Chương 3: Cô gái trong quan tài
Đúng 11:30, phiên bản của tôi lên sóng lần thứ hai. Lần này nó không xuất hiện ngay. Màn hình chỉ có một cái tên: TRẦN YẾN NHI — 26 TUỔI.
Rồi ảnh một cô gái hiện ra. Tóc ngang vai, mắt hơi xếch, một nốt ruồi nhỏ sát cằm. Tôi chưa từng gặp cô. Quân lập tức dừng video ở khung hình đầu tiên. “Tìm ảnh gốc.”
Chúng tôi tra ngược hình ảnh trên các kho dữ liệu công khai. Không có tài khoản nổi tiếng, không có bài báo nào. Chỉ có vài video quảng cáo đã bị gỡ, một trang hồ sơ năng lực cũ và một tài khoản chuyên nhận quay video kiểu người dùng tự quay cho các nhãn hàng. Tên hiển thị là Nhi Trần Voice & Face. Chỉ nhìn cái tên, sống lưng tôi đã lạnh đi.
Trang hồ sơ có một dòng giới thiệu dịch vụ: nhận thu mẫu giọng, ghi biểu cảm khuôn mặt, diễn xuất bản địa hóa, cung cấp dữ liệu huấn luyện avatar tổng hợp. Quân gõ ngón tay vào cụm cuối cùng.
“Cô ấy bán dữ liệu khuôn mặt.”
“Có hợp pháp không?”
“Có thể. Rất nhiều studio thuê diễn viên ghi lại hàng nghìn biểu cảm để huấn luyện avatar. Vấn đề là hợp đồng cho phép dùng đến đâu.”
Trên livestream, khuôn mặt tôi xuất hiện bên cạnh ảnh Yến Nhi. Phiên bản số nói bằng giọng đều đặn của một người dẫn bản tin: “Bốn ngày trước, cảnh sát xác nhận thi thể trong studio là Nguyễn Minh An, dựa trên hồ sơ nhận dạng số, dữ liệu nha khoa và vật dụng cá nhân.”
Tôi quay sang Quân. “Dữ liệu nha khoa?”
“Cô từng quét răng 3D chưa?”
“Có. Niềng răng trong suốt, ba năm trước.” Tôi nói tên phòng khám, và Quân ghi lại.
Trên màn hình, hai mô hình hàm răng hiện ra cạnh nhau, một mang nhãn MINH AN, một mang nhãn BODY_0817. Chúng trùng nhau gần như tuyệt đối. “Đây là bằng chứng khiến việc nhận dạng được chấp nhận,” phiên bản số nói, rồi dừng một chút. “Và đây là bản gốc.”
Mô hình thứ ba hiện lên, và nó không giống hai mô hình kia. Quân cúi sát màn hình. “File đầu tiên đã bị tráo.”
“Ở bệnh viện à?”
“Hoặc trước khi bệnh viện nhận được.”
Livestream chuyển sang phần siêu dữ liệu. Bản ghi mang tên tôi được tạo lúc 04:12 sáng ngày phát hiện thi thể, trong khi hồ sơ chỉnh nha thật của tôi đã có từ ba năm trước. Ai đó đã tạo một bản sao mới, gắn chữ ký số của hệ thống khám chữa bệnh rồi đưa nó vào chuỗi giám định.
Đến lúc ấy tôi mới hiểu vì sao chứng minh mình còn sống có thể khó hơn tôi tưởng. Nếu tôi cầm căn cước bước vào đồn cảnh sát, họ có thể đối chiếu khuôn mặt. Nhưng khi một bên khác đã sửa được hồ sơ sinh trắc học, mọi kết quả đối chiếu đều có thể bị gọi là giả.
“Cô gái trong quan tài là Trần Yến Nhi,” phiên bản trên màn hình nói tiếp.
Một đoạn video dọc hiện ra. Yến Nhi ngồi trong một studio trắng, đọc các câu mẫu trước camera. “Hôm nay tôi thấy vui.” “Hôm nay tôi rất tức giận.” “Tôi đang nói thật.” “Tôi đang nói dối.” Mỗi câu cô lại đổi một biểu cảm. Rồi cô nghiêng đầu và cắn nhẹ môi dưới.
Tôi đứng bật dậy. Quân cũng đã thấy. Thói quen trong đoạn deepfake khách sạn hóa ra không phải của tôi. Nó là của cô ấy.
“Họ không chỉ dùng mặt cô,” Quân nói chậm. “Họ đang trộn hành vi của hai người.”
Tôi nhìn Yến Nhi trên màn hình. Một cô gái chưa từng gặp tôi lại đang sống bên trong một phiên bản của tôi mà cả internet đã nhìn thấy.
Livestream tiếp tục phát một bản hợp đồng. Đơn vị thuê: Vox Persona Asia. Hạng mục: biểu cảm khuôn mặt, mẫu giọng, chuyển động tự nhiên. Thời hạn sử dụng: 24 tháng. Mục đích: “avatar nội bộ, bản địa hóa quảng cáo, nghiên cứu tương tác”. Nhưng đi kèm là một phụ lục điện tử ký sau đó ba tháng, cho phép “tạo nhân dạng tổng hợp và phối trộn với dữ liệu của bên thứ ba”.
Phụ lục có chữ ký của Yến Nhi. Thế nhưng dấu thời gian chữ ký là 03:18 sáng, và địa chỉ IP thuộc một văn phòng doanh nghiệp, không phải nhà cô.
“Biết đâu cô ấy ký ở công ty,” tôi nói.
Quân lắc đầu. “Có thể. Nhưng nhìn chứng thư xác thực đi.” Thiết bị dùng để ký được đăng ký dưới tên ECHO-NODE-17.
Buổi phát kết thúc bằng hai câu: “Yến Nhi đã bán dữ liệu của mình. Cô ấy không bán quyền được chết dưới tên người khác.” Rồi màn hình tắt.
Tôi ngồi yên rất lâu. Từ lúc nhìn thấy chiếc quan tài, đây là lần đầu tiên người nằm trong đó trở thành một con người thật với tôi. Không còn là “thi thể nữ”, không còn là một câu hỏi giúp tôi giải oan. Cô ấy tên Yến Nhi, hai mươi sáu tuổi, làm thứ công việc hàng nghìn người trẻ đang làm: bán giọng nói, bán hình ảnh, bán vài giờ ngồi trước máy quay để trả tiền thuê nhà. Và bằng cách nào đó, dữ liệu của cô bị trộn vào tôi.
Tôi mở lại trang hồ sơ. Video cuối cùng không phát được, chỉ còn ảnh thu nhỏ: Yến Nhi đứng cạnh một tấm bảng chữ đen. Quân kiểm tra mã nguồn trang lưu trữ. File đã bị xóa nhưng tiêu đề vẫn còn trong bộ nhớ đệm: PROJECT MIRROR — TEST SUBJECT M.A.
“M.A.,” tôi đọc thành tiếng. Quân không cần hỏi. Minh An.
Chúng tôi tìm Vox Persona Asia. Trang web của công ty đã đóng từ hai tuần trước, địa chỉ đăng ký là một tầng văn phòng chia sẻ. Người đại diện theo pháp luật: Tạ Hồng Phúc.
Tôi biết cái tên ấy, không phải vì từng điều tra anh ta, mà vì sáng nay anh ta có mặt trong đám tang của tôi. Một luật sư công nghệ, vest xanh đen, ngồi hàng ghế thứ tư. Khi livestream nói có một người biết tên cô gái trong quan tài, camera đã lia ngang qua anh ta. Phúc không ngẩng đầu, chỉ rút điện thoại, bấm gì đó rồi đứng dậy rời khỏi đại sảnh.
Quân mở lại đoạn phát tang lễ. “Nhìn tay anh ta.”
Tôi phóng lớn khung hình. Ngay trước khi bỏ đi, Tạ Hồng Phúc không gọi điện. Anh ta mở một ứng dụng có biểu tượng trắng trên nền đen: một vòng tròn bị chia đôi. Tôi đã từng thấy biểu tượng đó, trong một file bộ nhớ đệm trên máy tôi hai tháng trước. ECHO.
“Chúng ta đã tìm ra người biết Yến Nhi,” Quân nói.
Ngay lúc ấy, tài khoản của tôi đăng một story mới. Không có chữ, chỉ là một tấm ảnh chụp con phố từ trên cao: Tạ Hồng Phúc đang bước ra khỏi một tòa nhà. Góc ảnh ghi thời gian: 11:47:03 — LIVE.
Tôi nhìn Quân. “Ai đang chụp anh ta?”
Quân nhìn lại tôi. “Câu hỏi đáng sợ hơn là…” Anh chỉ vào góc dưới tấm ảnh.
Trong lớp kính cửa hàng đối diện, phản chiếu mờ mờ bóng một người phụ nữ đang giơ điện thoại. Khuôn mặt cô ấy là mặt tôi.