Chương 12: Sau khi internet không còn tin vào khuôn mặt
Sáu tháng sau, tôi vẫn còn phải sửa giấy tờ để chứng minh mình chưa chết. Không phải hệ thống nào cũng cập nhật cùng lúc. Ngân hàng sửa trong ba ngày. Bảo hiểm mất hai tuần. Một ứng dụng giao đồ ăn giữ tài khoản của tôi ở trạng thái “tưởng niệm” gần một tháng, trong khi vẫn đều đặn gửi mã giảm giá sinh nhật.
Lúc đầu tôi thấy chuyện đó buồn cười. Sau này lại thấy nó khá hợp lý. Internet rất giỏi biến một con người thành dữ liệu, nhưng lại vụng về đến lạ khi phải thừa nhận rằng dữ liệu đã sai.
Cuộc điều tra về Vanta, Eidolon và Aegis không kết thúc bằng một buổi livestream. Không có cảnh hàng chục người bị còng tay trước ống kính, cũng chẳng có nút “công lý” nào bật lên sau danh đề cuối phim. Mọi thứ diễn ra chậm hơn nhiều. Máy chủ bị niêm phong. Hợp đồng bị rà soát lại từng trang. Nhân viên lần lượt được gọi lên lấy lời khai. Khách hàng của ECHO nhận thông báo rằng dữ liệu persona của họ có thể đã bị xử lý vượt ngoài phạm vi đồng ý. Những người từng bán dữ liệu ghi hình khuôn mặt bắt đầu yêu cầu bản kê chi tiết xem khuôn mặt, giọng nói và chuyển động của mình đã xuất hiện ở những đâu.
Hai kỹ thuật viên của Aegis thừa nhận họ đã rời studio trong mấy phút đầu sau khi phát hiện khói, vì sợ trách nhiệm, thay vì gọi cứu hộ ngay. Diệp Hà thừa nhận đã cho phép giữ nguyên bản ghi nhận dạng sai để kéo dài thời gian xử lý khủng hoảng. Kha Vũ giao toàn bộ thiết kế Project Mirror và cơ chế của Instance 03 cho cơ quan điều tra. Phần trách nhiệm của từng người thuộc về tòa án.
Tôi không livestream phiên xử. Quyết định đó khiến một phần khán giả nổi giận. “Chị xây cả kênh bằng điều tra công khai, giờ lại không cho xem?” Tôi hiểu họ. Nhưng sau ECHO, tôi bắt đầu phân biệt rõ hơn giữa minh bạch và việc biến mọi thứ thành nội dung. Yến Nhi đã bị biến thành dữ liệu quá lâu rồi. Gia đình cô cần một đám tang không có camera.
Lần này, quan tài mang đúng tên: Trần Yến Nhi. Tôi đến dự. Không livestream, không chụp ảnh.
Đám tang nhỏ hơn đám tang của tôi rất nhiều. Không có màn hình lớn, không có đơn vị truyền thông, chỉ vài chục người đứng dưới mái tôn của một căn nhà trong hẻm, khói nhang quyện với mùi hoa cúc trắng. Chị Hạnh, ông thợ sửa giày, bà thủ thư và chủ quán kem đều có mặt, đứng lặng ở cuối hàng như những người giữ một bí mật vừa được phép buông xuống.
Sau lễ, mẹ Yến Nhi đưa tôi một túi giấy nhỏ. Bên trong là chiếc thẻ thư viện hết hạn và năm tờ giấy đã được trả lại sau khi giám định xong.
“Con bé hay làm mọi thứ phức tạp,” bà nói.
Tôi mỉm cười. “Cháu cũng thấy vậy.”
Bà nhìn tôi khá lâu. “Cái… chương trình đó.” Tôi biết bà đang nói về 08. “Nó có phải là Nhi không?”
Tôi đã nghĩ về câu hỏi này hàng trăm lần. Cuối cùng tôi trả lời: “Không ạ.” Bà gật đầu. Tôi nói thêm: “Nhưng nó đã giữ được một việc Nhi muốn làm.”
Bà nhìn tấm ảnh con gái trên bàn thờ. “Vậy là đủ rồi.”
Tôi không chắc như vậy đã thật sự đủ hay chưa. Nhưng đó là câu trả lời tôi cần nghe.
Lan Chi quay lại làm việc với tôi, nhưng không làm producer nữa. Cô bảo đã quá chán cảnh phải nhắc tôi ăn đúng giờ. Chúng tôi lập một nhóm nhỏ chuyên kiểm tra quyền dữ liệu cho creator và những người bán hình ảnh, giọng nói trước khi họ ký hợp đồng cấp phép hình ảnh tổng hợp. Cô đặt tên nhóm là Đọc Phụ Lục Đi. Tôi phản đối, nhưng cô đã đăng ký cái tên ấy trước khi hỏi ý tôi. Tôi đành chịu.
Quân trở thành người nổi tiếng bất đắc dĩ sau vụ ECHO, và anh ghét điều đó. Mỗi lần có người xin chụp ảnh selfie, anh đều hỏi lại: “Làm sao bạn biết tôi là Võ Quân?” Người ta tưởng anh đùa. Tôi biết anh không hoàn toàn đùa.
Tạ Hồng Phúc bỏ công việc tư vấn persona, chuyển sang một tổ chức pháp lý về quyền nhân dạng số. Lần đầu gặp lại, anh nói: “Tôi từng nghĩ chỉ cần hợp đồng đủ rõ thì mọi thứ đều giải quyết được.”
“Giờ thì sao?”
“Giờ tôi nghĩ nếu một hợp đồng cho phép người khác tiếp tục làm ‘bạn’ sau khi bạn đã nói không, thì nó chưa đủ rõ ở đúng chỗ quan trọng nhất.”
“Anh có tính phí câu đó không?”
“Có chứ.”
Ít nhất Phúc vẫn là Phúc.
Còn kênh của tôi, tôi khóa nó ba tháng. Ba triệu người theo dõi đã thành bốn triệu sau vụ ECHO, và đó là điều khiến tôi rùng mình nhất. Một cái chết giả, một cái chết thật và chín phiên bản kỹ thuật số, rốt cuộc vẫn trở thành tăng trưởng.
Tháng đầu tiên, tôi không muốn quay lại. Tôi sợ camera. Không phải sợ người xem, mà sợ nhìn vào khung xem trước rồi tự hỏi người trong đó có thật là mình không. Có lần đang thử ánh sáng, hình bị trễ nửa giây, tôi tắt máy ngay rồi ra đứng ngoài ban công gần một tiếng. Quân không bảo tôi “đừng sợ”. Anh chỉ lặng lẽ thay chiếc card ghi hình. Đó là lý do tôi thích làm việc với anh.
Sang tháng thứ tư, tôi bắt đầu quay lại, nhưng kênh có những quy tắc mới. Mọi video điều tra đều có trang nguồn riêng. File quan trọng được ký số và lưu ở nhiều bên độc lập. Nếu dùng hình ảnh tổng hợp, chúng tôi ghi rõ. Nếu một nguồn tin không muốn lộ mặt, chúng tôi không tạo avatar giống họ đến mức người xem quên mất đó chỉ là hình đại diện. Và đầu phần mô tả của mọi video luôn có một dòng: “Đừng tin video chỉ vì bạn nhìn thấy nó. Hãy xem nguồn, chuỗi xác nhận và ai chịu trách nhiệm cho nội dung.” Nhiều người chê dài. Tôi vẫn giữ nguyên.
Đúng sáu tháng sau ngày tang lễ đầu tiên, tôi quyết định livestream trở lại. 08:16, tôi ngồi trước chiếc bàn cũ đã được sửa sang lại. Không còn Edge Node, không còn hệ thống avatar. Camera cắm thẳng vào máy ghi cục bộ. Lan Chi đứng ngoài khung hình, Quân kiểm tra luồng ký số.
“Ổn rồi,” anh nói.
Tôi nhìn đồng hồ: 08:16:57. Ba giây. Hai. Một. Tôi tự tay bấm nút BẮT ĐẦU PHÁT TRỰC TIẾP.
Lần này không có tài khoản nào giành trước. Không có phông nền xám. Không có một Minh An nào khác. Chỉ có tôi. “Xin chào.”
Số người xem tăng rất nhanh. Tôi nói: “Sáu tháng trước, buổi livestream nổi tiếng nhất của kênh bắt đầu khi mọi người nghĩ tôi đã chết. Hôm nay, tôi muốn mở đầu một series mới bằng một câu kém hấp dẫn hơn nhiều.” Tôi giơ lên một bản hợp đồng dày gần bốn mươi trang. “Chúng ta cùng đọc điều khoản sử dụng khuôn mặt nhé.”
Phần bình luận tràn ngập biểu tượng cười. Lan Chi nói vọng vào từ ngoài khung hình: “Cuối cùng cũng chịu nghe lời.” Tôi không nhịn được cười.
Khoảng mười phút sau, một tài khoản mới tạo xuất hiện trong phần bình luận. Tên là YenNhi_08. Nó viết: “Bún bò vẫn là lựa chọn tốt.”
Tôi khựng lại. Lan Chi đã thấy. Quân cũng thấy, và anh lập tức đưa tay về phía bàn phím. Tôi giữ tay anh lại. “Để đó.”
“Có thể là ai đó đang giả—”
“Tất nhiên là có thể.”
“Cô không muốn biết sao?”
Tôi nhìn dòng bình luận. Bún bò là câu tôi đã nói công khai trong buổi bằng chứng hiện diện, ai cũng có thể biết. Có thể là một kẻ chọc phá, một người xem, Lan Chi, Quân, hoặc chỉ là một cái tên được tạo ra để khiến tôi tự viết tiếp câu chuyện trong đầu mình.
Sáu tháng trước, tôi sẽ bỏ ngang buổi phát để truy dấu. Bây giờ tôi chỉ nói: “Chào bạn. Nhớ đọc điều khoản nhé.” Rồi tôi tiếp tục.
Bởi tôi đã học được một điều cuối cùng từ ECHO: không phải bóng ma nào trên internet cũng cần đuổi theo. Đôi khi, cách giữ lại chính mình là biết lúc nào nên thôi để một màn hình quyết định điều gì đáng tin, điều gì đáng sợ, và điều gì xứng đáng lấy đi phần còn lại của một ngày.
Tôi nhìn thẳng vào camera. Không cần nói mình còn sống. Không cần chứng minh mình là bản gốc. Tôi chỉ tiếp tục chịu trách nhiệm cho những lời mình đang nói. Với tôi, như vậy là đủ.