Chương 12: Phụ Chính Có Ngày Kết Thúc
Bảy năm trôi qua kể từ vụ án Chu Quỳnh. Năm Lương Dục mười bảy tuổi, sau một mùa đông dài buốt giá, Hoàng đế Lương Hành lâm bệnh nặng. Tình cha con giữa hai người chưa bao giờ thành một câu chuyện trọn vẹn. Có năm Lương Dục vẫn nhắc tới chuyện mẹ bằng giọng lạnh tanh. Có năm hai cha con cùng đi săn ở bãi Bắc, ngồi bên đống lửa nói chuyện tới khuya. Lương Hành không được tha thứ trong một khoảnh khắc; hắn hàn gắn bằng nhiều năm chịu trả lời những câu hỏi khó.
Tạ Nhu phi sống trong cung riêng, đã được khôi phục danh phận và gần gũi với con. Bà không giành lại “trọn vẹn” Lương Dục từ tay Tử Yên. Tử Yên cũng không còn là người lo từng bữa ăn giấc ngủ. Năm Lương Dục mười ba, ghế giám hộ sinh hoạt của nàng chấm dứt đúng hạn; Đông cung chuyển sang lề lối dành cho thiếu niên, cậu tự lo lịch của mình nhiều hơn, Hội đồng chỉ còn giữ việc học, canh gác và tiền bạc.
Ngày Lương Hành biết mình khó qua khỏi, chuyện phụ chính không còn là chuyện trên giấy. Luật Đại Ninh quy định vua chưa đủ mười tám tuổi phải có hội đồng phò tá cho tới lễ thân chính. Xưa nay điều khoản này hiếm khi dùng tới nên viết rất sơ sài. Nhiều đại thần muốn sửa theo hướng trao ấn cho một đại nhiếp chính duy nhất cho nhanh gọn. Phe Từ Thái hậu tiến cử người của Tông chính phủ. Một số quan lại tiến cử Tử Yên, vì tiếng tăm bao năm bảo vệ Thái tử.
Tử Yên từ chối cách làm một người nắm hết.
Đứng giữa triều đường, nàng nói nếu hơn mười năm qua họ học được điều gì, thì đó là quyền lực dồn vào tay một người tốt vẫn là mối nguy, bởi chẳng có lề lối nào được dựng cho cái ngày người tốt ấy sai lầm, ốm đau hay qua đời. Nàng chỉ nhận tham gia nếu phụ chính là một hội đồng, quyền hạn ghi rõ ràng, và tự hết hạn.
Lương Dục đồng ý. Cậu đã mười bảy, đủ hiểu chính sự, nhưng theo luật chưa thể tự mình nắm toàn quyền. Cậu không muốn trở thành một con dấu nằm trong tay năm người. Hà Dụ, nay đã là học sĩ đứng đầu Hàn lâm viện, đề nghị bản quy chế phải ghi cả quyền của vị vua trẻ: được dự mọi buổi nghị, được yêu cầu ghi lại ý kiến phản đối của mình, được đề nghị xem lại một quyết định sau mười ngày, và mọi quyết định đều phải giải thích cho vua hiểu, chứ không chỉ đưa tới cho đóng ấn.
Hội đồng phụ chính cuối cùng gồm năm ghế. Khương Tử Yên đại diện cho kinh nghiệm Đông cung và Nội đình. Hà Dụ lo văn trị và giáo dục. Một vị trưởng lão Tông chính phủ lo việc hoàng tộc và lễ luật. Thượng thư Hộ bộ lo tài chính. Một đại thần quân vụ do triều nghị chọn ra. Tạ Nhu phi không nhận ghế vì tự thấy mình thiếu kinh nghiệm chính sự, nhưng được dự những việc liên quan trực tiếp tới hoàng gia. Từ Thái hậu lúc ấy tóc đã bạc trắng, nhận vai cố vấn lễ nghi.
Cách biểu quyết được viết rành mạch. Việc thường cần ba trên năm phiếu. Tăng thuế, điều động binh lớn, thay người đứng đầu lục bộ hay ký hòa ước dài hạn cần bốn trên năm. Hai con dấu được giữ ở hai nơi, một ở Tông chính phủ, một ở thư phòng phụ chính; văn bản lớn phải có đủ cả hai. Buổi nghị nào cũng có biên bản, ý kiến thiểu số được lưu lại. Khoản chi vượt mức phải công bố cho Ngự sử đài kiểm tra.
Quan trọng nhất là ngày kết thúc. Hội đồng tự giải tán khi Lương Dục đủ mười tám tuổi và làm xong lễ thân chính theo luật, trừ khi chính cậu vì bệnh nặng xin hoãn, và được cả Tông chính phủ lẫn triều nghị chấp thuận. Không có điều khoản nào cho phép “hội đồng tự kéo dài vì tình hình chưa ổn”. Tử Yên đòi viết câu ấy ra thật rõ, từng chữ một.
Lương Hành đọc bản cuối cùng trên giường bệnh, tay run run lật từng trang. Hắn hỏi Tử Yên có tin con mình đủ sức gánh vác chỉ sau một năm không. Nàng đáp không ai dám chắc. “Nhưng trưởng thành không đến từ việc người lớn giữ quyền cho tới khi hết sợ. Phải có một lần trao tay thật sự.” Hoàng đế nhắm mắt, khẽ gật đầu. Lát sau hắn mở mắt, nhìn nàng, nói một câu mà mười năm trước có lẽ hắn sẽ không bao giờ nói: “Năm đó, nàng hỏi trẫm vì sao một kho bạc cần sổ mà con trẫm lại không. Trẫm đã nợ thằng bé nhiều hơn một cuốn sổ.”
Hoàng đế băng hà vào đầu xuân, khi hoa mai trong Ngự hoa viên còn chưa kịp rụng hết. Lương Dục lên ngôi giữa tang lễ nặng nề, chưa đầy một năm trước tuổi thân chính. Ngay những ngày đầu, triều đình đã phải thử những giới hạn mới. Biên giới phía bắc có xung đột nhỏ, tướng trấn thủ xin thêm quân. Đại thần quân vụ muốn phê ngay mười vạn binh, Hộ bộ phản đối vì chưa có đủ tấu báo về lương thảo. Nếu Tử Yên là đại nhiếp chính duy nhất, nàng có thể chọn một bên. Trong hội đồng, họ đòi xem bản đồ tiếp tế, số quân hiện có và mục tiêu cụ thể.
Lương Dục đề nghị trước mắt gửi một toán quân nhỏ giữ hai thành, đồng thời cử sứ thần đi dò xem quy mô xung đột thật sự ra sao. Bốn người đồng ý, một người phản đối vì cho là quá mềm yếu. Ý kiến phản đối được ghi lại. Hai tuần sau, tin báo về cho thấy đó chỉ là một toán cướp biên giới lợi dụng tranh chấp, không phải đại quân. Triều đình tránh được một cuộc điều binh tốn kém. Không ai ca tụng đó là thiên tài của vua trẻ; quyết định tốt đến từ nhiều người buộc nhau phải đưa ra chứng cứ.
Không phải buổi nghị nào cũng suôn sẻ. Có lần Tử Yên muốn cách chức một viên quan Nội đình vì tham ô, trong khi chứng cứ mới chỉ là một lượt kiểm tra sơ bộ. Hà Dụ bỏ phiếu chống, nói chính nàng từng dạy không được kết luận khi chưa đủ nguồn. Tử Yên giận tới đỏ mặt, đứng phắt dậy, rồi lại chậm rãi ngồi xuống, chấp nhận hoãn để Ngự sử điều tra. Vài tuần sau, viên quan ấy quả thật bị chứng minh biển thủ. Nhưng lần hoãn ấy nhắc nàng rằng lề lối cũng phải trói tay chính mình.
Lương Dục quan sát tất cả, và học được một điều quan trọng: người thương mình vẫn có thể bị kiểm soát, người phản đối mình chưa chắc là kẻ thù. Một triều đình trưởng thành không đo lòng trung thành bằng việc ai luôn bỏ phiếu theo vua.
Ba tháng trước sinh thần thứ mười tám của vua, một nhóm đại thần dâng tấu xin kéo dài phụ chính thêm hai năm, vì bệ hạ “còn non trẻ”. Họ viện dẫn chuyện biên giới, chuyện mùa màng, chuyện triều mới cần ổn định. Lời lẽ nghe rất hợp lý. Ngay trong hội đồng cũng có người dao động.
Tử Yên là người đầu tiên lên tiếng phản đối. Nàng đọc lại nguyên văn điều khoản hết hạn mà chính họ đã ký. Không có bệnh tật của nhà vua, không có lời xin hoãn từ Tông chính phủ, chỉ có nỗi sợ trao quyền. “Nếu hội đồng tự tìm cớ ở lại khi tới hạn,” nàng nói, “thì mọi lời cam kết trước đây chỉ là đồ trang trí.”
Hà Dụ đồng ý. Thượng thư Hộ bộ cũng đồng ý. Tấu xin kéo dài không đủ phiếu.
Ngày Lương Dục tròn mười tám tuổi, lễ thân chính diễn ra mà không có cảnh Tử Yên trao lại “ngai vàng” như thể nó từng thuộc về nàng. Hai con dấu phụ chính được mang ra trước triều. Một chiếc bị hủy theo nghi lễ, một chiếc cất vào kho với hai chữ “hết hiệu lực”. Sổ sách của hội đồng được khóa lại, chép thành ba bản. Những việc còn dang dở được chuyển sang Nội các mới, kèm danh sách rõ ai chịu trách nhiệm việc gì.
Lương Dục hỏi Tử Yên muốn nhận chức vị gì. Nàng xin rời hội đồng, quay về quản một quỹ giáo dưỡng cho trẻ nhỏ trong hoàng tộc, nơi nàng muốn đem những nguyên tắc chăm sóc từng cứu Đông cung khỏi phải trông vào may rủi ra áp dụng. Cậu muốn giữ nàng làm cố vấn thường trực. Nàng nhận làm người được hỏi ý kiến, nhưng không làm người có quyền ký thay vua.
Tạ Nhu phi đứng bên cạnh trong buổi lễ cuối cùng ấy. Quan hệ giữa bà và Tử Yên đã dịu đi rất nhiều, nhưng không cần phải thành tỷ muội thân thiết. Hai người cùng thương một người, ở những quãng đời khác nhau. Lương Dục gọi Tạ Nhu phi là mẫu thân, gọi Tử Yên là mẫu phi, và không ai bắt cậu phải giải thích ai “quan trọng hơn”.
Trong chiếu chỉ đầu tiên sau khi thân chính, Lương Dục không ban thưởng lớn cho người đã nuôi mình. Cậu ban hành một bộ quy tắc về lệnh khẩn, về lưu vết các khoản chi đặc biệt, về quyền khiếu nại trong các cơ quan hoàng gia, những thứ nghe thì khô khan nhưng đi thẳng ra từ tuổi thơ của cậu. Cậu còn yêu cầu mọi cơ quan phải ghi rõ mỗi quyết định tạm thời sẽ hết hạn vào lúc nào.
Tử Yên đọc bản chiếu, thấy một câu quen thuộc: quyền được giao phải có phạm vi, có người kiểm soát, và có ngày xem xét lại. Nàng nhớ tới đứa trẻ sáu tuổi từng nhăn mặt vì bát thuốc đắng hơn mọi ngày, từng sợ bất kỳ nội quan nào cầm thẻ bài cũng có thể bắt mình đi, từng hỏi nếu thương mẹ ruột thì mẹ nuôi có buồn không. Đứa trẻ ấy không lớn lên thành một vị vua không bao giờ sai. Không ai có thể hứa điều đó.
Điều nàng mong là khi cậu sai, cậu sống giữa một lề lối khiến người khác dám nói “không”, có sổ sách để lần lại quyết định, và có ngày quyền lực tạm thời buộc phải trả lại. Nàng chưa bao giờ cần ngai vàng. Thứ nàng muốn từ đầu tới cuối chỉ là một Đông cung đủ an toàn, để một đứa trẻ không cần tới một người mẹ toàn năng mới sống nổi.
Khi nàng rời điện, Lương Dục theo ra tận bậc đá dù lễ nghi không đòi hỏi. Gió xuân thổi tung vạt long bào. Cậu hỏi, nếu mai này mình làm điều giống phụ hoàng năm xưa, che giấu một sai lầm vì sợ mất mặt, nàng có nói “không” với mình không.
Tử Yên đáp: “Nếu bệ hạ còn chịu nghe.”
Cậu bật cười. “Nếu trẫm không chịu thì sao?”
“Thì ta mong bệ hạ đã dựng đủ những người khác có quyền buộc bệ hạ phải nghe.”
Đó là lời chúc cuối cùng nàng dành cho một vị vua: không phải lúc nào cũng mạnh, lúc nào cũng đúng hay lúc nào cũng được yêu thương, mà đủ tỉnh táo để sống cùng những giới hạn khiến quyền lực của chính mình khó làm tổn thương người khác hơn.