Chương 3: Kho Cạn Vì Những Khoản Nợ Cũ
Khó khăn của Hộ bộ không bùng nổ sau một đêm. Nó hiện ra từng chút như vết nứt trên thân đê: đầu tiên là khoản trả cho đội vận tải bị chậm mười ngày, sau đó là lương của hai doanh trấn phải tạm ứng từ kho địa phương, rồi các chủ nợ bắt đầu hỏi liệu triều đình có gia hạn giấy vay ngắn hạn hay không. Lục Bình triệu một cuộc đối chiếu lớn hơn, mời đại diện một số thương hội và các kho quan trọng cùng dự. Thẩm Dao không ngồi ở vị trí trung tâm. Nàng đến với tư cách người đại diện phần quyền lợi của Thẩm gia, đem theo đúng những sổ liên quan và để Mạc An chịu trách nhiệm trình bày các khoản tiền.
Con số cho thấy vấn đề có từ trước khi nàng bị phế. Mùa thu năm ngoái thuế ruộng ở ba châu thấp hơn dự kiến vì lũ. Triều đình vẫn duy trì mức chi quân sự cao ở biên bắc, đồng thời Nội phủ tăng mua sắm cho lễ tế và xây sửa cung điện. Để lấp khoảng trống, Hộ bộ vay ngắn hạn từ nhiều nhà buôn với ý định trả sau vụ thu năm nay. Nhưng vụ thu năm nay lại kém. Một số khoản thu bến sông bị dùng làm bảo đảm cho nhiều nghĩa vụ khác nhau. Thẩm gia không gia hạn tự động nữa chỉ khiến chiếc khăn che được kéo ra; cái hố vốn đã ở đó.
Lục Bình nói thẳng điều ấy trước những người dự họp. Ông cũng không tha cho các thương hội. Có nhà buôn đã tính lãi cao vì biết triều đình cần tiền gấp, có người bán cùng một lô hàng qua nhiều tầng trung gian để nâng giá. Khi một chủ hiệu định đổ hết lỗi lên phe Tô gia, Phạm Kính yêu cầu ông ta chỉ nói điều có chứng từ. Thẩm Dao nhìn vị Ngự sử cứng nhắc ấy và thấy ông đang làm đúng việc. Một cuộc khủng hoảng tài chính dễ trở thành cái cớ để mọi phe kể câu chuyện có lợi cho mình. Nếu muốn sửa, trước hết phải tách dữ kiện khỏi lời buộc tội.
Hộ bộ đề xuất ba biện pháp: hoãn một phần công trình không cấp thiết, dùng bạc dự trữ của Nội phủ để trả một số hóa đơn dân sự, và chuyển một phần lương từ kho thường bình sang cung cấp cho doanh trấn với cam kết hoàn lại sau vụ sau. Phương án cuối khiến tranh cãi nổ ra. Kho thường bình tồn tại để ổn định giá và cứu đói, không thể rút quá sâu chỉ vì quân lương thiếu. Thẩm Dao đưa ra sổ vận chuyển cho thấy có những kho địa phương còn hàng nhưng đường đi bị trùng lặp, trong khi một số doanh trấn nhận hàng qua tuyến dài hơn cần thiết. Nàng đề nghị tối ưu tuyến trước khi lấy thêm từ kho cứu tế.
Không ai vỗ tay. Một vài quan còn khó chịu vì bị một cựu Hoàng hậu chỉ ra sự lãng phí. Nhưng đề nghị được giao cho nhóm thư lại tính lại quãng đường và phí vận chuyển. Hai ngày sau, họ phát hiện ba hợp đồng có thể đổi tuyến, tiết kiệm gần một phần mười chi phí. Khoản tiết kiệm không cứu được quốc khố, nhưng đủ để trả lương vận chuyển bị nợ ở hai tuyến nhỏ. Thẩm Dao cố tình không cho người của mình rêu rao. Một hệ thống đang căng thẳng không cần thêm một câu chuyện về “một người phụ nữ cứu cả triều đình”. Nó cần nhiều sửa đổi nhỏ không ai thấy hào nhoáng.
Lương Duy Trực đọc bản tấu tổng hợp vào đêm thứ tư. Ông khó chịu khi tên Thẩm Dao xuất hiện nhiều lần, nhưng không thể phủ nhận các số liệu. Ông hỏi Nội giám vì sao trước đây không ai báo tình hình tệ đến vậy. Câu trả lời là từng khoản riêng lẻ đều có cách trì hoãn, mỗi bộ phận đều nghĩ nơi khác sẽ bù. Duy Trực ra lệnh Hộ bộ lập báo cáo nguồn tiền trong ba tháng, đồng thời cắt một số khoản chi lễ nghi. Tô Ngọc Dung phản đối việc động vào ngân sách Nội phủ, cho rằng sẽ làm mất thể diện hoàng gia. Lần đầu tiên Duy Trực không đồng ý với bà ngay.
Tại Thẩm phủ, Mạc An mang tin ấy về với vẻ hài lòng, nhưng Thẩm Dao không xem đó là thắng lợi. Nàng hỏi ba khoản nợ của các thương hộ nhỏ đã được thanh toán chưa. Mạc An nói mới có một. Nàng yêu cầu tiếp tục nhắc Hộ bộ theo lịch đã thống nhất. Những nhà buôn nhỏ không có quan hệ với triều đình nên thường bị trả sau cùng, dù chính họ là người phải trả công phu thuyền mỗi ngày. Nếu Thẩm gia chỉ lo khoản lớn của mình, mọi lời về chữ tín sẽ rỗng.
Một vấn đề khác xuất hiện ở chợ phía tây. Tin quốc khố cạn khiến dân bắt đầu mua tích gạo. Giá tăng không mạnh nhưng tốc độ giao dịch tăng gấp đôi. Một số thương nhân nâng giá qua từng buổi. Bà Vệ đề nghị Thẩm gia tung hàng lớn để hạ giá ngay. Thẩm Dao chưa đồng ý. Nếu bán ồ ạt một ngày rồi hết hàng, thị trường sẽ hoảng hơn. Nàng bảo Hồ Tín tính lượng có thể đưa ra đều trong ba mươi ngày, giữ đủ dự trữ cho hợp đồng hiện hữu và không lấy hàng đã hứa cho quân lương. Đồng thời nàng gửi số liệu cho phủ doãn kinh thành, đề nghị phối hợp kiểm tra đầu cơ và mở thêm điểm bán.
Phủ doãn ban đầu không muốn nhận đề nghị của một người vừa bị phế. Nhưng khi ba thương hội khác cũng ký tên, ông buộc phải xem. Kế hoạch cuối cùng không mang tên Thẩm Dao. Nó là một chương trình chung: kho thường bình bán một lượng nhỏ theo giá định, thương hội tham gia cam kết trần giá trong khối lượng nhất định, các chùa lớn mở bếp cho người không có tiền mua, và phủ doãn lập sổ theo dõi lượng phát để tránh một người nhận nhiều lần. Thẩm Dao đồng ý ngay việc tên mình không xuất hiện trên bảng thông báo.
Trong lúc đó, Tô gia lan tin chính Thẩm Dao đã tạo ra khủng hoảng rồi giả vờ sửa. Một tờ truyền đơn nặc danh còn nói nàng nắm “mạch tiền thiên hạ”. Thẩm Dao đọc rồi cười. Nếu nàng thực sự nắm mạch tiền thiên hạ, nàng đã không phải ngồi tính từng chuyến thuyền bị chậm. Nàng không ra lệnh bắt người tung tin. Nàng chỉ yêu cầu người nhà lưu lại tờ giấy và ngày xuất hiện, phòng khi sau này cần đối chiếu với những chiến dịch bôi nhọ khác.
Cảnh Hòa lại gửi thư hỏi về tình hình quốc khố. Thẩm Dao trả lời ngắn gọn rằng con số chưa đến mức sụp đổ, nhưng khoảng đệm rất mỏng. Nàng khuyên con nếu được dự buổi giảng về tài chính triều đình thì hãy hỏi Hộ bộ nguồn thu nào ổn định, nguồn nào chỉ là vay. Cảnh Hòa làm thật. Câu hỏi của hoàng tử khiến giảng quan lúng túng nhưng cũng khiến Lương Duy Trực chú ý. Ông bắt đầu hiểu người con trai mà ông vẫn xem là đứa trẻ đang học cách nhìn quyền lực qua chi phí của nó.
Sau mười ngày, báo cáo tạm thời cho thấy Hộ bộ có thể tránh vỡ nợ nếu mùa vận thuế tiếp theo không quá xấu và nếu Nội phủ thực sự cắt chi. Thẩm Dao biết chữ “nếu” ấy mong manh. Nàng cũng biết đây mới chỉ là tiền. Phía bắc vừa có tin một đoàn vận lương bị thiếu gần hai trăm thạch so với phiếu xuất. Trương Nghiêm gửi báo cáo qua đường chính thức cho Binh bộ, đồng thời gửi bản sao nhật ký nhận hàng cho thương hội vì một phần tuyến do họ vận chuyển. Sai lệch ấy có thể chỉ là hao hụt, cũng có thể là thứ khác.
Thẩm Dao đặt bản sao bên cạnh cuốn sổ bìa xanh. Đời trước, nàng nhớ một vụ quân lương từng bị che bằng cách đổ cho mưa lớn. Nhưng nàng không viết vào báo cáo rằng mình “biết” có tham ô. Nàng chỉ khoanh những con số không khớp và yêu cầu Hồ Tín lấy bản cân hàng tại bến xuất, bản giao tại trạm giữa đường và biên nhận ở doanh trấn. Nếu ba điểm không giống nhau, họ mới biết hàng biến mất ở đâu. Khủng hoảng quốc khố dạy nàng một điều: con số không tự nói. Người ta phải đặt đúng những con số cạnh nhau, rồi chấp nhận rằng câu trả lời có thể khác với điều mình muốn tin.