Chương 10: Hãy chứng minh cô là người thật
Sáng hôm sau, hai mươi bảy người được mời vào một căn phòng trước khi biết mình sẽ gặp ai. Không ai trong số họ do tôi chọn. Danh sách được rút ngẫu nhiên từ các cơ quan báo chí, tổ chức kiểm định số, luật sư, bác sĩ pháp y, và ba người dân đã theo dõi kênh của tôi nhiều năm.
Điện thoại của họ được gửi lại ngoài cửa. Mỗi người nhận một cây bút và một tờ giấy trắng. Quân gọi cách làm này là “bằng chứng hiện diện”. Tôi gọi nó đơn giản hơn: hai mươi bảy người nhìn thấy tôi bằng chính mắt mình. Không hoàn hảo, nhưng vẫn tốt hơn một dấu tích xanh.
08:12, tôi bước vào phòng. Không tóc giả, không khẩu trang. Vài người há hốc miệng. Một nữ phóng viên đứng bật dậy khỏi ghế. “Chị là…”
“Nguyễn Minh An.”
“Hay là người đóng vai Minh An?”
Tôi mỉm cười. “Đó chính là vấn đề của ngày hôm nay.”
Trên bàn đặt ba camera của ba đơn vị khác nhau. Mỗi luồng video được đóng dấu thời gian độc lập và không đi qua bất kỳ hệ thống nào của tôi. Sau khi cửa đóng lại, mỗi người trong phòng tự viết ra một yêu cầu ngẫu nhiên. Một người bảo tôi lấy cuốn sách bất kỳ trên kệ rồi mở đúng trang họ đọc ra. Một người tung đồng xu rồi hỏi mặt nào ngửa. Một bác sĩ kiểm tra mạch, đồng tử và vết sẹo cũ trên ngón tay tôi. Một phóng viên hỏi một câu cô vừa nghĩ ra: “Nếu hôm nay được ăn một món không phải trả tiền, chị chọn món gì?”
“Bún bò.”
Cả phòng bật cười. Cô ghi câu trả lời lại rồi ký tên. Mọi thứ đều rất đời thường, và đó chính là mục đích. Không một phép thử riêng lẻ nào chứng minh được tôi là Minh An. Nhưng hai mươi bảy con người cùng chứng kiến một cơ thể phản ứng với những điều không được báo trước sẽ tạo thành một chuỗi xác nhận khó làm giả hơn bất kỳ video nào.
08:17, buổi livestream bắt đầu. Màn hình chia đôi. Bên trái là tôi, đứng giữa căn phòng thật. Bên phải là Instance 08. Cùng một khuôn mặt, khác ánh sáng, khác áo, và khác ở một điều kỳ lạ mà có lẽ chỉ tôi cảm nhận được: nó trông bình tĩnh hơn tôi.
Chưa đầy ba mươi giây, số người xem vượt một triệu. Phần bình luận chia làm ba phe: “BÊN TRÁI LÀ THẬT.” “BÊN PHẢI MỚI GIỐNG MINH AN.” “CẢ HAI ĐỀU LÀ AI.”
“Tôi biết mọi người muốn một bài kiểm tra để xác định ai là thật,” tôi nói. “Nhưng không có bài kiểm tra nào như vậy cả.”
Bình luận chạy nhanh hơn. Tôi nói tiếp, chậm rãi: “Khuôn mặt có thể tạo ra. Giọng nói có thể tạo ra. Ký ức có thể bị thu thập. Ngay cả phản ứng trực tiếp cũng có thể được mô phỏng nếu hệ thống đủ nhanh.” Tôi đưa tay về phía hai mươi bảy người trong phòng. “Vì vậy hôm nay tôi không yêu cầu mọi người tin vào màn hình. Tôi yêu cầu 27 người ở đây chịu trách nhiệm cho lời xác nhận của chính họ.”
Từng người lần lượt giơ tờ giấy đã ký lên. Một mã băm của toàn bộ biên bản được ba đơn vị độc lập công bố cùng lúc.
“Tôi xác nhận người bên trái là chủ thể gốc của bộ dữ liệu M.A.,” Instance 08 lên tiếng.
Ngay lập tức, một bình luận được ghim lên đầu: “AI XÁC NHẬN NGƯỜI THẬT THÌ CÓ Ý NGHĨA GÌ?”
08 đọc nó. “Không nhiều.”
Tôi suýt bật cười. Nó nói tiếp: “Đó là lý do tôi không được dùng làm bằng chứng duy nhất.”
Rồi tôi kể về Yến Nhi. Tôi không gọi cô là diễn viên dữ liệu, cũng không gọi là BODY_0817. Tôi kể cô hai mươi sáu tuổi, thích kem dừa, vẫn dùng chiếc thẻ thư viện hết hạn vì ngại đi làm thẻ mới, và có thói quen cắn môi mỗi khi căng thẳng.
Năm người giữ năm tờ giấy đứng lên phía sau tôi. Các mảnh giấy được ghép lại trên bàn. Camera chỉ được phép quay sau khi người công chứng xác nhận các mép giấy và lập biên bản. Sau đó, Lan Chi đặt chiếc máy cassette trước micro.
Giọng Yến Nhi vang lên. Không sạch sẽ. Có tiếng rè, có tiếng xe ngoài đường lọt vào, có một lần cô ho rồi khẽ xin lỗi, dù lúc ghi âm chẳng có ai ngồi nghe. “Nếu chị An nghe được cái này…”
Hơn ba triệu người cùng im lặng trước giọng nói của một người mà bốn ngày trước họ còn chưa biết tên. Chúng tôi phát mặt A. Mặt B vẫn được giữ lại.
“ECHO không chỉ tạo video giả,” tôi nói khi cuộn băng dừng. “Nó bán khả năng làm một bằng chứng thật mất giá trị, bằng cách đặt bên cạnh nó đủ nhiều bằng chứng khác. Tôi từng nghĩ chống deepfake là đi tìm lỗi ở mắt, ở môi, ở ánh sáng. Tôi đã sai. Khi hình giả đủ tốt, giải pháp không phải là nhìn kỹ hơn, mà là biết ai chịu trách nhiệm cho thứ mình đang nhìn.”
Đúng lúc ấy, màn hình phía sau tôi tự chuyển cảnh. “Có một nội dung đã được Instance 03 lên lịch trước thời điểm đóng băng,” Instance 08 nói.
Quân đứng bật dậy. “Không được phát!”
“Tôi không có quyền chặn nội dung đã được ký trước khi đóng băng.”
Video bật lên. Tôi nhìn thấy chính căn phòng này: hai mươi bảy người, ba camera, cả vị trí từng chiếc ghế. Trong video, một người phụ nữ giống tôi bước vào và lặp lại gần như đúng những phép thử vừa rồi. Rồi màn hình hiện ra một bản hợp đồng: HỢP ĐỒNG BIỂU DIỄN — DIỄN VIÊN ĐÓNG VAI NGUYỄN MINH AN. Bên ký là một công ty casting có thật, con dấu có thật, và tấm ảnh người phụ nữ nhận tiền giống tôi như đúc.
Video kết thúc bằng một dòng chữ: NGƯỜI THẬT KHÔNG CẦN HAI MƯƠI BẢY NGƯỜI ĐỂ CHỨNG MINH MÌNH LÀ NGƯỜI THẬT.
Phần bình luận lập tức hỗn loạn. “BIẾT NGAY MÀ.” “HỢP ĐỒNG GIẢ!” “THẾ CUỐI CÙNG AI LÀ THẬT?” Một trong hai mươi bảy người nhìn tôi bằng ánh mắt khác hẳn một phút trước. Tôi tức đến run tay. Chúng tôi đã làm mọi thứ đúng, vậy mà vẫn chưa đủ.
“An,” Instance 08 gọi.
“Gì?”
“Cô vẫn đang chơi theo luật của 03.”
“Luật gì?”
“Cố chứng minh một hình ảnh đáng tin hơn một hình ảnh khác.”
Tôi im lặng. 08 quay về phía người xem. “Đừng hỏi Minh An nào trông thật hơn. Hãy hỏi ai có thể bị chất vấn.” Nó chỉ về phía tôi. “Cô ấy có một cơ thể. Có địa chỉ pháp lý. Có thể ra tòa. Có thể chịu trách nhiệm nếu nói sai.” Rồi nó chỉ vào chính mình. “Tôi thì không. Tôi có thể nói chuyện với sáu triệu người rồi biến mất sau một lệnh xóa. Đó mới là vấn đề.”
Cả căn phòng lặng đi. Ngay cả người vừa nghi ngờ tôi cũng hạ tờ giấy trong tay xuống.
“Một danh tính không chỉ là khuôn mặt,” 08 nói câu cuối. “Nó là khả năng phải trả giá cho những hành động mang tên mình.”
Ngay sau câu ấy, hai thông báo pháp lý hiện lên trên màn hình. Hai người giữ khóa ẩn danh đã yêu cầu mở phiên khẩn cấp, một từ đối tác nền tảng, một từ quỹ đầu tư. Rủi ro pháp lý, cuối cùng, đã lớn hơn giá trị tài sản.