Chương 2: Rời Cung Không Mang Theo Quốc Khố
Thẩm phủ đón Thẩm Dao về trong một buổi chiều không có trống nhạc. Gia nhân treo đèn trắng theo ý lão phu nhân, nhưng Thẩm Dao sai gỡ hai dải vải tang ở tiền sảnh. Nàng nói mình bị phế chứ chưa chết, cũng không muốn biến ngày trở về thành một đám tang để thiên hạ nhìn vào rồi đoán rằng Thẩm gia sắp làm phản. Câu nói khiến người trong nhà im lặng. Em trai nàng, Thẩm Túc, vốn nóng tính, đập tay xuống bàn hỏi chẳng lẽ cả nhà cứ thế nuốt nhục. Thẩm Dao nhìn cậu em đã chết ngoài biên thành ở đời trước, lòng nhói lên nhưng giọng vẫn bình tĩnh. Nàng bảo muốn giữ người sống thì trước hết đừng biến cơn giận thành bằng chứng cho kẻ khác.
Đêm đầu tiên, nàng không triệu tập một “hội kín” để ra lệnh cho khắp thiên hạ. Nàng gọi bốn người phụ trách những mảng khác nhau của sản nghiệp gia đình: Hồ Tín coi vận tải đường sông, bà Vệ quản kho tơ, Mạc An phụ trách tín dụng và Thẩm Túc đại diện gia chủ. Trên bàn có ba chồng giấy. Chồng thứ nhất là hợp đồng đang thực hiện với cơ quan nhà nước: chở lương, giao vải, vận muối. Chồng thứ hai là khoản vay đã giải ngân nhưng chưa đến hạn. Chồng thứ ba là những thỏa thuận miệng, bảo lãnh cá nhân và quà cáp dành cho người trong cung. Thẩm Dao yêu cầu giữ nguyên hai chồng đầu theo điều khoản, còn chồng thứ ba phải dừng cho tới khi xác định ai chịu trách nhiệm.
Mạc An phản đối rằng nếu cứ tiếp tục chở lương cho triều đình sau khi Hoàng hậu bị phế, người ngoài sẽ nghĩ Thẩm gia yếu. Thẩm Dao hỏi ông điều gì làm một thương hội sống qua ba đời. Mạc An đáp là vốn. Hồ Tín lắc đầu, nói là chữ tín. Thẩm Dao đồng ý với Hồ Tín. Nếu một nhà buôn có thể bỏ hợp đồng công chỉ vì chủ nhà bị thất sủng, ngày mai chẳng địa phương nào dám thuê họ vận chuyển hàng qua mùa mưa. Hơn nữa, những bao lương kia không phải đồ ăn của riêng Hoàng đế. Chúng đến kho quân, kho thường bình và các trạm cứu tế. Trả thù bằng cách cắt chúng chẳng khác nào buộc người không liên quan trả giá.
Thay vì “rút hết tiền khỏi kinh thành”, Thẩm Dao cho rà soát lịch đáo hạn. Hai khoản Hộ bộ vay được bảo đảm bằng nguồn thu thuế bến sông. Một khoản khác chỉ có thư cam kết của một viên quan đã chuyển chức, giấy tờ rất yếu. Nàng yêu cầu luật gia của Thẩm phủ sao lại toàn bộ chứng từ và gửi công văn đề nghị Hộ bộ xác nhận nghĩa vụ trước ngày đến hạn. Không có câu đe dọa nào. Nàng chỉ ghi rõ nếu không xác nhận, Thẩm gia sẽ không gia hạn khoản vay. Với những hợp đồng mới đang thương lượng, nàng yêu cầu định giá lại rủi ro và chờ triều đình thanh toán một phần nợ cũ trước khi ký thêm.
Sáng hôm sau, tin nàng “đóng kho” đã lan khắp phố. Thẩm Dao nghe một người bán trà kể rằng cựu Hoàng hậu mang hết bạc về Giang Nam, ba ngày nữa kinh thành sẽ thiếu gạo. Hồ Tín tức giận, muốn tìm kẻ tung tin. Nàng ngăn ông. Tin đồn sống nhờ khoảng trống. Cách tốt nhất là lấp khoảng trống ấy bằng hành động có thể kiểm chứng. Nàng sai dán thông báo tại ba kho lớn của Thẩm gia: mọi hợp đồng giao lương đang hiệu lực vẫn tiếp tục; các kho bán buôn mở cửa bình thường; giá không được tự tiện nâng quá mức bảng niêm yết của ngày trước. Ai lợi dụng danh Thẩm gia để đầu cơ sẽ bị cắt giao dịch.
Thông báo không làm lời đồn biến mất, nhưng nó khiến các thương hộ khác bớt hoảng. Một số người từng định gom gạo cũng chùn tay vì biết Thẩm gia chưa rút khỏi thị trường. Trong cung, Tô Ngọc Dung nghe chuyện thì tức tối. Bà đã hy vọng Thẩm Dao sẽ phản ứng dữ dội để dễ quy tội. Một người phụ nữ vừa bị phế mà vẫn cho xe lương chạy đúng lịch khó bị mô tả thành kẻ muốn bóp cổ kinh thành. Tô gia bèn chuyển sang một hướng khác: họ hỏi Hộ bộ vì sao còn cần vay của một gia đình vừa mất thế lực và gợi ý dùng quyền hành chính để ép kéo dài thời hạn trả nợ.
Vấn đề ấy đến với Thẩm Dao qua một lá thư chính thức, không phải mật báo. Hộ bộ mời đại diện Thẩm gia đến đối chiếu ba khoản vay. Lục Bình, Hộ bộ Thượng thư, không thân với Thẩm gia và cũng không ưa việc nhà buôn can dự sâu vào tài chính công. Ngay từ đầu ông nói rõ triều đình không thể bị một chủ nợ tư nhân điều khiển. Thẩm Dao đáp rằng nàng cũng không muốn điều khiển triều đình; nàng chỉ muốn khoản nợ được gọi đúng tên. Nếu nhà nước cần gia hạn, hai bên có thể bàn lãi, tài sản bảo đảm và lịch thanh toán. Nếu nhà nước phủ nhận nghĩa vụ đã ký, mọi chủ nợ khác sẽ tăng giá rủi ro.
Cuộc đối chiếu kéo dài ba giờ. Một khoản được xác nhận đầy đủ. Khoản thứ hai thiếu biên nhận của kho nhận vì giấy đã hư trong một vụ ngập; Thẩm Dao đề nghị dùng nhật ký thuyền và bản sao ở trạm bến để bổ sung chứ không ép Hộ bộ nhận ngay. Khoản thứ ba lộ ra điều khó chịu hơn: số tiền đã đi qua một tài khoản trung gian của Nội phủ rồi mới chuyển cho kho nhà nước, khiến trách nhiệm thanh toán bị đùn qua đẩy lại. Lục Bình yêu cầu ba ngày để tra. Thẩm Dao đồng ý. Nàng không cần thắng trong một buổi. Điều nàng cần là mọi bên phải để lại dấu vết trên giấy.
Trong lúc chờ, Cảnh Hòa bí mật đến thăm mẹ. Chàng trai mười bảy tuổi mặc áo thường, gương mặt còn nét thiếu niên nhưng đôi mắt đã có vẻ cảnh giác của người sống trong cung. Cảnh Hòa hỏi có phải mẹ muốn dùng tiền ép phụ hoàng đón về không. Thẩm Dao không nổi giận. Nàng đặt trước mặt con hai quyển sổ: một là tài sản gia đình, một là hợp đồng công. Nàng giải thích cái nào có thể dừng và cái nào không thể. Cảnh Hòa hỏi vậy mẹ còn muốn trở lại làm Hoàng hậu không. Thẩm Dao đáp hiện giờ nàng chỉ muốn mỗi người chịu trách nhiệm phần mình. Chuyện trở lại hay không không thể mua bằng một khoản nợ.
Cảnh Hòa im lặng rất lâu. Ở đời trước, Thẩm Dao đã dạy con phải tin cha, phải nhịn để bảo vệ ngôi vị, phải giấu bất mãn cho tới khi chính cậu trở thành một người đàn ông không biết mình muốn gì. Lần này nàng không dạy như thế. Nàng bảo con đừng đứng về phía mẹ chỉ vì mẹ là mẹ, cũng đừng đứng về phía Hoàng đế chỉ vì người đó là cha. Hãy đọc văn thư, hỏi ai được lợi, ai chịu hậu quả và mình đang ký điều gì. Cảnh Hòa nhìn mẹ như nghe một thứ ngôn ngữ mới. Trước khi về cung, chàng xin mượn bản sao quy chế Tông nhân phủ về địa vị hoàng tử khi mẹ bị phế.
Ba ngày sau, Hộ bộ xác nhận khoản nợ thứ ba có thật nhưng đề nghị trả dần trong sáu tháng. Thẩm gia chấp nhận với điều kiện lịch trả được đóng dấu và không phát sinh khoản vay mới nếu chưa có nguồn. Quyết định ấy làm vài người trong họ thất vọng; họ muốn một chiến thắng ngoạn mục hơn. Thẩm Dao lại thấy nhẹ nhõm. Một khoản nợ được trả đúng không phải chiến công, nhưng nó tốt hơn việc biến tài chính công thành trò trả thù cá nhân.
Đêm đó, bà Vệ mang tới báo cáo mùa màng. Hai châu phía tây mất khoảng ba phần vụ lúa vì mưa muộn. Giá gạo đang nhích lên không phải vì Thẩm gia dừng hàng mà vì nguồn cung thực sự giảm. Hộ bộ lại đang nợ tiền vận chuyển của nhiều nhà buôn nhỏ, khiến một số tuyến chậm. Thẩm Dao nhìn bảng số liệu và hiểu cuộc khủng hoảng sắp tới sẽ phức tạp hơn chuyện phế hậu rất nhiều. Nếu nàng chỉ chăm chăm chứng minh mình đúng, dân thành vẫn có thể đói. Nếu nàng dùng lương thực để mua danh tiếng, nàng sẽ trở thành một phiên bản khác của những người trong cung. Nàng quyết định ngày mai sẽ gửi đề nghị phối hợp kho thường bình và thương hộ, nhưng trước hết phải biết còn bao nhiêu lương thật sự trong kho nhà nước.
Ở cuối trang sổ bìa xanh, Thẩm Dao viết một dòng ngắn: không mang quốc khố rời cung, cũng không để người khác dùng tên mình để làm quốc khố hỗn loạn hơn. Đó là ranh giới thứ hai của đời sống mới. Nàng không còn tin rằng quyền lực phải được chứng minh bằng việc khiến người khác thiếu thốn. Nếu một ngày Lương Duy Trực phải tìm đến nàng, nàng muốn ông đến vì hệ thống cần sửa, không phải vì nàng đã bí mật bẻ gãy nó.