Chương 2: Mười Tháng Địa Ngục
Căn nhà nơi Mai bị nhốt có hai lớp cửa. Cửa gỗ bên trong, cửa sắt bên ngoài, cửa sổ hàn thanh ngang. Ban ngày, ánh sáng lọt qua khe mái, vẽ lên nền xi măng những vệt nhỏ như sợi chỉ. Bốn cô gái trong phòng học cách đo thời gian bằng những vệt sáng ấy, vì không ai cho họ đồng hồ.
Người trông giữ căn nhà là một phụ nữ trung niên mặt lạnh. Bà ta mang cơm hai lần mỗi ngày: cơm nguội, rau luộc nhạt, thỉnh thoảng có vài miếng đậu phụ. Nước được đựng trong can nhựa, có mùi lạ. Nếu ai hỏi khi nào được về, bà ta gõ mạnh chiếc muôi vào song sắt. "Về? Tiền đã trả rồi. Muốn về thì bảo nhà mày đem tiền sang chuộc."
Mai không biết nhà mình phải chuộc bao nhiêu. Cô chỉ biết mẹ không có tiền. Mỗi tối, cô nằm co trên tấm chiếu rách, nhớ tiếng gió luồn qua vách gỗ ở Lao Chải, nhớ tiếng bà ngoại kể chuyện con hổ H'Mông mắc bẫy nhưng không cúi đầu. Hồi ở nhà, cô từng nghe chuyện ấy đến chán. Trong căn phòng khóa ngoài, câu chuyện trở thành thứ duy nhất giữ cô khỏi tan ra.
Ba cô gái cùng phòng đều có câu chuyện giống nhau. Súa bị rủ đi bán hàng ở chợ biên giới. Lử bị người quen của dì hứa cho làm giúp việc. Chị Mỷ lớn nhất, mười bảy tuổi, bị lừa bằng lời hứa lấy chồng giàu rồi gửi tiền về sửa nhà. Không ai ngu. Không ai tham. Họ chỉ nghèo, ít thông tin và tin nhầm người nói cùng tiếng mẹ đẻ.
Mai là nhỏ nhất nên được các chị nhường chỗ nằm sát tường, nơi ít gió lạnh hơn. Đổi lại, cô học cách quan sát. Người phụ nữ mặt lạnh giấu chìa khóa ở túi áo bên trái. Gã đàn ông canh đêm thường uống rượu sau mười giờ. Cửa sổ phòng bếp có một thanh sắt bị gỉ ở chân. Mỗi chi tiết nhỏ được Mai giữ trong đầu như giữ hạt ngô giống qua mùa đói.
Có lần, một người đàn ông lạ đến xem mặt các cô. Mai bị kéo ra sân. Cô không hiểu hết lời họ nói, nhưng hiểu ánh mắt như nhìn món hàng. Cô cắn chặt môi đến bật máu. Chị Mỷ sau đó ôm cô rất lâu, nói: "Em phải sống. Sống rồi mới có ngày kể lại." Câu ấy ở lại với Mai suốt nhiều năm. Không phải lời an ủi, mà là mệnh lệnh.
Mười tháng không trôi thẳng. Nó vỡ thành từng mảnh: mảnh là ngày Súa sốt cao nhưng không được đưa đi khám; mảnh là đêm Lử khóc không ra tiếng vì nhớ em trai; mảnh là buổi Mai nghe tiếng trẻ con ngoài ngõ cười và nhận ra mình cũng từng cười như thế. Cô học cách không tiêu hết nước mắt trong một đêm, vì sáng hôm sau vẫn phải mở mắt.
Chiếc thìa nhôm trong bát cơm trở thành bí mật của cô. Mỗi lần ăn xong, Mai lén mài cạnh thìa vào nền xi măng ở góc khuất. Ban đầu chỉ để bớt sợ. Sau đó, cạnh thìa sắc lên thật. Chị Mỷ phát hiện, không mắng. Chị chỉ lấy thân người che cho cô mỗi lần người trông giữ mở cửa.
Đêm mưa cuối tháng mười, tiếng sấm làm cả căn nhà rung nhẹ. Gã canh cửa uống say hơn mọi ngày. Người phụ nữ mặt lạnh đi vắng từ chiều. Mai ngồi cạnh cửa sổ bếp, tay cầm chiếc thìa mài mòn, tim đập đến đau. Chị Mỷ đặt tay lên vai cô. "Nếu chạy được, chạy thẳng về phía núi," chị thì thầm. "Gặp ai mặc quân phục Việt Nam thì lao vào, đừng sợ."
Mai nhìn ba cô gái trong phòng. Cô muốn kéo tất cả đi. Nhưng thanh cửa hẹp, gã canh ở sân, một đứa trẻ mười hai tuổi không thể cứu cả thế giới trong một đêm. Chị Mỷ như đọc được mắt cô, lắc đầu. "Em nhỏ nhất. Em lọt được. Em về được thì kể cho người ta biết chỗ này."
Lúc ấy Mai hiểu một điều tàn nhẫn: đôi khi sống sót cũng là một món nợ. Cô nắm sợi chỉ đỏ trên cổ tay, cắm chiếc thìa vào khe gỗ đã mục, bắt đầu nạy.
Mai bắt đầu đếm ngày bằng vết cào nhỏ sau tấm chiếu. Mỗi sáng còn sống, cô dùng móng tay rạch một đường lên tường. Đến khi vết rạch nhiều quá không đếm nổi, chị Mỷ lấy than bếp chấm thành từng cụm năm. "Đếm để biết mình vẫn còn ở đây," chị nói. "Đừng để họ biến mình thành đồ vật." Câu ấy làm Mai nhớ rất lâu. Người bị giam không chỉ mất tự do; họ bị bắt quên rằng mình từng có ngày sinh, có tên, có đường về.
Có một lần, người phụ nữ mặt lạnh gọi sai tên Mai thành tên một cô gái khác. Mai nhìn bà ta, bất ngờ nói rất rõ bằng tiếng H'Mông: "Tôi tên Vàng Thị Mai." Bà ta tát cô một cái, không mạnh đến mức ngã nhưng đủ làm tai ù đi. Đêm đó, chị Mỷ chườm khăn ướt lên má cô và thì thầm: "Nhớ lấy cảm giác này. Một ngày nào đó, khi người ta hỏi vì sao em muốn kiện bọn chúng, em kể rằng ngay cả tên mình em cũng phải giữ bằng máu."
Từ hôm ấy, mỗi tối trước khi ngủ, bốn cô gái lần lượt nói tên mình. Vàng Thị Mai. Giàng Thị Mỷ. Lầu Thị Súa. Mùa Thị Lử. Nói nhỏ thôi, chỉ đủ để nhau nghe. Trong căn phòng khóa ngoài, nghi thức ấy giống một phiên điểm danh của những linh hồn chưa chịu biến mất.