Chương 8: Người cũ đứng ở bờ bên kia
Sáu năm sau ngày nhận hưu thư, tôi trở lại Nam Mộc đúng vào mùa nước lớn. Lần này không có thảm họa nào. Tôi về dự lễ khánh thành ngôi trường mới ở cụm tái định cư Hạ Tân.
Ngôi trường dựng trên nền cao, tường gạch, mái ngói đỏ. Nó không đẹp bằng trường ở Vĩnh Khê, nhưng có sân rộng, và ngay ngoài cổng là một cột thước đo mực nước sơn vạch xanh, vàng, đỏ. Trẻ con ở đây được dạy ba hồi chiêng dài nghĩa là gì. Chúng tôi không muốn chúng lớn lên với ý nghĩ lũ lụt là chuyện người lớn giấu kín đến phút cuối.
Thằng bé năm xưa chạy đi tìm chó giờ đã mười chín tuổi, làm phụ việc ở trạm thủy văn. Nó cao hơn tôi một cái đầu, da cháy nắng, tay cầm cuốn sổ ghi mực nước mép giấy đã quăn.
“Con chó đâu rồi?” tôi hỏi.
Nó cười. “Chết già rồi ạ.”
“Lần sau còn chạy theo nữa không?”
“Không ạ.” Nó gãi đầu. “Nhưng nếu là người thì con vẫn chạy.”
Tôi gật đầu. “Cũng được.”
Các hộ ở Hạ Tân mới đến giờ vẫn chưa đồng tình hết với những gì triều đình đã làm. Có nhà khá lên nhờ đất mới gần đường lớn, có nhà mất hẳn nghề đánh cá, có những người già chưa bao giờ coi cụm dân cư mới là quê. Chúng tôi không viết báo cáo rằng “tái định cư thành công hoàn toàn”. Báo cáo năm thứ sáu ghi: “Thu nhập bình quân đã phục hồi vượt mức trước lũ, nhưng nhóm người cao tuổi và các hộ sống nhờ nghề sông có mức hài lòng thấp; cần tiếp tục hỗ trợ chuyển nghề và duy trì quyền tiếp cận bãi sông an toàn.” Tôi thích những sự thật không đẹp ấy, vì chúng cho biết vẫn còn việc phải làm.
Lục Trường Uyên cũng tới Nam Mộc. Hai năm trước, khi Hoàng đế thân chính hoàn toàn, hắn đã rời chức nhiếp chính. Không ai còn gọi hắn là quyền thần nữa, người ta chỉ gọi là Tĩnh Vương.
Tôi thấy hắn đứng ở bờ bắc, nhìn về phía trạm phân lũ cũ, bèn đi tới. “Ngài tới đây làm gì?”
“Xem trường.”
“Không cần ngài cắt băng đâu.”
“Ta biết.”
“Vậy thì tốt.”
Hắn bật cười. “Sáu năm rồi, nàng vẫn câu đó.”
“Sáu năm rồi, ngài vẫn xuất hiện ở dự án của tôi.”
“Ta là người có chút lịch sử với con đê này.”
“Đúng là có.”
Chúng tôi đi dọc bờ sông. Ở chỗ năm xưa mở đê, giờ đặt một mốc đá thấp, không ghi công ai, chỉ khắc mấy dòng: “Năm Đại Lương thứ hai mươi bảy, tại đây mở phân lũ có kiểm soát. Bốn làng di dời trước khi nước vào. Không ghi nhận tử vong trực tiếp. Việc mở đê gây thiệt hại lớn về nhà ở và sinh kế, dẫn tới cải tổ Quy hoạch An toàn Lưu vực sông Thương.” Bên dưới là tên ba người ký lệnh mở, tên cơ quan phê chuẩn, cùng số hiệu bộ hồ sơ lưu ở kho hồ sơ công để ai muốn cũng có thể tra.
Lục Trường Uyên đọc xong. “Tên ta vẫn ở đó.”
“Ngài từng đề nghị ghi vào.”
“Ta không hối hận.”
“Tốt.”
Hắn quay sang tôi. “Còn nàng thì sao?”
“Tên tôi?”
“Không.” Hắn ngừng một chút. “Hưu thư.”
Tôi dừng bước. Suốt bao nhiêu năm, hắn chưa từng hỏi lại tôi điều này một cách trực tiếp. “Ngài muốn biết tôi có hối hận vì cuộc hôn nhân kết thúc không?”
“Ừ.”
Tôi nghĩ một lúc. “Không.”
Hắn gật đầu, như thể đã đoán trước.
“Nhưng tôi cũng không còn muốn dùng chuyện đó để định nghĩa cả sáu năm vừa qua,” tôi nói tiếp.
“Nghĩa là sao?”
“Chúng ta từng thất bại trong một cuộc hôn nhân. Sau đó học được cách làm việc cùng nhau. Có lúc là bạn, có lúc tôi vẫn giận. Không cần biến nó thành câu chuyện một người phụ bạc, một người trả thù rồi chiến thắng.”
Lục Trường Uyên khẽ cười. “Nàng vừa phá hỏng một câu chuyện rất dễ kể.”
“Tôi chuyên phá những phương án quá đơn giản.”
Hắn rút từ trong tay áo ra một chiếc hộp nhỏ. Tôi nhìn nó, nheo mắt. “Đừng nói là nhẫn đấy.”
“Không phải.”
Hắn mở nắp. Bên trong là một chiếc thước đo mực nước bằng đồng, nhỏ vừa lòng bàn tay, khắc vạch tỉ mỉ. “Ta cho người đặt làm, để trên bàn của nàng.”
“Quà gì mà kỳ vậy?”
“Nàng từng nói thứ tốt nhất ta có thể tặng nàng là số liệu.”
Tôi bật cười. “Tôi nói thế bao giờ?”
“Năm đầu ở Nam Mộc, khi ta hỏi nàng cần gì.”
Tôi không nhớ, nhưng hắn nhớ. Tôi nhận lấy chiếc hộp. “Cảm ơn ngài.”
Hắn hỏi: “Ta có thể mời nàng một bữa tối không?”
“Ở đâu?”
“Quán cá phía chợ mới.”
“Tôi nghe nói quán đó dở lắm.”
“Vậy càng hợp. Sẽ không ai nghĩ ta mời nàng ăn tối để cầu hôn.”
“Ngài đang nghĩ đến chuyện cầu hôn?”
Hắn nhìn ra mặt sông. “Có lúc.”
“Còn bây giờ?”
“Bây giờ thì ăn trước đã.”
Tôi gật đầu. “Được.”
Hôm ấy không có chuyện tái hôn. Có lẽ sau này sẽ có, cũng có lẽ không. Tôi không thấy cần phải khép lại cuộc đời một người phụ nữ bằng việc xác định nàng có quay về với chồng cũ hay không. Thứ đã khép lại là một câu chuyện khác.
Nhiều năm trước, tôi từng nghĩ trị thủy là giữ nước ở trong đê. Sau Nam Mộc, tôi hiểu không phải vậy. Không ai bắt được một dòng sông mãi nằm yên ở chỗ mình muốn, cũng như không thể giữ cho mọi cộng đồng, mọi quyền lợi, mọi cuộc đời nguyên vẹn khi điều kiện đã đổi thay. Việc của chúng ta là để dòng nước có chỗ mà đi, mà không mặc định một nhóm người nào đó luôn phải chịu thay. Để những quyết định khó được nói ra từ trước, không giấu trong đêm. Để người mất nhà được bồi thường như một lẽ phải, không phải như một ân huệ. Để lỗi lầm được ghi lại, kể cả khi không có một kẻ ác thuận tiện nào để đổ cho. Và để hệ thống vẫn vận hành ngay cả khi người từng đứng giữa cơn lũ đã rời đi.
Chiều hôm ấy, mực nước sông Thương ở mức xanh. Trẻ con chạy nhảy trên bờ đê mới, không ai phải sơ tán, cũng không ai cần tôi ra lệnh. Tôi cầm chiếc thước đồng Lục Trường Uyên tặng, nhìn vạch nước nằm thấp dưới chân đê.
Sáu năm trước, người ta gọi tôi là vương phi bị hưu. Bây giờ, trong hồ sơ của Công bộ, tên tôi chỉ ghi: “Hạ Vân Khanh, thành viên Hội đồng An toàn lưu vực.”
Tôi thích dòng ấy hơn. Nó không nói tôi thuộc về người đàn ông nào, chỉ nói tôi chịu trách nhiệm cho phần việc nào.
Với tôi, như thế là đủ để gọi là một cuộc đời do chính mình chọn.