Chương 3: Hũ Men Độc Sau Bếp Nhà Cũ

Ba ngày sau, tin xưởng dùng men độc lan khắp các nhóm làng nghề trên mạng xã hội. Bắt đầu chỉ là một bài đăng trong hội buôn gốm sỉ: ảnh mấy chiếc bình lục bình rộp đáy, mặt men sủi bọt như da cóc, kèm dòng chữ đỏ khoanh tròn “Hàng xuất Nhật nhiễm chì?”. Đến trưa, bài đăng đã có hàng nghìn lượt chia sẻ. Đến tối, ai đó thêm vào phần bình luận một tấm ảnh chụp lén Duy An đứng cạnh lò Vũ Gia, kèm câu: “Thợ cũ bị đuổi, trả thù bằng cách bỏ hóa chất vào men để phá đơn hàng Nhật.”

Duy An đọc những dòng ấy khi đang ngồi lọc tro dưới mái hiên. Điện thoại rung liên tục. Có người gọi hỏi thật hay không, có người nhắn chửi thẳng, có người chỉ gửi một biểu tượng mặt cười. Bà Năm nhà bên ra ngõ đổ nước, thấy anh thì ngập ngừng một chút rồi quay vào, đóng cửa lại nhẹ hơn mọi ngày. Đơn vị kiểm định chưa trả kết quả, nhưng đám đông đã có bản án riêng.

Anh tắt điện thoại, tiếp tục lọc tro. Tay anh không run, nhưng lồng ngực như có ai đè một hòn đá lạnh. Ông nội từng nói lời đồn ở làng nghề giống khói lò: không thấy lửa đâu, nhưng ám vào mọi thứ. Giờ anh mới biết khói ấy cay đến thế nào khi nó bốc lên từ chính tên mình.

Gia Khiêm không bỏ lỡ thời cơ. Sáng hôm sau, hắn gửi đơn lên ủy ban xã, đề nghị kiểm tra đột xuất cơ sở của “cá nhân có dấu hiệu tàng trữ nguyên liệu men độc hại, gây ảnh hưởng uy tín làng nghề”. Hắn còn khéo léo gửi kèm bản sao đơn cho phòng thu mua của tập đoàn Nhật. Chín giờ sáng, đoàn kiểm tra gồm cán bộ xã, một người bên quản lý thị trường và hai cán bộ công an đã đứng trước cổng nhà họ Phạm. Gia Khiêm đi theo với tư cách người làm đơn, nhưng bị yêu cầu đứng ngoài hàng rào.

Hắn tin ở đó chỉ có vài chum men lộn xộn và một người thợ nghèo không biết tự bảo vệ. Hắn đã quen nhìn Duy An như một gã thợ cục mịch, giỏi tay nhưng vụng miệng, chỉ biết cắm mặt vào đất. Hắn không biết rằng một người giữ sổ lò ba đời thì cũng giữ mọi thứ khác theo cách y hệt.

Khi đoàn kiểm tra bước vào, họ khựng lại. Dọc theo tường kho là ba hàng chum vại xếp thẳng như hàng quân. Mọi hũ men đều dán nhãn giấy viết tay: ngày lấy, nguồn tro, người lấy mẫu, số mẻ tương ứng trong sổ lò. Bao tro rơm buộc dây gai, mỗi bao một thẻ gỗ nhỏ ghi bãi bồi nơi cắt rơm. Ngay cả chai nước giếng cũng có ngày tháng. Cán bộ quản lý thị trường, một người phụ nữ trung niên đeo kính, lật thử mấy cái nhãn rồi khẽ nhướn mày.

“Cậu ghi chép kỹ hơn cả mấy công ty tôi từng kiểm,” bà nói.

Hoài Phương đến muộn mười phút, xe đỗ ngoài ngõ. Cô đứng cạnh Duy An nhưng không nói thay anh câu nào. Cô chỉ nhắc mọi người lập biên bản đúng quy trình: chụp ảnh trước khi động vào, ghi rõ vị trí từng vật, không ai được mang gì ra vào khi chưa có chữ ký. Chính sự lạnh ấy làm Duy An yên tâm. Cô không cứu anh bằng cảm tình; cô buộc tất cả phải đi đúng luật. Và anh hiểu, ở một nơi mà lời đồn chạy nhanh hơn sự thật, luật là chỗ dựa duy nhất không lung lay.

Đoàn kiểm tra đi hết kho, gian lò, rồi vòng ra sau bếp. Ở đó có một khoảng sân hẹp, chất củi và mấy chiếc chum vỡ mẹ anh để trồng hành. Một cán bộ công an trẻ gạt đống rơm khô ở góc tường. Bên dưới là một chiếc hũ sành cỡ vừa, nắp đậy kín, không nhãn, không ngày tháng.

“Cái này của anh?” người công an hỏi.

Duy An bước tới. Vừa nhìn, anh đã biết không phải của mình. Hũ sành ấy là loại sản xuất hàng loạt, men nâu bóng, nhà anh không dùng. Người công an đeo găng mở nắp. Một mùi hóa chất bốc lên, sắc, lạnh và hăng, xộc thẳng vào mũi, không giống chút nào với mùi tro rơm đã lọc, thứ mùi ngai ngái như đồng lúa sau mưa. Bên trong là thứ bột men trắng đục, mịn đến bất thường.

Ngoài hàng rào, Gia Khiêm lập tức lớn tiếng, như thể đã chờ sẵn khoảnh khắc này. “Thấy chưa? Tang vật còn đó, còn cãi à? Tôi đã nói từ đầu, chính hắn bỏ thứ này vào men xưởng tôi!”

Mấy người hàng xóm tụ ở đầu ngõ bắt đầu xôn xao. Có tiếng ai đó buông một câu “Ai ngờ thằng An…”, rồi bị người bên cạnh huých tay. Duy An cảm thấy mặt mình nóng bừng, máu dồn lên thái dương. Nhưng anh không mắng. Làng nghề đã dạy anh một điều: tiếng chửi to nhất cũng tắt trước miệng lò, chỉ có đồ ra lò mới ở lại.

Anh quay sang người công an. “Tôi đề nghị đừng ai chạm tay trần vào hũ này nữa. Nắp hũ là sành men bóng, rất dễ giữ dấu vân tay. Xin các anh lấy dấu vân tay trên nắp, niêm phong mẫu bột, và lập biên bản ngay tại chỗ, ký tên ba bên.”

Người công an trẻ hơi ngạc nhiên, rồi gật đầu. Hoài Phương bước tới, chỉ thêm một chi tiết: “Đống rơm phủ bên trên còn khô, trong khi đêm qua có sương rất nặng. Đề nghị ghi vào biên bản tình trạng của rơm.” Người công an ghi lại.

“Còn một việc nữa,” Duy An nói. “Nhà bác Hòa bên kia ngõ có lắp camera ở cổng, quay thẳng ra lối đi sau bếp nhà tôi. Tôi đề nghị trích xuất dữ liệu ba ngày gần nhất.”

Lúc ấy, bà cụ bán nước chè đầu ngõ, người mà cả làng vẫn gọi là bà Tý, chống gậy đi vào. Bà đã ngoài tám mươi, lưng còng, nhưng mắt vẫn tinh. Bà đứng trước mặt cán bộ xã, chẳng cần ai hỏi đã nói: “Tối qua, chừng mười giờ, có cái xe tải nhỏ đỗ ngay chỗ quán tôi, tắt cả đèn. Một thằng thanh niên xuống, ôm cái gì như cái hũ, đi vòng ra sau nhà thằng An. Nó mặc áo khoác có thêu chữ của xưởng Vũ Gia, tôi nhìn rõ dưới đèn đường.”

Lời kể ấy không dài, nhưng đủ làm mặt Gia Khiêm đổi màu. Hắn quát lên rằng bà già lẫn rồi, rằng áo đồng phục xưởng hắn phát cho cả trăm người, ai mặc chẳng được. Nhưng cán bộ xã đã ghi tên bà Tý vào biên bản với tư cách người làm chứng. Hắn đứng ngoài hàng rào, không còn lý do gì để ở lại, cuối cùng bỏ đi, tiếng xe gầm rú cuối ngõ.

Biên bản được ký khi trời đã quá trưa. Chiếc hũ sành được bọc ni lông, dán tem, chở đi cùng mẫu bột. Duy An tiễn đoàn kiểm tra ra cổng rồi đứng lặng một lúc trước gian bếp. Có người đã lẻn vào nhà anh giữa đêm, đi ngang qua bàn thờ ông nội, để lại một thứ độc hại ngay sau chỗ mẹ anh từng nấu cơm. Anh thấy buồn nôn, rồi thấy giận, một cơn giận lặng lẽ và lạnh như nước giếng mùa đông.

Hoài Phương đứng cạnh, nhìn anh. “Anh ổn chứ?”

“Không,” anh đáp thật. “Nhưng tôi sẽ ổn khi có kết quả.”

Cô gật đầu, như thể câu trả lời ấy hợp lý hơn mọi lời trấn an. Trước khi lên xe, cô nói thêm: “Tôi đã yêu cầu phòng thí nghiệm ưu tiên mẫu hũ này. Có thể tối nay có kết quả sơ bộ.”

Đêm xuống, căn lò cũ bên sông Hồng lại đỏ lên như một con mắt thức. Duy An nhóm một mẻ lửa nhỏ, không để nung gì, chỉ để có việc cho đôi tay. Anh ngồi trước miệng lò, nghe mùi tro rơm ẩm trộn với hơi đất nóng, nghe tiếng lửa thở đều. Mỗi lần lửa phập phồng, anh lại nhớ một khuôn mặt: Mỹ Hân quay lưng, Gia Khiêm đạp lên khay men, những người thợ cúi xuống, và hôm nay là những người hàng xóm đã sống cạnh nhà anh ba mươi năm mà vẫn có thể tin anh bỏ độc vào men chỉ sau một bài đăng.

Khoảng chín giờ, có tiếng gõ cổng. Duy An ra mở và đứng sững. Mỹ Hân đứng bên ngoài song sắt, áo khoác mỏng, tóc ướt sương. Cô không mang theo gì, chỉ cầm chiếc điện thoại trong tay, màn hình sáng.

“Anh An,” cô nói, giọng khàn như vừa khóc. “Em đến không phải vì anh Khiêm sai. Em đến vì em không muốn mọi chuyện đi xa hơn nữa.”

Anh không mở cổng. “Em muốn nói gì?”

Cô hít một hơi. “Anh Khiêm sẵn sàng đưa anh một khoản tiền. Đủ để anh mở một xưởng nhỏ ở chỗ khác, Phù Lãng hay Thổ Hà, đâu cũng được. Anh rút lại đơn đề nghị kiểm định, rời khỏi Bát Tràng một thời gian. Chuyện trên mạng, anh ấy sẽ cho người gỡ hết.”

Duy An nhìn cô qua song sắt. Những thanh sắt hoen gỉ chia khuôn mặt cô thành từng mảnh, giống như mảnh chén vỡ. Anh nhớ cô của ba năm trước, ngồi bệt trước miệng lò này, mũi lấm tro, cười khanh khách khi lần đầu nghe được tiếng lò thở.

“Em bán công thức rồi,” anh nói chậm rãi, “giờ muốn mua luôn quê hương của anh à?”

Mỹ Hân cúi mặt. Vai cô run lên, nhưng cô không khóc thành tiếng. Cô đứng đó thêm một lúc, rồi quay đi, bóng áo khoác mỏng tan dần vào bóng tối cuối ngõ. Duy An đóng cửa, cài then, quay vào ngồi trước lò. Bàn tay anh lúc ấy mới bắt đầu run.

Mười giờ kém năm, điện thoại anh rung. Một email từ Hoài Phương, chỉ có một dòng kèm tệp đính kèm: “Kết quả sơ bộ từ phòng thí nghiệm.” Anh mở tệp, đọc từng chữ dưới ánh lửa. Hũ men lạ có chứa chất tạo bóng công nghiệp, một loại phụ gia rẻ tiền dùng cho gạch ốp lát, và không trùng thành phần với bất kỳ mẻ nào trong sổ lò nhà họ Phạm.