Chương 3: Tấm ảnh không được đăng
Nguyễn Hương Vân từng là phóng viên ảnh.
Bây giờ bà bán máy ảnh cũ trên một trang mạng và thỉnh thoảng nhận chụp đám cưới cho con cháu người quen.
Tôi tìm được bà từ một số điện thoại viết bằng bút chì ở cuối cuốn sổ.
Khi nghe hai chữ “Phượng Hoàng”, bà im lặng gần mười giây.
“Ai cho cô số này?”
“Bà Hạnh.”
“Bả còn sống?”
“Mới mất.”
Đầu dây bên kia thở dài.
“Vậy cuối cùng cũng tới lượt tôi.”
Chúng tôi gặp nhau trong một quán cà phê cũ gần Chợ Lớn.
Bà Vân mang theo một túi máy ảnh bằng da đã bong mép.
Không hỏi tôi muốn uống gì.
Câu đầu tiên là:
“Bả ghi tôi nợ gì?”
“Một tấm ảnh.”
Bà cười không vui.
“Bả nhớ dai.”
Tôi đặt mắt xích của ông Phúc và bản nháp của ông Nam lên bàn.
Vân nhìn hai thứ đó rồi dựa lưng vào ghế.
“Cô đã gặp họ.”
“Dạ.”
“Vậy cô đang tìm hung thủ?”
“Cháu chưa biết có một hung thủ hay không.”
Bà nhìn tôi lần đầu với vẻ chú ý thật sự.
“Tốt.”
“Tại sao?”
“Vì hai mươi năm trước ai cũng muốn một người để đổ hết vào.”
Vân từng làm cho một tờ báo địa phương.
Khoảng một tháng trước vụ cháy, bà nhận tin chung cư Phượng Hoàng có vấn đề an toàn sau một vụ chập điện nhỏ ở tầng hai.
Bà tới chụp ảnh.
Không phải một cuộc điều tra lớn.
Chỉ là bài phản ánh đô thị hai cột.
“Tôi chụp cửa sau bị xích.”
Tôi ngẩng lên.
“Trước vụ cháy?”
“Ừ.”
“Có ảnh?”
“Có.”
“Sao không đăng?”
Bà Vân nhìn xuống tay.
“Bài bị gỡ.”
“Ai gỡ?”
“Biên tập.”
“Vì ông Kha?”
“Một phần.”
Chủ chung cư Võ Đình Kha gọi lên tòa soạn, nói bài báo sai, làm ảnh hưởng giá trị nhà và uy tín khu phố. Ông dọa kiện vì phóng viên chụp tài sản riêng mà không xin phép.
Quan trọng hơn, một doanh nghiệp thân với ông Kha đang mua quảng cáo dài hạn.
“Không ai bảo thẳng là bỏ bài vì tiền.” Vân nói. “Người ta chỉ bảo ‘đề tài nhỏ, chứng cứ chưa đủ, để đợt sau làm kỹ hơn’.”
“Bà phản đối?”
“Có.”
“Rồi?”
“Tôi còn hai tháng thử việc.”
Lại một lý do bình thường.
Tôi bắt đầu ghét những lý do bình thường.
Vân mở túi da.
Bên trong là một phong bì ảnh.
“Tôi giữ negative vì lúc đó còn chụp phim.”
Bà lấy ra sáu tấm đã rửa lại.
Tấm đầu: cửa thoát hiểm sau chung cư.
Một sợi xích quấn quanh hai tay nắm.
Tấm thứ hai: hộp điện tầng trệt, nhiều dây đi chung vào một đường máng cũ.
Tấm thứ ba: hành lang bên tiệm vàng mã.
Tôi nhìn lâu hơn.
Những thùng carton lớn xếp sát một bên tường.
Lối đi vẫn còn.
Nhưng hẹp đáng kể.
Trước cửa tiệm là bà ngoại.
Bà trẻ hơn ký ức cuối cùng của tôi rất nhiều.
Đang cãi với một người đàn ông mà tôi nhận ra là ông Nam.
Tấm thứ tư chụp sân chung cư.
Tấm thứ năm chụp cầu thang.
Tấm thứ sáu khiến tôi dừng lại.
Tôi có mặt trong ảnh.
Mười một tuổi.
Tóc cắt ngang vai.
Đang ngồi trên chiếc ghế nhựa trước tiệm, cầm một con phượng hoàng giấy đỏ.
Bên cạnh tôi là một cô gái khoảng hai mươi tuổi.
Cô mặc áo sơ mi hoa nhỏ, tóc buộc bằng dây xanh, đang cúi xuống chỉnh cánh con phượng hoàng trong tay tôi.
Tôi biết khuôn mặt đó.
Không phải vì đã nhìn thấy ảnh.
Mà vì có thứ gì trong đầu bật ra.
Một tiếng gọi.
Chị Tuyết.
Tôi nghe lại chính giọng mình lúc nhỏ.
Chị Tuyết, gấp cho em con có đuôi dài hơn đi.
Tôi nắm mép ảnh.
“Người này là ai?”
Vân nhìn tôi.
“Cô nhớ rồi?”
“Tên Tuyết.”
“Nguyễn Ánh Tuyết.”
Tôi lặp lại.
Nguyễn Ánh Tuyết.
Một cái tên không có trong danh sách mười một nạn nhân tôi đã đọc nhiều lần.
“Cô ấy sống ở chung cư?”
“Không đăng ký.”
“Vậy ở đâu?”
“Ngủ trên gác lửng tiệm bà Hạnh.”
Tôi nhìn bà.
“Tại sao?”
Tuyết từ miền Tây lên thành phố làm thuê. Ban ngày phụ đóng vàng mã, tối học may. Bà ngoại cho cô ở lại để tiết kiệm tiền trọ. Đổi lại, Tuyết phụ trông tôi những ngày mẹ làm ca muộn.
Tôi nhớ thêm một chút.
Mùi dầu gội rẻ tiền của chị.
Những con thú chị gấp từ giấy vụn.
Chị hát rất dở.
“Sau vụ cháy chị ấy đâu?”
Vân không trả lời ngay.
“Trong danh sách tử vong có một dòng: nữ, khoảng hai mươi đến hai mươi lăm tuổi, chưa xác định danh tính.”
Tôi thấy ngực mình cứng lại.
“Không.”
“Châu.”
“Bà ngoại biết tên chị ấy.”
“Biết.”
“Vậy tại sao ghi không xác định?”
“Đó là món nợ của bà ngoại cô.”
Tôi nhìn tấm ảnh.
“Bà có khai với điều tra viên?”
Vân lắc đầu.
“Tôi cũng không.”
“Tại sao?”
“Tôi không biết chắc người trong túi thi thể là Tuyết.”
“Nhưng bà biết cô ấy mất tích.”
“Biết.”
“Bà có ảnh.”
“Có.”
“Vậy?”
Vân nhìn thẳng vào tôi.
“Tôi đang xấu hổ, Châu.”
“Tôi vừa mất việc sau vụ cháy vì bài an toàn trước đó bị đào lại. Tòa soạn nói tôi giữ ảnh mà không báo cáo, rồi cũng nói nếu công bố ảnh bây giờ sẽ biến mình thành người biết nguy cơ mà không làm gì.”
“Đúng là bà biết.”
“Ừ.”
Bà gật.
“Tôi biết.”
Câu đó làm cuộc nói chuyện thay đổi.
Không còn là một người già kể lại quyết định của tuổi trẻ như thể bị hoàn cảnh bắt buộc.
Bà nhận nó.
“Tôi giữ tấm này hai mươi năm.”
“Bà ngoại từng xin?”
“Ba lần.”
“Bà không đưa?”
“Không.”
“Vì sao?”
“Tôi ghét bả.”
Tôi không ngờ câu trả lời đó.
Vân nói sau vụ cháy, bà ngoại từng đứng trước mọi người và nói tiệm vàng mã không phải nguyên nhân, điện cháy trước, lối đi vẫn đủ rộng.
Vân biết ảnh sẽ làm câu chuyện xấu hơn cho bà.
“Tôi nghĩ bả muốn ảnh chỉ để tự bảo vệ.”
“Bà ấy nói gì khi xin?”
“Lần cuối bả nói: ‘Không phải cho tôi. Cho con Tuyết.’”
“Bà vẫn không đưa?”
Vân nhắm mắt.
“Không.”
Tôi tức.
Thật sự tức.
Nhưng khi nhìn tấm ảnh, cảm xúc đó không có chỗ đi.
Bà ngoại biết Tuyết.
Vân biết Tuyết.
Tôi từng biết Tuyết.
Nhưng hai mươi năm, trên giấy cô chỉ là nữ chưa rõ danh tính.
Một con người biến thành mô tả hành chính vì những người sống không chịu nói.
Vân đẩy phong bì ảnh cho tôi.
“Tôi đã scan độ phân giải cao.”
“Bà giữ bản gốc?”
“Không.”
“Tại sao ai cũng muốn đưa bản gốc cho cháu?”
Bà cười mệt.
“Vì tụi tôi già rồi.”
“Đó không phải lý do.”
“Đúng.”
Bà nhìn tôi.
“Vì nếu giữ nữa, tụi tôi sẽ chết cùng phiên bản mình kể.”
Tôi bật ghi âm.
Vân kể lại toàn bộ: bài báo bị gỡ, ảnh cửa xích, ảnh hành lang, việc bà không công bố tấm ảnh có Tuyết sau vụ cháy.
Cuối cùng tôi hỏi:
“Bà nợ bà ngoại cháu một tấm ảnh hay nợ Tuyết?”
Vân nhìn tấm ảnh lần cuối.
“Tôi nợ người không còn tự đòi được.”
Trước khi về, bà cho tôi một chi tiết khác.
“Trong đêm cháy, bà ngoại cô không phải người cuối cùng thấy Tuyết.”
“Ai?”
“Phạm Tú Kiệt.”
“Người nợ một cuộc gọi?”
Vân gật.
“Nó nói với tôi nhiều năm trước rằng lúc thấy khói, Tuyết đang chạy lên lầu gọi người.”
“Rồi sao?”
“Kiệt không gọi cứu hỏa ngay.”
Tôi nhớ lời ông Nam.
Một cuộc gọi chậm vài phút.
Tôi cất ảnh vào túi chống ẩm.
Ra khỏi quán, trời bắt đầu mưa.
Tôi đứng dưới mái hiên, mở tấm ảnh lần nữa.
Nguyễn Ánh Tuyết đang cúi xuống cạnh tôi, bàn tay giữ một cánh phượng hoàng giấy.
Ở mặt sau, bằng nét bút của bà ngoại, có một dòng:
“Tuyết, bà xin lỗi vì đã để người ta chôn con mà không có tên.”