Chương 6: Đêm cháy không bắt đầu từ lửa
Lê Cảnh bảo tôi đừng gọi ông là điều tra viên.
“Tôi không phải công an.”
“Vậy hai mươi năm trước ông làm gì?”
“Tổ kỹ thuật phối hợp xác minh nguyên nhân và điều kiện an toàn.”
“Ông có ký vào báo cáo cuối?”
“Có.”
“Vậy đủ để cháu hỏi.”
Ông Cảnh sống trong một căn hộ nhỏ gần Công viên Phú Lâm. Căn phòng khách có ba kệ sách, một chiếc máy radio và rất nhiều hồ sơ cũ được đóng hộp.
Khi tôi đặt năm món đồ lên bàn — mắt xích, bản nháp điện, tấm ảnh, bảng kê cuộc gọi và chiếc chìa khóa — ông tháo kính.
“Bà Hạnh gom được hết?”
“Không. Cháu gom.”
“Bả chỉ để danh sách?”
“Dạ.”
Cảnh nhìn cuốn sổ bìa đen.
“Bả ghi tôi nợ gì?”
“Một lời xin lỗi.”
Ông cười khô.
“Xin lỗi ai?”
“Cháu cũng muốn biết.”
Ông Cảnh đứng dậy, lấy một thùng hồ sơ dưới gầm kệ.
Trên nắp có chữ viết tay:
PHƯỢNG HOÀNG — KHÔNG HỦY.
“Ông giữ hồ sơ riêng?”
“Bản photocopy những thứ tôi được phép giữ lúc nghỉ.”
“Có vi phạm không?”
“Có lẽ.”
Ông nhún vai.
“Tôi đã bảy mươi sáu. Cô muốn tố thì tố.”
Tôi không có ý đó.
Chúng tôi trải hồ sơ kín bàn.
Sơ đồ tòa nhà.
Ảnh hiện trường.
Biên bản lấy lời khai.
Danh sách nạn nhân.
Bản vẽ hệ thống điện.
Cảnh chỉ vào một vùng được khoanh đỏ ở tầng trệt.
“Điểm cháy đầu tiên được xác định quanh hộp điện và khu vực chứa hàng phía sau các cửa tiệm.”
“Chập điện?”
“Khả năng cao.”
“Vậy báo cáo không sai?”
“Không sai ở câu đó.”
“Sai ở đâu?”
Ông nhìn tôi.
“Ở việc người ta đọc câu đó như thể nó trả lời hết.”
Cảnh lấy ra một bản dự thảo dài mười bảy trang.
Bản kết luận chính thức mà tôi tìm được trước đây chỉ có bảy trang.
“Mười trang đâu?”
“Không phải bị xé khỏi báo cáo. Bản này là dự thảo làm việc. Khi thống nhất, phần mô tả được rút.”
“Ai rút?”
“Cả tổ.”
“Ông phụ trách?”
“Tôi là người viết lại.”
Ông nói không né.
Tôi đọc dự thảo.
Nó không có câu “một người gây ra tất cả”.
Nó ghi nhiều yếu tố:
Hệ thống dây dẫn cũ và tải sử dụng tăng.
Vật liệu dễ cháy ở tầng trệt làm lửa lan nhanh.
Lối hành lang bị thu hẹp bởi hàng hóa.
Cửa sau có dấu hiệu từng được khóa/xích nhưng trạng thái chính xác vào thời điểm thoát nạn còn lời khai mâu thuẫn.
Cửa sân thượng khóa và không có chìa tại hiện trường.
Cuộc gọi báo cháy không phải cuộc liên lạc đầu tiên của người phát hiện khói.
Một số người cư trú không đăng ký nên việc kiểm đếm nạn nhân bị chậm.
Tôi dừng ở dòng cuối.
“Không đăng ký.”
“Ừ.”
“Nguyễn Ánh Tuyết?”
Cảnh nhìn tôi rất lâu.
“Cô đã có tên.”
“Ông biết?”
“Tôi nghi.”
“Tại sao không ghi?”
“Không ai xác nhận chính thức.”
“Bà ngoại cháu biết.”
“Bà Hạnh nói không chắc.”
Tôi nghe câu đó như một cú đẩy vào ngực.
“Bà nói vậy?”
“Trong lời khai.”
Cảnh lấy bản sao.
Tôi nhìn chữ ký bà ngoại ở cuối.
Câu trả lời:
Trong tiệm có một cô phụ việc tên Tuyết, đã nghỉ trước vụ cháy vài ngày; không rõ hiện ở đâu.
Tôi đọc lại.
Hình ảnh Tuyết ngồi cạnh tôi trong tấm ảnh chụp một tháng trước vụ cháy.
Kiệt thấy cô chạy lên tầng trên đêm cháy.
Bà ngoại đã nói cô nghỉ trước đó.
Không phải lẫn trí nhớ.
Một lời nói dối cụ thể.
“Tại sao bà nói vậy?”
“Cô phải hỏi bà ấy.”
“Bà chết rồi.”
“Vậy có lẽ cuộn băng của bả sẽ trả lời.”
“Ông biết cuộn băng?”
Cảnh im lặng một chút.
“Bà Hạnh từng nói nếu bả chết trước khi dám kể, bả sẽ ghi âm.”
“Hai người thân nhau?”
“Không.”
“Vậy?”
“Chúng tôi cãi nhau suốt hai mươi năm.”
Tôi gần như bật cười.
“Về cái gì?”
“Bả nói báo cáo của tôi biến mười một cái chết thành lỗi của một sợi dây điện.”
“Ông nói sao?”
“Tôi nói nếu bả muốn sự thật đầy đủ thì trước hết nói thật về hàng giấy và con Tuyết.”
“Rồi?”
“Không ai chịu đi trước.”
Câu đó đau theo một cách khác.
Hai người già đã giữ những phần sự thật của nhau như con tin.
Bà ngoại muốn Cảnh nói về hệ thống thất bại.
Cảnh muốn bà thừa nhận phần mình.
Cả hai đều chờ người kia trước.
Mười một người vẫn chết.
Tuyết vẫn không có tên.
Tôi hỏi:
“Vì sao bản cuối rút những yếu tố này?”
Cảnh ngồi xuống.
“Không phải có ai đưa phong bì rồi bảo tôi xóa.”
“Vậy?”
“Một báo cáo kỹ thuật cần kết luận được nguyên nhân phát cháy. Chúng tôi có bằng chứng điện quá nhiệt, vết cháy, cấu trúc lan truyền phù hợp. Những thứ như cửa khóa, hành lang, cuộc gọi là điều kiện ảnh hưởng hậu quả, nhưng xác định mức đóng góp chính xác rất khó.”
“Nên bỏ?”
“Nên đưa vào phần kiến nghị.”
“Nhưng bị rút.”
“Bị rút gọn.”
“Khác nhau thế nào với gia đình người chết?”
Ông không trả lời ngay.
“Không khác nhiều.”
Ông Cảnh nói thời điểm đó còn nhiều áp lực khác.
Chủ nhà muốn đóng vụ việc để xử lý bồi thường.
Cư dân muốn biết ai chịu trách nhiệm.
Cơ quan cần kết luận đủ rõ để không kéo dài vô hạn.
Báo chí muốn một tiêu đề.
“Chập điện” đáp ứng tất cả.
Nó đúng.
Và vì đúng, nó che được rất nhiều điều đúng khác.
Tôi lấy một tờ giấy trắng, dựng lại timeline cùng ông.
Trước 00:47: điện chập chờn, mùi khét xuất hiện.
Khoảng thời gian đó, lửa bắt đầu ở khu tầng trệt.
Vật liệu giấy và hàng hóa giúp nhiệt, khói lan nhanh.
Tuyết phát hiện, chạy lên gọi người.
Kiệt gọi Kha lúc 00:47 thay vì gọi khẩn cấp trước.
00:52, cuộc gọi báo cháy được thực hiện.
Cư dân chạy xuống.
Cửa sau có xích.
Phúc chạy tìm kìm.
Một số người quay lên.
Cửa mái khóa.
Ba người được tìm gần chiếu nghỉ tầng bốn.
Bà ngoại kéo tôi qua cửa trước.
Tuyết không ra.
“Có ai trong số này là hung thủ?” tôi hỏi.
Cảnh nhìn sơ đồ.
“Nếu cô cần một người để ghét, cô sẽ thất vọng.”
“Cháu không cần.”
“Cô sẽ cần khi gặp gia đình nạn nhân.”
“Tại sao?”
“Vì một câu chuyện có một thủ phạm dễ sống cùng hơn câu chuyện nơi nhiều người bình thường cùng làm những việc bình thường nhưng tệ, rồi một đêm mọi thứ khớp vào nhau.”
Tôi nghĩ ông đúng.
Nhưng đúng không có nghĩa dễ chịu.
“Lời xin lỗi của ông là gì?”
Cảnh tháo kính, lau rất lâu.
“Tôi đã xin lỗi bà Hạnh.”
“Bà không nhận?”
“Bả nói tôi xin lỗi nhầm người.”
“Vậy ai?”
Ông kéo danh sách tử vong lại.
Mười tên.
Và một dòng:
Nữ chưa xác định danh tính.
“Tôi nợ họ.”
“Vì?”
“Vì công việc của tôi không chỉ là tìm điểm bắt đầu của ngọn lửa.”
Ông đặt ngón tay lên báo cáo bảy trang.
“Tôi đã biết câu chuyện dài hơn. Nhưng tôi cho phép nó được nhớ ngắn hơn.”
Tôi bật ghi âm.
Cảnh nói lại toàn bộ.
Ông không nhận những lỗi không phải của mình.
Không nói báo cáo giả.
Ông nói nó thiếu.
Ông đọc tên từng nạn nhân có trong hồ sơ.
Đến người cuối, ông dừng.
“Nếu cô xác minh được Tuyết, tôi sẽ ký một bản bổ sung lời khai.”
“Hai mươi năm rồi còn bổ sung được?”
“Có thể không thay được kết luận pháp lý.”
“Vậy để làm gì?”
“Để hồ sơ lưu trữ không tiếp tục nói chúng tôi không biết gì.”
Tôi thu hồ sơ.
Trước khi về, Cảnh lấy một tờ giấy nhỏ trong thùng.
“Cái này bà ngoại cô để lại cho tôi mười hai năm trước.”
Trên giấy là nét chữ của bà:
“Nếu một ngày Châu quay lại, đừng bảo vệ tôi.”
Tôi đứng im.
Phía dưới còn một câu:
“Nó phải biết tôi đã cứu nó, và cũng phải biết tôi đã không cứu được người khác.”