Chương 3 / 8 ◆ ~11 phút đọc

Chương 3: Ba hồi chiêng trước khi mở đê

Quyết định phân lũ được đưa ra lúc canh tư. Trong công văn, không ai dùng đến chữ “hy sinh”. Họ viết: “Thực hiện xả khẩn cấp có kiểm soát tại hai vùng trũng nhằm hạ đỉnh lũ toàn hệ thống.” Ngôn từ rất sạch sẽ. Nước thì không.

Phương án được phê gần với kịch bản thứ ba của tôi: mở một đoạn nam ngạn ở Hạ Tân và một bãi kho phía tây Vĩnh Khê. Kho thuế phải di chuyển, thương nhân phản đối, Hộ bộ nổi giận, nhưng Lục Trường Uyên vẫn đóng ấn. Bên dưới, hắn tự tay viết thêm một dòng: “Mọi dân cư vùng Hạ Tân phải hoàn tất di dời trước khi mở cửa xả. Nếu chưa xác nhận đủ người, không được phá đê.”

Tôi đọc xong, đặt tờ công văn xuống bàn. “Câu này có thể khiến chúng ta chậm.”

“Ta biết.”

“Nếu mực nước vượt ngưỡng trước khi kiểm đủ người thì sao?”

“Nàng quyết.”

“Không.” Thấy hắn nhìn mình, tôi nói tiếp: “Ngài không được đẩy một quyết định chính trị thành gánh nặng của một người đo đạc.”

“Vậy ai?”

“Lập một nhóm ba người.” Tôi chỉ lần lượt: Trịnh Phác, quan Công bộ tại hiện trường; Triệu Nham, huyện lệnh Hạ Tân; và chính tôi. “Nếu buộc phải mở trước khi kiểm đủ, ít nhất hai trong ba người cùng ký, ghi rõ số liệu tại thời điểm đó và lý do.”

Lục Trường Uyên im lặng một lúc rồi gật đầu. “Được.”

Chúng tôi bước vào một ngày mà mỗi nửa canh giờ đều có thể thay đổi đời sống của hàng nghìn người như thế.

Canh năm, ba hồi chiêng dài vang khắp Hạ Tân. Lần này không phải thử nữa, người dân biết nước thật sự sẽ tới. Những gì đã tập dượt bắt đầu phát huy, và những gì không buổi tập nào mô phỏng nổi cũng lập tức lộ ra. Một gia đình mất dấu đứa con trai mười ba tuổi vì thằng bé chạy đi tìm con chó. Một ông cụ giấu chìa khóa kho thóc, nhất quyết không cho con cháu bỏ đi. Hai sản phụ không thể ngồi xe bò trên con đường xóc. Một đàn trâu nghe chiêng thì hoảng loạn, phá hàng rào chạy ngược về phía bãi.

Không kế hoạch nào biến được con người thành những dấu chấm ngoan ngoãn trên giấy. Tôi chia đội ngay tại chỗ. Trẻ em được gom theo nhóm, mỗi đứa đeo một thẻ gỗ ghi tên cha mẹ. Người già đi tuyến ngắn nhất. Gia súc không còn được ưu tiên hơn người; đàn nào không dắt được thì mở chuồng cho chúng tự tìm chỗ cao.

“Mất trâu thì ai đền?” một người đàn ông hét lên.

“Sẽ lập sổ thiệt hại,” tôi đáp.

“Sổ sách nuôi được nhà tôi à?”

“Không.” Tôi nói thật. “Nhưng nếu ông quay lại lúc này, nhà ông có thể mất cả người lẫn trâu.”

Ông chửi tôi một tràng, rồi vẫn quay người đi theo hàng cọc vôi.

Đến giữa buổi sáng, mực nước chạm ngưỡng cảnh báo đỏ. Thân đê phía nam xuất hiện thêm ba điểm thấm mới. Trịnh Phác quỳ bên một hố thấm, bốc nắm bùn lên ngửi, như thể có thể đọc được ý của dòng sông.

“Không giữ được đến trưa.”

“Bao lâu?”

“Một canh giờ, nếu may.”

Danh sách di dân vẫn còn thiếu một trăm hai mươi sáu người. Điều đó không có nghĩa một trăm hai mươi sáu người đang ở vùng nguy hiểm. Có người đã đi nhưng chưa trình diện ở điểm tập trung, có nhà ghi bảy người nhưng thực chỉ còn sáu vì con gái đã lấy chồng huyện khác, có người ra đồng từ hôm trước chưa về. Đây chính là lúc một bản danh sách tồi trở thành rủi ro chết người. Tôi nhớ lại những bản kê hộ tịch được lập ra để thu thuế, chưa từng để cứu ai, và giờ chúng tôi phải sửa nó ngay trong lúc nước đang lên.

Triệu Nham cho chia danh sách theo từng xóm. Không ai hỏi chung chung “một trăm hai mươi sáu người đâu” nữa, mà hỏi từng trưởng xóm: “Người này hiện sống ở đâu? Có đang trong huyện không? Nhà này đã qua điểm tập trung chưa?” Con số giảm dần: một trăm hai mươi sáu, tám mươi ba, bốn mươi mốt, mười chín, rồi còn bảy.

Trong bảy người ấy có thằng bé đi tìm chó, hai anh em chèo thuyền đi thăm lưới từ sáng sớm, một bà góa sống một mình ở cuối xóm. Ba người còn lại được xác nhận đã sang huyện khác từ lâu nhưng hộ tịch chưa chuyển. Thực tế còn bốn người.

Mực nước lên thêm một tấc.

“Không thể chờ nữa,” Trịnh Phác nói.

Triệu Nham tái mặt. “Còn bốn người.”

“Nếu đê tự vỡ thì không chỉ bốn người.”

Tôi nhìn bảng mực nước. Đây là khoảnh khắc mọi nguyên tắc đẹp đẽ đều phải đối mặt với một con số không sạch. Chúng tôi đã hứa không mở đê trước khi đủ người, nhưng lời hứa ấy được viết ra khi con đê còn cho phép chờ.

“Đội tìm bốn người đang ở đâu?” tôi hỏi.

“Bà góa đã tìm thấy, đang đưa ra.”

“Hai anh em đi thuyền?”

“Có người nhìn thấy xuồng ở bãi lau phía hạ lưu.”

“Thằng bé?”

“Chưa thấy.”

Trịnh Phác nói, giọng khàn đi: “Nếu đợi thêm nửa canh giờ, điểm vỡ có thể dịch lên phía đông. Khi đó nước đổ thẳng vào xóm đông dân nhất.”

Triệu Nham quay sang tôi. “Ký không?”

Tôi chưa trả lời ngay. Lục Trường Uyên đứng cách vài bước, không chen một lời. Đó là điều tôi đã yêu cầu: người từ kinh thành không được lấy quyền lực thay cho số liệu hiện trường.

“Nếu mở bây giờ, bao lâu thì nước tới xóm?” tôi hỏi Trịnh Phác.

“Khoảng nửa canh giờ.”

“Nếu thằng bé còn trong xóm?”

“Có thể chạy lên gò nếu nghe pháo hiệu.”

“Nếu nó ở bãi thấp?”

Ông không nói gì.

Tôi quay sang Triệu Nham. “Bắn pháo hiệu ba lần. Đội tìm kiếm không được đi sâu thêm, gọi họ rút về các gò trung gian, vừa rút vừa tìm.”

“Còn đê?”

“Mở.”

Tay tôi lạnh buốt khi đặt bút ký. Trịnh Phác ký thứ hai. Triệu Nham nhìn hai chữ ký một lúc lâu, rồi ký nốt. Sau này sẽ không ai có thể nói rằng chỉ một mình người khác ra lệnh.

Giờ Thìn ba khắc, pháo hiệu nổ vang. Đội dân phu đào rãnh dẫn đầu tiên. Chúng tôi không dùng thuốc nổ ngay, mà đã chuẩn bị từ tối hôm trước một đoạn đê vạt mỏng để nước phá dần theo hướng định sẵn. Khi nhát cuốc cuối cùng mở đường, nước chỉ rỉ ra thành một dòng nhỏ. Rồi dòng nhỏ ấy ăn vào đất, rộng một thước, ba thước, rồi một trượng. Tiếng nước chuyển từ róc rách thành gầm rú, người đứng trên đê lùi cả lại. Một phần dòng sông tràn vào cánh đồng mà sáng nay vẫn còn lúa.

Tôi đã tính cảnh này trên giấy không biết bao nhiêu lần, nhưng không phép tính nào tả được cảm giác nhìn nước chạm tới chân tường ngôi nhà đầu tiên.

Một người phụ nữ đứng cạnh tôi bật khóc. “Nhà tôi…”

Tôi không nói “sẽ xây lại”, vì chưa biết có làm được không. Cũng không nói “ít ra người còn sống”, vì câu ấy tuy đúng nhưng sẽ tàn nhẫn nếu nói quá sớm. Tôi chỉ đứng đó cùng bà.

Một khắc sau, bãi phân lũ bắc ngạn cũng được mở. Kho thuế mới dời được khoảng bảy phần mười, phần còn lại chìm trong nước. Rồi Hộ bộ sẽ ngồi tính số bạc mất, nhưng hôm ấy chúng tôi chỉ dán mắt vào mực nước sông chính. Nó chậm lại. Chưa xuống ngay, nhưng tốc độ tăng đã giảm một nửa. Đê phía đông không vỡ, Vĩnh Khê không bị tràn, hai huyện hạ lưu có thêm thời gian đóng cống. Phương án đã hoạt động.

Nhưng bốn người vẫn chưa đủ.

Bà góa được đưa tới điểm tập trung. Hai anh em đi thuyền được tìm thấy trên một gò lau, ướt sũng nhưng còn sống. Chỉ còn thằng bé. Gần trưa, một đội tìm kiếm quay về, người dẫn đầu ôm trong tay một con chó ướt nhẹp, lông bết bùn. Không có thằng bé. Mẹ nó khuỵu xuống giữa sân đình. Tôi thấy ngực mình nghẹn lại, không thở nổi.

Rồi từ phía đường núi vọng lại tiếng trẻ con: “Mẹ ơi!”

Thằng bé hiện ra cùng một ông lão đánh cá. Nó chạy theo con chó ra tận bờ sông, bị nước cắt đường, may được ông lão kéo lên thuyền rồi vòng qua phía sau gò. Con chó trong tay đội tìm kiếm hóa ra không phải chó của nó. Một nhầm lẫn nhỏ như thế suýt nữa đã thành tin báo tử.

Mẹ thằng bé lao tới tát nó một cái, rồi ôm chặt lấy nó mà khóc. Tôi ngồi phịch xuống bậc đá.

Lục Trường Uyên bước tới bên cạnh. “Đủ chưa?”

“Đủ rồi.”

“Có ai chết không?”

“Chưa ghi nhận.”

Hắn nhìn mặt nước mới trải rộng trên ruộng. “Nhà thì mất nhiều.”

“Ừ.”

“Nàng có hối hận vì đã đề xuất phương án này?”

“Có.”

Hắn quay sang. “Nhưng nếu được làm lại?”

“Vẫn làm.”

Hai điều ấy có thể cùng đúng. Một quyết định có thể cần thiết mà vẫn khiến người ra quyết định đau. Tôi không muốn trở thành kiểu người phải tự thuyết phục rằng mọi việc mình làm đều đúng thì mới chịu nổi trách nhiệm.

Chiều hôm đó, tôi cho dựng một tấm bảng công khai ở đình tạm cư. Trên bảng ghi giờ mở đê, mực nước lúc ký, tên ba người ký, số hộ đã di dời, những người từng chưa xác minh được và diện tích dự kiến ngập. Cuối bảng có thêm một dòng: “Mọi thiệt hại sẽ được kiểm kê theo từng hộ. Việc phân lũ không xóa bỏ nghĩa vụ bồi thường và tái định cư.”

Trịnh Phác đọc, hơi chần chừ. “Cần ghi cả tên người ký sao?”

“Cần.”

“Dân sẽ trách.”

“Họ có quyền biết phải trách ai.”

Lục Trường Uyên lên tiếng: “Ghi thêm tên ta ở phần phê chuẩn phương án.”

Tôi nhìn hắn. “Ngài không trực tiếp ký lệnh mở.”

“Nhưng ta phê phương án, và từng phê bản quy hoạch khiến rủi ro lớn hơn.”

Tôi đưa bút cho viên thư lại. “Ghi vào.”

Đêm ấy, nước bắt đầu rút, chậm như người kiệt sức. Chúng tôi đã tránh được một vụ vỡ đê lớn, nhưng phần khó nhất bây giờ mới bắt đầu. Cứu người trong một ngày khiến người ta được gọi là anh hùng. Còn ở lại nhiều năm để trả lại đất, nhà và sinh kế mới cho thấy chính quyền có thật sự coi những người bị ngập là người, hay chỉ là một con số đã được “sơ tán thành công”.

Đã đọc xong

Chương 3 / 8

Câu chuyện vẫn còn phía trước.

Đọc chương tiếp
Home Trước Sau
Đọc tiếp chỗ đang dở? Bạn đã đọc một phần chương này.
Cài đặt Đọc truyện
Cỡ chữ
Giãn dòng
Độ rộng trang đọc
Kiểu Chữ
Phông Nền
💬 Bình luận đoạn
Đang tải bình luận...