Chương 5: Quân Lương Phải Có Sổ Đối Chiếu
Cuộc kiểm tra quân lương bắt đầu bằng một việc rất không giống chiến trận: sáu chồng sổ được đặt cạnh nhau trên bàn của Hộ bộ. Một chồng là phiếu xuất từ kho phía nam, một chồng là biên nhận ở bến sông, một chồng là nhật ký trạm giữa đường, hai chồng đến từ các doanh trấn và chồng cuối cùng là sổ cước của các thương hội nhận chở thuê. Thẩm Dao chỉ ngồi dự phần đầu theo lời mời của Lục Bình, bởi hai trong số tuyến hàng có liên quan tới thuyền của Thẩm gia. Nàng đem theo Hồ Tín và một thư lại già đã quản sổ vận tải hơn hai mươi năm. Không ai trong họ được quyền bước vào kho quân hay ra lệnh cho binh sĩ.
Ngay trang đầu tiên đã có vấn đề. Một lô năm trăm thạch lúa được kho xuất xác nhận đủ, nhưng bến sông chỉ ghi bốn trăm tám mươi hai. Người quản kho giải thích mười tám thạch bị hao vì bao rách. Hồ Tín không phủ nhận hao hụt, nhưng hỏi biên bản hủy bao và cân lại ở đâu. Không có. Lô khác thì ngược lại: bến nhận đủ, doanh trấn lại ghi thiếu ba mươi thạch. Binh bộ cho rằng có thể do chia sang một đồn nhỏ trên đường. Phạm Kính yêu cầu xuất trình lệnh điều chuyển. Không ai tìm thấy ngay. Sau hai giờ, mọi người mới hiểu đây không phải một vụ mất hàng có thể chỉ vào một kẻ duy nhất.
Lục Bình quyết định chia theo tuyến và thời điểm. Số liệu của thương hội chỉ được dùng để xác định họ đã nhận bao nhiêu, giao ở đâu và ai ký nhận. Phần từ bến vào kho doanh trấn do Binh bộ chịu trách nhiệm đối chiếu. Phạm Kính cử người của Ngự sử đài sao chứng từ từ cả hai bên để tránh việc một nguồn bị sửa sau khi biết đang bị kiểm tra. Thẩm Dao đề nghị thêm một việc: những chuyến có chênh lệch nhỏ nhưng lặp lại nhiều lần cũng phải xem, vì một phần trăm biến mất ở mười chuyến có thể đáng kể hơn ba mươi thạch mất một lần.
Trương Nghiêm gửi thư về nói binh sĩ không hề thiếu ăn đến mức nổi loạn như lời đồn, nhưng khẩu phần đã bị cắt nhẹ trong hai tháng và tiền mua rau thịt phụ trợ chậm. Ông không xin Thẩm Dao “chuyển binh tâm” về phía mình. Ông chỉ yêu cầu người kiểm tra làm nhanh trước mùa lạnh. Lá thư được gửi cùng đường công vụ cho Binh bộ, bản sao mới tới Thẩm phủ. Thẩm Dao đọc xong rồi cất lại. Nàng từng biết Trương Nghiêm ở đời trước và biết ông có thể là đồng minh, nhưng lần này nàng không nhắn một câu nào về phe phái. Quân đội có thể đói vì tham ô, nhưng việc giải quyết không thể bắt đầu bằng lời hứa trung thành với một cựu Hoàng hậu.
Ba ngày sau, nhóm kiểm tra phát hiện một mô thức. Phần lớn hao hụt lớn tập trung ở hai trạm do cùng một tổng quản giám sát. Tổng quản ấy lại là em họ của một quản sự trong Nội phủ mới được Tô gia nâng đỡ. Điều đó đáng ngờ nhưng chưa đủ kết luận. Phạm Kính yêu cầu tra cả các tuyến do người không liên quan với Tô gia quản lý để có mốc so sánh. Kết quả cho thấy hao hụt tự nhiên thường dao động nhỏ hơn nhiều và luôn có biên bản cân lại. Hai trạm kia vừa thiếu hàng hơn mức bình thường vừa thiếu giấy tờ.
Người tổng quản bị triệu về giải trình. Ông ta nói xe bị cướp, mưa làm lúa mốc, người lái thuyền gian lận. Mỗi lý do đều có thể đúng ở một chuyến, nhưng không giải thích được vì sao cùng loại vấn đề lặp lại đúng nơi ông ta ký nhận. Khi bị hỏi về tiền, ông ta đưa sổ chi tiêu cho thấy đã mua lại lương ở địa phương để bù. Phạm Kính nhận thấy giá mua cao bất thường và người bán là một hiệu buôn mới lập. Hộ bộ gửi người tới địa chỉ đăng ký, chỉ thấy một kho trống. Câu chuyện dần chuyển từ thất thoát sang khả năng có giao dịch giả.
Tô Ngọc Dung lập tức nói đây là âm mưu của Thẩm gia nhằm kéo quân đội khỏi Hoàng đế. Thẩm Dao nghe lời ấy qua một cung nữ cũ nhưng không đáp công khai. Nàng yêu cầu Hồ Tín tự kiểm sổ của Thẩm gia trước, bởi nếu người mình cũng nhận tiền không minh bạch thì mọi chỉ trích sẽ trở thành trò phe phái. Cuộc kiểm nội bộ lộ ra một quản thuyền từng nhận “phí thuận đường” từ tổng quản trạm để bỏ qua việc cân lại. Số tiền không lớn, nhưng hành vi đủ nghiêm trọng. Hồ Tín muốn xử kín để khỏi mất mặt. Thẩm Dao bắt ông hoàn trả, sa thải theo khế ước và nộp lời khai cho nhóm kiểm tra.
Quyết định ấy làm thương hội xôn xao. Có người bảo nàng tự đưa dao cho đối thủ. Thẩm Dao nói nếu mình chỉ đòi minh bạch khi lỗi ở nhà khác, đó không phải nguyên tắc mà là vũ khí. Chính việc khai phần sai của Thẩm gia khiến Phạm Kính tin rằng bộ hồ sơ vận tải đáng dùng hơn. Nó cũng khiến Tô gia khó gán toàn bộ cuộc kiểm tra cho một màn dựng chuyện.
Cuối tuần, Hộ bộ và Binh bộ đưa ra kết luận tạm thời. Chưa đủ căn cứ nói có một đường dây lớn, nhưng có bằng chứng rõ ràng về việc khai khống giá mua bù, bỏ cân ở hai trạm và sử dụng một hiệu buôn không hoạt động thực tế. Tổng quản bị đình chức để điều tra; các tuyến do ông ta quản được bàn giao tạm cho người khác. Những lô hàng sắp tới phải cân ở ba điểm, biên bản có chữ ký của người kho, người vận tải và đại diện doanh trấn.
Cải cách ấy không làm lương từ trên trời xuất hiện. Binh bộ vẫn thiếu tiền phụ cấp. Hộ bộ vẫn phải xoay nguồn. Nhưng trong tháng tiếp theo, chênh lệch giữa kho xuất và doanh trấn giảm rõ. Trương Nghiêm gửi báo cáo rằng khẩu phần đã trở lại mức cũ. Ông không gửi thư cảm tạ Thẩm Dao mà gửi bản xác nhận về Binh bộ. Nàng thấy thế càng tốt. Một cơ chế chỉ có giá trị khi nó không cần một người đặc biệt đứng giữa mọi mắt xích.
Cảnh Hòa nghe chuyện và hỏi mẹ vì sao không nhân cơ hội yêu cầu Trương Nghiêm ủng hộ mình. Thẩm Dao đáp vì quân đội không phải món đồ mà ai cấp đủ gạo thì được sở hữu. Tướng giữ biên phải trung thành với pháp lệnh và nhiệm vụ, không phải với người trả một chuyến lương đúng hạn. Cảnh Hòa im lặng rồi hỏi nếu phụ hoàng ra lệnh sai thì sao. Thẩm Dao nói đó mới là câu hỏi khó: khi ấy người có chức trách phải dựa vào quy định, tấu trình, nhân chứng và hậu quả thực tế để phản đối; không thể đơn giản đổi chủ.
Lời ấy quay lại với chính nàng vài ngày sau. Phạm Kính mang tới một bản sao cũ từ kho hồ sơ Binh bộ. Đó là phiếu điều lương của một chiến dịch mười hai năm trước, đúng thời điểm ngoại thích Thẩm gia bị thanh trừng. Phiếu ghi một tuyến vận chuyển bị hoãn hai mươi ngày theo lệnh trên. Chữ người ký thuộc một nội thần đã chết, nhưng số phát lại liên quan tới Văn thư phòng trong cung. Thẩm Dao nhớ rất rõ mùa đông ấy, nhớ tin biên thành thất thủ và cái chết của người cậu mà nàng từng tin là do thời tiết cùng sai lầm của tướng.
Nàng cầm tờ giấy rất lâu. Đây chính là thứ đời trước nàng đã nghe nói nhưng chưa bao giờ được nhìn thấy. Dù vậy, nàng không gọi nó là bằng chứng Hoàng đế cố ý bỏ thành. Một tờ lệnh hoãn có thể có nhiều lý do. Nàng hỏi bản gốc ở đâu, ai nhận lệnh, có tấu phản đối hay không, và các kho khác có cùng ngày bị chặn không. Phạm Kính nói phải tìm tiếp ở trạm cũ và kho văn thư. Thẩm Dao trả tờ giấy lại. Nàng cảm thấy cơn giận nổi lên, nhưng lần này cơn giận không được phép đi trước chứng cứ.
Cuộc kiểm quân lương khép lại giai đoạn đầu bằng một báo cáo dày bốn mươi trang. Trong đó tên Thẩm Dao chỉ xuất hiện ở phần cung cấp sổ vận chuyển và tự báo một sai phạm của nhân viên. Nàng thấy như vậy đủ. Nàng không cần binh quyền “đổi chủ”. Điều quan trọng hơn là binh sĩ được ăn đủ và những người từng nghĩ có thể rút vài bao ở mỗi trạm phải hiểu rằng các con số bây giờ được đặt cạnh nhau. Còn tờ phiếu mười hai năm trước mở ra một cánh cửa khác. Sau cánh cửa ấy có thể là sai lầm, có thể là sợ hãi, hoặc có thể là một quyết định chính trị đã lấy mạng quá nhiều người. Muốn biết, Thẩm Dao phải lần theo từng dấu phát lệnh thay vì chỉ tin vào ký ức của đời trước.