Chương 6: Hoàng Tử Tự Viết Tấu Sớ
Việc kiểm quân lương chưa kịp lắng thì Cảnh Hòa bị gọi vào điện Thừa Minh. Tô Ngọc Dung đề nghị Hoàng đế điều chỉnh địa vị của chàng với lý do mẹ ruột đã bị phế, còn phe trong triều lo Thẩm gia dùng danh nghĩa hoàng tử để can thiệp tài chính và quân vụ. Văn thư được soạn rất khéo: không tước ngôi hoàng tử, không phế tư cách kế vị, chỉ yêu cầu Cảnh Hòa tạm giao quyền tham dự một số lễ nghị và không tự ý tiếp xúc đại thần ngoài giờ học. Nếu ký, bề ngoài chàng vẫn là con trưởng; thực tế chàng sẽ bị cô lập.
Lương Duy Trực gọi con tới và nói đây là biện pháp tránh lời đồn, sau một thời gian sẽ xét lại. Cảnh Hòa hỏi “một thời gian” là bao lâu. Không ai trả lời. Chàng hỏi văn thư này dựa trên điều khoản nào của Tông nhân phủ. Một vị nội quan nói chuyện trong nhà vua không cần viện dẫn quá nhiều. Cảnh Hòa nhớ lời mẹ: đừng đứng về phía ai chỉ vì quan hệ, hãy hỏi mình đang ký điều gì. Chàng xin một ngày để đọc quy chế trước khi đặt tên.
Tin ấy đến Thẩm phủ qua đường công khai vì Cảnh Hòa gửi thư hỏi mẹ về bản sao quy định. Thẩm Túc nổi giận, đòi tập hợp quan viên thân Thẩm gia phản đối. Thẩm Dao từ chối. Nếu nàng dùng cả gia tộc tạo áp lực ngay, người ta càng có cớ nói Cảnh Hòa chỉ là công cụ của mẹ. Nàng sai tìm bản quy chế Tông nhân phủ và những tiền lệ tương tự, rồi gửi cho con cùng một mảnh giấy: “Mẹ không ký thay con. Hãy tự viết điều con cho là đúng, và chuẩn bị chịu trách nhiệm về nó.”
Cảnh Hòa đọc suốt đêm. Quy chế không nói mẹ bị phế thì con tự động mất địa vị. Nhưng Hoàng đế có quyền điều chỉnh việc học và phạm vi tham dự triều nghi của hoàng tử chưa trưởng thành. Điểm mơ hồ nằm ở chữ “chưa trưởng thành” và mục đích “bảo hộ”. Cảnh Hòa đã mười bảy, sang năm sẽ cử hành lễ trưởng thành. Chàng có thể phản đối, nhưng không thể nói Hoàng đế hoàn toàn không có quyền. Chàng viết tấu đề nghị nếu cần hạn chế thì phải ghi rõ thời hạn sáu tháng, lý do cụ thể, cơ quan giám sát và điều kiện xem xét lại; đồng thời yêu cầu Tông nhân phủ lưu bản để tránh thay đổi bằng lệnh miệng.
Sáng hôm sau, Cảnh Hòa tự mang tấu vào điện. Duy Trực đọc rồi hỏi ai dạy con viết như vậy. Cảnh Hòa đáp không ai viết thay; mẹ chỉ đưa quy chế. Hoàng đế nhìn con rất lâu. Ông có lẽ thấy bóng Thẩm Dao trong cách đặt vấn đề, nhưng cũng thấy một điều khác: đứa trẻ mà ông nghĩ có thể gật đầu cho qua đã bắt đầu phân biệt quyền của người cha với quyền của Hoàng đế. Tô Ngọc Dung phản đối thời hạn, nói phe Thẩm gia có thể chờ sáu tháng rồi gây chuyện. Cảnh Hòa không cãi bà. Chàng chỉ hỏi nếu không có thời hạn thì văn thư khác gì tước quyền vô hạn mà không xét tội.
Tranh luận được đưa sang Tông nhân phủ. Hai lão vương gia không ưa Thẩm gia nhưng cũng không muốn tạo tiền lệ một hoàng tử bị hạn chế lâu dài chỉ vì mẹ thất sủng. Họ đề nghị chấp nhận sáu tháng, trong thời gian đó Cảnh Hòa vẫn học, vẫn dự các lễ lớn và được tiếp giảng quan; việc gặp quan ngoài giờ phải ghi sổ, không cấm tuyệt đối. Duy Trực đồng ý. Tô Ngọc Dung không hài lòng, nhưng khó phản đối khi chính người trong tông thất đưa ra phương án.
Thẩm Dao nhận tin mà không ăn mừng. Nàng biết con vẫn bị giám sát, địa vị vẫn mong manh. Nhưng lần này Cảnh Hòa tự giành được một điều quan trọng: mọi hạn chế có điểm kết thúc và có hồ sơ. Cậu không cần mẹ “cứu” bằng một đội người kéo tới cung. Nàng gửi cho con một cây bút mới, không kèm lời dặn nào. Cảnh Hòa hiểu.
Ít ngày sau, Hoàng đế cho gọi Thẩm Dao đến một buổi gặp riêng tại hành cung ngoài thành. Nàng từ chối gặp riêng và đề nghị nếu bàn về Cảnh Hòa thì có người của Tông nhân phủ chứng kiến. Duy Trực gửi lời rằng đây chỉ là chuyện gia đình. Thẩm Dao đáp chính vì họ từng trộn chuyện gia đình với chuyện triều đình nên mới đến ngày hôm nay. Cuộc gặp cuối cùng có mặt một vị tông thân lớn tuổi và một nữ quan ghi biên bản.
Duy Trực hỏi nàng có định đưa Cảnh Hòa lên ngai không. Thẩm Dao nói nàng không thể đưa ai lên ngai bằng ý muốn của mình. Cảnh Hòa có quyền kế vị theo thứ tự hiện hành, nhưng khả năng trị quốc là chuyện khác. Nếu Hoàng đế lo con bị thao túng, hãy cho con học cách đọc tấu, nghe nhiều phe và chịu trách nhiệm, thay vì nhốt con trong cung. Duy Trực hỏi nàng có thề không dùng thương hội giúp con xây phe. Nàng đáp thương hội sẽ không chi tiền chính trị dưới danh nghĩa cứu trợ hay hợp đồng công; nhưng nàng cũng không hứa cắt đứt quan hệ mẹ con để chứng minh lòng trung thành với người đã phế mình.
Cuộc nói chuyện không hòa giải được họ. Nó lại làm rõ một điểm: Duy Trực thật sự sợ Thẩm gia kiểm soát người kế vị. Nỗi sợ ấy giải thích phần nào những quyết định cũ, nhưng không xóa hậu quả. Thẩm Dao hỏi thẳng về chiến dịch biên thành mười hai năm trước và lệnh hoãn vận lương. Hoàng đế khựng lại, nói đó là chuyện quân cơ phức tạp, không thể dựa một tờ phiếu mà kết luận. Nàng đồng ý. Chính vì vậy nàng muốn hồ sơ được mở cho Ngự sử và Binh bộ đối chiếu.
Duy Trực không từ chối ngay. Ông hỏi nàng đã biết những gì. Thẩm Dao đáp chỉ biết có một lệnh hoãn hai mươi ngày, một số phát từ Văn thư phòng và những thiệt hại sau đó; còn động cơ chưa rõ. Việc nàng thừa nhận “chưa rõ” khiến ông bất ngờ. Ông đã chuẩn bị để đối phó một lời buộc tội. Thay vào đó, ông đối diện một yêu cầu mở hồ sơ. Cuối cùng Duy Trực nói nếu Ngự sử đài có lý do chính thức thì ông sẽ không cản.
Phạm Kính nhận được văn bản cho phép tra cứu sau đó ba ngày. Ông nhắc Thẩm Dao rằng việc mở hồ sơ không đồng nghĩa bà được xem mọi tài liệu quân cơ. Những phần liên quan bí mật quốc phòng sẽ do người được chỉ định đọc và lập trích yếu. Thẩm Dao đồng ý. Nàng chỉ cung cấp những bản sao từ thương hội và những gì Dương Mộc, một cựu lại viên trạm lương, có thể còn giữ.
Dương Mộc được tìm thấy ở một huyện ven sông. Ông đã nghỉ việc từ lâu, sống bằng nghề ghi sổ cho hiệu thuốc. Khi nghe nhắc chiến dịch cũ, ông sợ hãi và nói mình không biết chuyện lớn. Người của Thẩm Dao không ép. Họ chỉ hỏi ông có từng giữ bản sao nhật ký trạm theo thói quen hay không. Sau hai ngày suy nghĩ, ông mang ra một hộp giấy ẩm mốc, trong đó có vài trang ghi ngày đoàn xe đến, ngày nhận lệnh dừng và tên người mang công văn. Những trang ấy không chứng minh ai muốn biên thành thất thủ. Chúng chỉ thêm một mốc thời gian.
Cảnh Hòa xin được đọc phần tài liệu không mật sau giờ học. Tông nhân phủ cho phép với giám quan bên cạnh. Chàng nhìn những con số rồi hỏi mẹ vì sao người lớn có thể quyết định chậm lương hai mươi ngày khi ngoài biên có người đang chờ. Thẩm Dao nói vì đôi khi người ngồi xa chiến trường nghĩ hai mươi ngày chỉ là một dòng trên giấy. Cũng có khi họ cân nhắc một nguy cơ khác và chọn sai. Điều phải tìm là lúc đó họ biết gì, ai cảnh báo và ai vẫn ký.
Chương đời cũ của Thẩm Dao từng biến Cảnh Hòa thành một quân cờ: hoặc cậu thắng ngai để trả thù cho mẹ, hoặc thất bại cùng mẹ. Lần này nàng đặt trước con một lựa chọn khác. Cậu có thể trở thành người hiểu rằng quyền lực không nằm ở việc có ai quỳ xuống, mà ở việc mỗi chữ ký đều phải trả lời được câu hỏi vì sao. Văn thư hạn quyền vẫn còn hiệu lực sáu tháng. Cảnh Hòa không được giải thoát hoàn toàn. Nhưng chính trong khoảng hạn ấy, cậu bắt đầu học cách đứng bằng chân mình.