.
Đó là bản nháp.
Tôi nhận ra ngay vì các nét bút chì còn hằn dưới mực.
Dòng kết luận ban đầu dài hơn:
“Dây dẫn trục tầng 1–2 đã lão hóa; tải bổ sung từ các hộ kinh doanh vượt thiết kế ban đầu; nếu tiếp tục kéo thêm thiết bị công suất cao, nguy cơ quá nhiệt và chập mạch tăng đáng kể. Khuyến nghị thay dây trục và chia tải trước mùa mưa.”
Tôi đọc hai lần.
“Ai bảo ông sửa?”
“Không ai dí dao vào cổ.”
“Vậy?”
“Ông Kha nói nếu tôi ghi ‘nguy cơ’ thì ổng phải sửa ngay. Tiền đâu? Chung cư cũ, người ở trả phí thấp. Ổng hỏi có thể dùng tiếp vài tháng không.”
“Ông trả lời?”
“Tôi nói nếu đừng kéo thêm tải, kiểm tra aptomat thường xuyên thì có thể.”
“Nhưng người ta vẫn kéo thêm?”
Ông Nam gật.
Tầng trệt có tiệm vàng mã của bà ngoại tôi.
Một quán ăn.
Một tiệm may.
Một kho chứa hàng dùng quạt thông gió.
Mùa nóng, nhà nào cũng thêm quạt, tủ lạnh, nồi điện.
“Ông không kiểm tra lại?”
“Có.”
“Rồi?”
“Tôi nhắc.”
“Bằng văn bản?”
Ông im lặng.
“Không.”
“Tại sao?”
“Tôi còn nhận bảo trì ở đó.”
Ông Nam nói câu này rất nhẹ.
Không phải vì không biết nó xấu.
Mà vì đã nói nó với chính mình quá nhiều lần.
“Tôi có hai đứa nhỏ đang học. Vợ bệnh. Một hợp đồng bảo trì lúc đó với tôi không nhỏ.”
Tôi thấy lại câu của ông Phúc:
Tôi có ba đứa con.
Những người trong cuốn sổ không nói “tôi vô tội”.
Họ nói “lúc đó tôi có lý do”.
Và lý do nào nghe riêng cũng đủ bình thường.
Tôi lật mặt sau tờ bản nháp.
Có một dòng viết bằng bút xanh:
“Lối hành lang tầng trệt bị hàng hóa chiếm khoảng 1/3 chiều rộng. Đã nhắc bà Hạnh dọn.”
Tôi ngẩng lên.
Ông Nam không tránh mắt.
“Đó là tiệm của bà ngoại cháu?”
“Ừ.”
“Bà có dọn không?”
“Có dọn một phần.”
“Một phần?”
“Mùa đó mưa nhiều. Kho sau tiệm bị dột. Bả chuyển thùng giấy ra hành lang trong mấy tuần chờ sửa mái.”
Tôi nhớ tiệm vàng mã lúc nhỏ.
Những bó giấy lớn xếp sát tường.
Nhà lầu giấy, xe giấy, quần áo giấy, từng chồng giấy tiền.
Đối với một đứa trẻ, chúng giống thành phố đồ chơi.
Đối với một đám cháy, chúng là nhiên liệu.
“Ông có nhắc bà lần nữa?”
“Có.”
“Bà nói gì?”
Ông Nam nhắm mắt một chút.
“Bả nói: ‘Tuần sau sửa mái xong tôi dẹp. Mấy thùng đó chừa lối đủ hai người đi rồi.’”
Tôi không nhớ giọng bà trong câu đó.
Nhưng tôi có thể tưởng tượng.
Thực tế.
Nhanh.
Luôn tin mình kiểm soát được thêm một tuần.
“Sau vụ cháy, ông khai gì?”
“Tôi nói hệ thống đã được kiểm tra định kỳ và không có dấu hiệu bất thường nghiêm trọng.”
“Có đúng không?”
“Nếu hỏi từng chữ thì không hoàn toàn sai.”
“Nếu hỏi ý nghĩa?”
Ông cười buồn.
“Là nói dối.”
Tôi bật ghi âm.
“Ông có sẵn sàng nói lại không?”
Ông Nam nhìn điện thoại rất lâu.
“Bà Hạnh từng tới đây.”
“Khi nào?”
“Khoảng mười năm trước.”
“Bà nói gì?”
“Bả mang cuốn sổ này.”
Ông chỉ bìa đen.
“Bả hỏi tôi nếu một ngày có người muốn biết hết thì tôi có kể không.”
“Ông trả lời?”
“Tôi đuổi bả về.”
“Còn bây giờ?”
Ông Nam nhìn tờ bản nháp trong tay.
“Bây giờ người hỏi không còn là bả.”
Ông ngồi thẳng lại.
“Ghi đi.”
Tôi đặt điện thoại giữa bàn.
Ông nói tên đầy đủ, công việc thời điểm đó, nội dung kiểm tra, việc mình làm nhẹ lời cảnh báo và lý do.
Ông không nói mình gây ra vụ cháy.
Cũng không nói mình không liên quan.
Ông chỉ kể phần của mình.
Cuối lời, ông nói:
“Cái khó của mấy vụ như vậy là ai cũng nghĩ phần mình nhỏ.”
“Một cánh cửa khóa không tạo ra lửa.”
“Một sợi dây cũ không giết ai nếu không cháy.”
“Một đống thùng giấy cũng chỉ nằm đó.”
“Một cuộc gọi chậm vài phút cũng không phải nguyên nhân bắt đầu.”
Tôi ngẩng lên.
“Cuộc gọi nào?”
Ông Nam nhận ra mình nói quá.
“Mày chưa gặp Kiệt?”
“Phạm Tú Kiệt?”
Ông gật.
“Tên thứ tư trong sổ.”
“Ông ấy đã làm gì?”
Ông Nam lắc đầu.
“Để nó tự nói.”
Tôi thu lại giấy tờ.
“Tôi có thể mang bản nháp này đi scan?”
“Không.”
Tôi nhìn ông.
Ông đẩy luôn cả túi hồ sơ về phía tôi.
“Mang bản gốc đi.”
“Ông không giữ?”
“Tôi giữ hai mươi năm đủ rồi.”
Trên đường về, tôi dừng ở bãi đất từng là chung cư Phượng Hoàng.
Bây giờ ở đó là một dãy cửa hàng mới.
Không còn bức tường cháy.
Không còn cầu thang.
Không còn cửa thoát hiểm.
Người qua đường không ai biết mình đang đứng trên nơi mười một người đã chết.
Tôi mở cuốn sổ.
Gạch một đường mảnh dưới tên Đặng Hoài Nam.
Không phải để đánh dấu “đã trả hết”.
Tôi bắt đầu hiểu loại nợ này không có chuyện trả hết.
Chỉ có chuyện thôi che nó đi.
Ở trang kế tiếp là:
Nguyễn Hương Vân — một tấm ảnh.
Bên cạnh, bà ngoại viết thêm một câu mà lúc trước tôi không để ý:
“Trong ảnh có người chúng ta đã làm mất tên.”