Chương 4: Những người sống sót không hề vô tội
Phạm Tú Kiệt không muốn gặp tôi. Ông từ chối hai cuộc gọi liền. Đến cuộc thứ ba, tôi không chào hỏi gì, chỉ nói: “Cháu có tấm ảnh của Nguyễn Ánh Tuyết.”
Đầu dây bên kia im lặng. Một lúc sau ông hỏi ai đưa, và khi tôi nói là bà Hương Vân, tôi nghe một tiếng thở dài rất dài. “Ba giờ chiều. Quán cơm đường Nguyễn Trãi. Đừng tới nhà.”
Kiệt mới sáu mươi hai, trẻ nhất trong những cái tên tôi đã gặp. Hai mươi năm trước, khi ấy bốn mươi hai tuổi, ông thuê hai căn phòng ở tầng ba chung cư Phượng Hoàng: một căn cho gia đình, một căn làm chỗ cắt may quần áo thuê cho các sạp chợ. Ông đến đúng giờ, chọn bàn trong góc, gọi hai ly trà đá mà chẳng đụng vào ly nào.
“Bà ngoại cháu ghi ông nợ một cuộc gọi,” tôi mở lời. Ông nhìn tôi rồi nói gọn: “Bả ghi đúng.” Nhưng khi tôi hỏi cuộc gọi nào, ông lại im.
Tôi đặt tấm ảnh của Tuyết lên bàn. Ông không đụng vào, chỉ nhìn từ xa như thể sợ tấm giấy nóng. Tôi hỏi chị ấy có phải người cuối cùng ông thấy trước khi lửa bùng lớn không. Ông bảo không biết có phải cuối cùng hay không, nhưng khi tôi nhắc lời bà Vân, rằng ông từng kể Tuyết chạy lên lầu gọi người, Kiệt nhắm mắt lại. “Đúng.”
Đêm đó ông đang chạy một lô hàng gấp. Khoảng gần một giờ sáng, máy may đang chạy thì điện chập chờn hai lần, rồi ông ngửi thấy mùi khét. Ban đầu ông tưởng motor máy may nóng quá, định tắt máy nghỉ một lát. Sau đó dưới cầu thang có tiếng ai hét lên.
Kiệt mở cửa. Khói đã len lên từ tầng dưới, xám và đặc, bò dọc trần hành lang. “Tuyết chạy ngang qua,” ông nói. Tôi hỏi chị đi xuống hay đi lên. “Lên. Nó la ‘còn người tầng bốn’.”
Tôi nhìn tấm ảnh, hỏi sao chị không chạy ra ngoài. Ông lắc đầu, cắn môi. “Tôi không biết. Có lẽ vì nó nghĩ còn thời gian.”
Tôi đã nghe câu tương tự quá nhiều lần. Ai cũng nghĩ mình còn thêm vài phút: ông Phúc nghĩ mình kịp đi lấy kìm, ông Nam nghĩ hệ thống điện dùng thêm vài tháng, bà ngoại nghĩ để giấy ngoài hành lang thêm một tuần cũng chẳng sao. Và Tuyết nghĩ mình kịp chạy lên gọi người.
“Còn ông?” tôi hỏi.
Kiệt nhìn xuống mặt bàn. “Tôi nghĩ mình kịp gọi cho ông Kha trước.”
Tôi hỏi tại sao lại gọi chủ chung cư, và lần này ông không né. “Vì căn phòng thứ hai của tôi không được phép dùng làm xưởng.” Tôi hiểu, nhưng vẫn hỏi chuyện đó thì liên quan gì đến đám cháy.
“Nếu gọi cứu hỏa, người ta tới, thấy máy móc, hàng vải, dây điện tôi tự kéo thêm…” Ông dừng lại giữa câu. “Tôi muốn hỏi Kha phải nói sao.”
“Trong khi tòa nhà đang cháy?”
“Lúc đó tôi chưa thấy lửa. Chỉ thấy khói.”
“Và một người đang chạy đi báo cháy.” Ông ừ, giọng nhỏ hẳn. Tôi thấy bàn tay mình siết lại dưới gầm bàn.
Tôi hỏi ông đã gọi cho Kha bao lâu. Kiệt rút trong túi áo ra một tờ giấy gấp tư. Không phải hóa đơn điện thoại, mà là bản sao bảng kê cuộc gọi do cơ quan điều tra lấy sau vụ cháy; ông đã xin một bản khi làm việc với họ.
Tôi trải tờ giấy ra. Dòng thứ nhất: 00:47, gọi Võ Đình Kha, kéo dài hơn hai phút. Dòng thứ hai: 00:52, cuộc gọi tới số khẩn cấp. Năm phút. Trên giấy, nó chỉ là năm phút.
“Kha nói gì?” tôi hỏi. Kiệt kể ông Kha hỏi cháy ở đâu, ông nói dưới tầng trệt, và Kha bảo ông ngắt cầu dao tổng nếu được, đánh thức mọi người rồi gọi cứu hỏa. Tôi hỏi tại sao ông không gọi cứu hỏa trước. Ông bảo vừa nói rồi. Tôi bảo tôi muốn nghe ông nói lại.
Kiệt nhìn tôi rất lâu. “Vì tôi sợ mất xưởng hơn sợ một đám khói.”
Câu ấy nằm giữa quán cơm đông người, giữa tiếng muỗng đũa và tiếng gọi món, vậy mà tôi nghe rõ từng chữ. Tôi hỏi sau vụ cháy ông đã khai gì. Ông nói đã khai mình gọi báo ngay khi phát hiện, và khi bị hỏi giờ giấc thì nói không nhớ chính xác.
“Điều tra viên có bảng kê này mà.”
“Có.” Kiệt cười rất mỏng. “Năm phút lúc đó không được coi là chuyện quyết định. Báo cáo tập trung vào điểm phát cháy, đường dây điện, vật liệu dễ cháy.” Rồi ông nhìn tôi, hỏi có phải tôi muốn ông nói năm phút đó đã giết mười một người.
“Không,” tôi đáp.
“Tốt.” Ông bất ngờ cao giọng. “Vì tôi đã tự nói câu đó với mình hai mươi năm rồi. Nó cũng không đúng. Nếu tôi gọi sớm năm phút, không ai biết kết quả sẽ khác thế nào.”
“Nhưng ông đã chọn trì hoãn.” Ông nói đúng. “Và nói dối về lựa chọn đó.” Ông lại nói đúng, không thêm một chữ nào.
Đó chính là thứ cuốn sổ đang gom lại. Không phải những nguyên nhân có thể chứng minh bằng một phương trình, mà là những lựa chọn người ta đã cố xóa khỏi ký ức chung, từng cái một, nhỏ đến mức tưởng như không ai nhận ra.
Tôi hỏi bà ngoại từng tìm ông chưa. Kiệt gật, nói bà muốn làm lại danh sách những gì đã thật sự xảy ra, và ông đã kể với bà về cuộc gọi. Tôi hỏi vậy sao bà vẫn ghi ông nợ.
“Vì tôi chỉ nói với bả,” Kiệt đáp. “Không nói với gia đình người chết. Không sửa lời khai. Không đưa bảng kê ra.”
Tôi bật ghi âm và hỏi ông có muốn nói bây giờ không. Kiệt nhìn chiếc điện thoại một lúc lâu rồi bảo có. Ông kể lại từ đầu, chậm rãi, không biện hộ một câu nào.
Khi ông dứt lời, tôi đẩy tấm ảnh Tuyết lại gần ông hơn, hỏi ông còn nhớ gì khác về chị ấy. “Nó chạy lên. Tôi chạy xuống đánh thức vợ con. Sau đó tôi thấy bà ngoại cô ở tầng trệt.”
“Bà đang làm gì?”
“Kéo cô.” Tôi nhớ chiếc khăn ướt áp lên mặt mình. Tôi hỏi còn Tuyết, Kiệt lắc đầu: ông không thấy chị nữa. Mấy ngày sau, ông có nói với bà ngoại rằng Tuyết đã chạy lên trên, và bà khóc.
Tôi chưa từng thấy bà ngoại khóc vì vụ cháy, ít nhất là trong những gì tôi còn nhớ. Tôi đang cố hình dung cảnh ấy thì Kiệt gọi tên tôi, nhìn tôi rất kỹ. “Có chuyện này chắc cô không nhớ. Sau vụ cháy, trước lúc cô đi Hà Nội, điều tra viên từng hỏi cô cửa sau có khóa không.”
Một luồng lạnh chạy dọc sống lưng tôi. “Lúc đó tôi mới mười một tuổi.” Ông ừ. “Tôi đã nói gì?”
Kiệt im lặng. Và trong đầu tôi bỗng hiện ra một căn phòng sáng đèn huỳnh quang. Bà ngoại ngồi bên cạnh, bàn tay đặt trên vai tôi. Một người đàn ông hỏi: “Con có từng thấy cửa sau bị khóa không?”
Rồi một mảnh ký ức khác, sớm hơn thế. Trong nhà vệ sinh chật hẹp, bà ngoại cúi xuống cho ngang mặt tôi, giọng thấp và gấp: “Châu, nghe bà. Nếu ai hỏi, con nói cửa sau vẫn mở.”
Tôi đứng bật dậy khỏi ghế. Cả quán cơm nghiêng đi trong một giây, chiếc ly trà đá chao nước ra bàn.
“Cô nhớ?” Kiệt hỏi. Tôi không trả lời. Tôi nhớ giọng bà, rõ đến đáng sợ, từng chữ một: cửa sau vẫn mở.
Bà ngoại không chỉ tự mình nói dối. Bà đã dạy một đứa trẻ nói dối cùng mình.