Chương 8: Người cuối cùng mắc nợ
Lương Thị Hạnh — trả lại một cái tên. Tôi nhìn dòng chữ ấy cho đến khi nó nhòe đi. Không phải vì mực. Tôi khóc, lần đầu tiên kể từ đám tang bà ngoại.
Tôi từng nghĩ mình không khóc vì đã chuẩn bị tinh thần. Bà tám mươi ba tuổi, bệnh nhiều tháng, ra đi trong giấc ngủ. Hóa ra tôi chỉ chưa gặp đúng thứ khiến mình phải khóc.
Tôi giận bà, giận đến mức muốn xé nát cuốn sổ, muốn đem nó ra đốt chung với mớ vàng mã ngoài kia cho xong chuyện. Nhưng cùng lúc ấy, tôi nhớ bàn tay bà quấn khăn ướt lên mặt tôi giữa đám khói, nhớ bà cõng tôi đi khám những đêm tôi sốt, nhớ mỗi lần tôi về Sài Gòn bà đều giả vờ bảo “bận thì khỏi về” rồi nấu đủ những món tôi thích. Một người có thể cứu đời tôi và làm điều hèn nhát trong cùng một đêm. Hai điều đó không triệt tiêu nhau, và đó mới là phần tôi không muốn chấp nhận.
Tôi lấy cuộn cassette ra. Lần trước tôi chỉ nghe mặt A; khi máy tự dừng, tôi đã tháo băng ra mà không để ý mặt còn lại có dán một nhãn nhỏ: “B — sau khi con biết tên Tuyết.” Tôi lật băng, bấm nút chạy. Tiếng rè kéo dài rất lâu, rồi giọng bà ngoại vang lên.
“Nếu con nghe mặt này, chắc con đã gặp người nhà con Tuyết.”
Tôi phải dừng máy. Chỉ một câu thôi mà tôi đã không thở nổi. Một lúc sau tôi mới bật lại được.
“Bà không biết họ có tha thứ không. Đừng xin họ tha thứ thay bà. Cũng đừng kể bà thành người tốt chỉ vì bà nuôi con.” Tôi cúi đầu. Bà biết chính xác điều tôi đang muốn làm.
“Đêm Phượng Hoàng, bà biết cửa sau bị xích. Không phải đêm đó mới biết. Bà biết từ trước.” Bà kể về hai vụ mất trộm khiến cư dân hoảng hốt, một chiếc xe máy và một thùng hàng; chính bà cũng mất một bao giấy mới nhập, trị giá gần bằng cả tháng lời. Trong cuộc họp cư dân, khi ông Kha đề nghị khóa cửa sau sau giờ khuya, bà đã không phản đối.
“Bà còn dặn ông Phúc nhớ khóa cho kỹ.” Tôi nhắm mắt. Chi tiết ấy chưa ai kể với tôi. Không phải vì họ không biết, mà có lẽ vì không ai muốn nói thay phần của bà.
“Bà nghĩ nếu cháy thì người ta mở được. Bà nghĩ ông Phúc có chìa. Bà nghĩ chuyện xấu chỉ xảy ra với nhà khác.” Trong băng, bà cười rất khẽ. “Người ta sống được là nhờ nghĩ vậy.”
Rồi đến chuyện những thùng giấy. Kho sau tiệm dột, thợ hẹn ba lần không tới, bà chuyển hàng ra hành lang. Ông Nam nhắc, ông Kha nhắc, bà ký cam kết sẽ dọn. “Bà biết là sai. Nhưng ngày nào khách cũng đặt hàng, để ngoài hành lang vài tuần dễ hơn thuê kho khác. Bà nghĩ vẫn chừa đủ lối. Bà lúc nào cũng có một câu để thấy mình chưa sai tới mức phải sửa ngay.”
Tôi nghe những lời ấy bằng đúng giọng của người đã dạy tôi phải sống cho đàng hoàng. Không có cảm giác nào khó chịu hơn thế.
Băng rè một đoạn. “Đêm cháy, bà nghe tiếng nổ lẹt đẹt sau tiệm. Bà mở cửa ra thì khói đã xuống. Con đang ngủ trên gác. Tuyết vừa đi đổ rác về, nó là người hét đầu tiên.”
Tôi ngẩng phắt lên. Lúc lửa bắt đầu, Tuyết không ở trên lầu mà ở ngay tầng trệt.
“Bà kêu nó chạy ra. Nó hỏi còn người trên lầu. Bà nói mặc kệ.” Giọng bà vỡ đi một chút. “Nó không nghe. Nó chạy lên.”
Tôi khóc, nhưng không dừng băng. “Bà chạy lên gác kéo con. Bà chỉ nghĩ tới con. Nếu hỏi lúc đó bà có nên chạy theo Tuyết không, bà không biết. Nếu bà chạy theo, có khi con cũng chết.”
“Bà không hối hận vì đã kéo con. Bà hối hận vì sau đó đã lấy chuyện cứu con để tha thứ cho tất cả phần hèn của mình.”
Sau vụ cháy, mọi người đều bị lấy lời khai. Bà biết cửa sau bị xích, biết hàng của mình lấn hành lang, biết Tuyết ngủ trên gác lửng và đã chạy lên gọi người. Nhưng người bên quản lý nói những người ở không đăng ký sẽ làm hồ sơ phức tạp. Nếu tiệm bị xác định có người ngủ trái quy định, bà có thể bị xem xét trách nhiệm; nếu chuyện chiếm hành lang bị nhấn mạnh, bà có thể mất cả tiệm và phải bồi thường.
“Bà vừa mất nhà. Mẹ con lúc đó làm công việc bấp bênh. Bà nhìn con ngủ ở phòng tạm, bà sợ. Bà tự nói với mình, nếu bà bị bắt hay mất hết thì ai lo cho con?” Bà ngừng lại. “Câu đó có thật. Nhưng sợ cho con không làm lời nói dối bớt là lời nói dối.”
Rồi bà kể về tôi. Điều tra viên muốn hỏi tôi có thấy cửa sau khóa không. Trước buổi làm việc, bà dẫn tôi vào nhà vệ sinh và dặn: nếu ai hỏi, con nói cửa sau vẫn mở. Tôi đã nói theo.
“Bà lấy một đứa trẻ làm chứng cho lời bà muốn. Bà xin lỗi con vì chuyện đó.”
Tôi đưa tay lên bịt miệng. Chưa từng có ai xin lỗi tôi về ký ức này, vì cho đến cái trưa ở quán cơm trên đường Nguyễn Trãi, tôi còn không biết nó tồn tại.
“Còn Tuyết.” Băng dừng vài giây vì bà ho. “Bà thấy cái túi đựng kim may trong danh sách đồ của người không tên. Bà biết có thể là nó. Bà không dám nhìn ảnh thi thể. Bà nói với điều tra viên là Tuyết đã nghỉ trước vụ cháy, rồi tự nhủ chưa chắc người chết là nó.”
“Một năm không thấy Tuyết quay lại, bà biết. Nhưng lúc đó sửa lời khai nghĩa là phải thú nhận mình đã nói dối từ đầu. Bà lại chờ.”
Một năm, rồi ba năm, rồi mười năm. Đến khi bà bắt đầu đi tìm ông Phúc, ông Nam, bà Vân, Kiệt, ông Kha và ông Cảnh, bà đã quá quen với việc chờ.
“Bà lập cuốn sổ vì nghĩ nếu gom đủ phần của mọi người thì sự thật sẽ mạnh hơn nỗi sợ của từng người. Nhưng bà vẫn không dám tự nói phần của bà. Đó là lý do tên bà nằm ở cuối.”
Tôi nhìn cuốn sổ nằm mở trên quầy. Giọng bà vang lên rất rõ: “Châu. Nếu con kể lại chuyện Phượng Hoàng mà bà vẫn là bà ngoại anh hùng cứu cháu khỏi lửa, thì con chưa trả nợ.”
“Bà đã cứu con. Đừng xóa. Bà đã để hàng lấn lối đi, biết cửa khóa, nói dối, bắt con nói dối và giấu tên Tuyết. Cũng đừng xóa. Một người có thể làm cả hai. Bà mong con đủ thương bà để không cần biến bà thành người tốt.”
Tôi dừng băng, khóc rất lâu. Rồi tôi bật tiếp. Đoạn cuối chỉ còn vài câu.
“Món nợ của bà không phải lời xin lỗi. Người chết không dùng được lời xin lỗi. Trả lại tên Nguyễn Ánh Tuyết, rồi kể phần còn lại nếu gia đình nó muốn biết. Nếu họ ghét bà, để họ ghét. Đừng xin họ tha thứ để con thấy dễ chịu.”
Băng sắp hết, giọng bà nhỏ dần. “Bà thương con. Cái đó cũng là thật.” Rồi máy tắt.
Tôi ngồi một mình đến sáng. Ngoài hẻm, tiếng xe rác chạy qua, rồi tiếng gà nhà ai gáy lạc lõng, rồi tiếng cửa sắt của tiệm bánh mì đầu hẻm kéo lên rèn rẹt. Đèn trong tiệm vẫn bật, ánh vàng đục hắt lên những chồng giấy tiền như hồi bà còn ngồi đó đếm hàng. Trước mặt tôi là sáu lời khai của người sống, một tấm ảnh của người chết, và lời thú nhận của người tôi thương nhất đời. Tôi có thể đóng ngăn kéo lại. Không ai bắt tôi phải tiếp tục: bà đã mất, những người khác đều già, vụ án đã khép lại hai mươi năm. Tôi có thể bán căn nhà, trở về Hà Nội, và đời tôi vẫn trôi tiếp như chưa có gì.
Tôi lấy con phượng hoàng giấy đỏ ra khỏi ngăn bí mật. Một bên cánh cháy xém, giấy giòn đến mức tôi không dám bóp mạnh. Hồi nhỏ tôi từng tin phượng hoàng chết trong lửa rồi sống lại. Bây giờ tôi biết đó chỉ là truyện. Người chết không sống lại, và Nguyễn Ánh Tuyết sẽ không trở về chỉ vì chúng tôi tìm được tên chị.
Tôi đặt con phượng hoàng cạnh cuốn sổ, mở laptop, tạo một thư mục mới và đặt tên: HỒ SƠ PHƯỢNG HOÀNG — BẢN ĐẦY ĐỦ.
File đầu tiên tôi tạo mang tên: 00 — Lương Thị Hạnh.