Chương 7: Những Lệnh Trì Hoãn Ở Biên Thành
Phạm Kính yêu cầu dựng lại chiến dịch năm xưa theo trình tự thời gian. Không ai được phép bắt đầu từ câu hỏi “ai là thủ phạm”. Ông bắt đầu bằng câu hỏi đơn giản hơn: trong mười hai ngày trước khi biên thành thất thủ, có những tấu nào được gửi, lệnh nào được ban, kho nào đã xuất hàng và đoàn nào bị giữ lại. Các thư lại của Binh bộ kéo ra những cuốn sổ đã ố, Hộ bộ tìm bản sao phiếu kho, còn trạm vận gửi về những tờ giấy có mép bị chuột cắn. Thẩm Dao chỉ cung cấp bản lưu của thương hội nơi có tuyến hàng đi qua, rồi lùi lại.
Dòng thời gian cho thấy nguy cơ ở biên thành đã được báo sớm hơn nàng từng biết. Ngày thứ nhất, trinh sát báo quân Vân Quốc tập trung gần khe núi. Ngày thứ ba, tướng giữ thành xin thêm tên và lương. Ngày thứ tư, Binh bộ đề nghị chuyển một đội tiếp viện. Ngày thứ năm, Nội các yêu cầu chờ xác minh vì lo báo động giả sẽ làm căng thẳng biên giới. Ngày thứ sáu, Hộ bộ vẫn xuất lương nhưng đoàn xe bị giữ ở trạm theo lệnh kiểm tra an ninh. Ngày thứ tám, thành gửi tấu khẩn lần nữa. Ngày thứ chín, Duy Trực chủ trì một cuộc họp và đồng ý cho quân đi, nhưng chỉ một phần. Đến ngày thứ mười một, đường vào thành đã bị uy hiếp. Viện binh tới muộn.
Điều đau nhất là không có một dòng nào viết “hãy bỏ mặc Thẩm gia”. Có những ghi chú về nguy cơ ngoại thích nắm quá nhiều quân nếu tăng viện dưới quyền tướng thân Thẩm gia. Có ý kiến của quan Tô gia cho rằng phải chia quyền chỉ huy. Có bút phê của Duy Trực yêu cầu “tránh để một nhà nhân chiến sự mà tăng thế”. Câu ấy khiến Thẩm Dao phải đặt giấy xuống. Nó không phải lệnh giết người. Nhưng nó cho thấy nỗi sợ chính trị đã chen vào một quyết định quân sự khi thời gian rất gấp.
Dương Mộc được mời tới kinh để đối chất với hồ sơ. Ông không còn nhớ từng ngày, nhưng nhớ rõ đoàn xe bị giữ hai đêm tại trạm. Phạm Kính đưa cho ông ba bản lệnh khác nhau, che tên người ký và hỏi bản nào giống mẫu ông từng nhận. Dương Mộc chọn một bản có số hiệu đúng quy cách. Sau đó mới mở tên. Cách làm ấy khiến lời nhận dạng đáng tin hơn việc chỉ đưa đúng một tờ rồi hỏi có phải nó không. Thẩm Dao không dự buổi lấy lời. Nàng đọc biên bản sau đó và thấy Dương Mộc cũng thừa nhận ông không biết lý do thật của lệnh.
Trương Nghiêm gửi lời rằng ở góc nhìn quân sự, việc chờ xác minh bốn mươi tám giờ có thể hiểu được nếu thông tin mâu thuẫn, nhưng sau tấu khẩn thứ hai thì tiếp tục chậm là khó biện minh. Một tướng khác lại cho rằng nếu chuyển toàn bộ quân theo đề nghị ban đầu, tuyến phòng thủ khác sẽ mỏng. Các ý kiến không giống nhau. Thẩm Túc tức giận, nói những người ấy chỉ đang tìm cách che cho Hoàng đế. Thẩm Dao bảo em mình đọc cả bản đồ. Nếu muốn buộc Duy Trực chịu trách nhiệm, họ phải chịu được việc một số quyết định có lý do thật chứ không phải mọi thứ đều là âm mưu.
Hồ sơ tài chính lại mở thêm một hướng. Trong thời gian đoàn xe bị giữ, một nhà cung cấp liên quan Tô gia đã được giao hợp đồng khẩn để chuyển một phần lương theo tuyến khác với giá cao hơn. Điều đó đáng ngờ, nhưng chưa chứng minh họ tạo ra trì hoãn để kiếm tiền. Phạm Kính tách phần này thành một nhánh điều tra khác. Ông yêu cầu xem ai đề xuất nhà cung cấp, giá được duyệt thế nào, hàng có thực sự tới nơi hay không. Thẩm Dao đánh giá cao sự tách bạch ấy. Khi mọi sai phạm bị gói vào một câu chuyện lớn, rất dễ bỏ qua một tội nhỏ có chứng cứ để chạy theo một đại án hấp dẫn hơn.
Cảnh Hòa xin được đọc bản tóm tắt. Duy Trực ban đầu không muốn con biết chuyện quá khứ. Nhưng sau khi Tông nhân phủ xác nhận hoàng tử trưởng có thể xem tài liệu không thuộc mức tuyệt mật dưới giám sát, ông đồng ý. Cảnh Hòa đọc tới câu bút phê của cha thì im. Cậu hỏi Duy Trực tại sao lại lo Thẩm gia tăng thế trong lúc biên thành cần quân. Hoàng đế đáp khi ấy triều đình vừa trải qua một cuộc biến, ông sợ bất kỳ gia tộc nào nắm quá nhiều quân. Cảnh Hòa hỏi tiếp: “Vậy phụ hoàng có biết chậm hai ngày có thể làm người ta chết không?” Duy Trực nói ông biết có rủi ro, nhưng không nghĩ thành sẽ vỡ nhanh như thế.
Đó là lần đầu tiên Duy Trực thừa nhận một phần trách nhiệm trước con. Ông không nói mình cố ý giết ai. Ông nói mình đã đặt nguy cơ chính trị lên cùng bàn với nguy cơ quân sự và đánh giá sai. Cảnh Hòa đem câu trả lời ấy kể cho mẹ. Thẩm Dao không thấy nhẹ lòng. Người thân của nàng vẫn chết. Nhưng sự thật có hình dạng khác với ký ức nàng nuôi hai mươi năm: không phải một vị vua ngồi trong điện cười khi biên thành cháy, mà là một vị vua sợ mất quyền đến mức cho phép nỗi sợ làm chậm quyết định sống còn.
Phạm Kính đề nghị triều đình công bố kết luận hành chính sau khi kiểm tra đủ hồ sơ. Một số đại thần phản đối vì sợ làm suy uy Hoàng đế. Lục Bình lại cho rằng nếu kết luận chỉ lưu kín, những sai lầm quy trình sẽ lặp lại. Cuối cùng, Duy Trực chấp thuận một bản thông báo giới hạn: chiến dịch có sai sót trong đánh giá thông tin, cơ chế phê duyệt nhiều tầng gây chậm tăng viện, một số quan đã đặt lợi ích phe phái vào việc phân quyền chỉ huy, và triều đình sẽ bồi hoàn cho gia đình binh sĩ bị nợ trợ cấp. Tên những người đang bị điều tra lợi ích tài chính chưa được công bố.
Thẩm Túc cho rằng bản thông báo quá nhẹ. Thẩm Dao cũng thấy nó chưa đủ với nỗi đau của gia đình mình. Nàng gửi văn thư yêu cầu bổ sung một điều: người từng bị quy trách nhiệm oan vì “tự ý làm chậm đoàn xe” phải được xét lại. Dương Mộc cho biết một trạm phó đã bị đánh và cách chức sau thất bại dù ông ta chỉ làm theo lệnh có số phát. Hồ sơ xác nhận điều ấy. Vụ việc được mở lại. Người trạm phó đã mất, nhưng gia đình ông được phục hồi danh dự và nhận khoản bồi hoàn còn thiếu.
Đối với Thẩm Dao, việc ấy quan trọng hơn việc bắt Duy Trực nói lời xin lỗi trước đám đông. Một câu xin lỗi không trả được những năm người khác sống dưới tiếng oan. Hồ sơ sửa lại ít nhất ngăn con cháu họ tiếp tục mang tội thay cho người có quyền. Nàng bắt đầu hiểu hình thức trả thù khiến mình bình yên nhất không phải nhìn đối phương quỳ. Là lấy từng hậu quả cụ thể mà quyền lực đẩy xuống dưới và kéo chúng trở lại nơi trách nhiệm thuộc về.
Nhánh điều tra nhà cung cấp Tô gia cũng có kết quả. Giá hợp đồng cao bất thường, nhưng một phần do tuyến đi vòng tránh vùng nguy hiểm. Tuy nhiên, chủ nhà cung cấp đã chuyển một khoản tiền lớn cho cháu của viên quan đề xuất hợp đồng chỉ hai tuần sau chiến dịch. Viên quan không thể giải thích nguồn tiền. Phạm Kính chuyển vụ sang cơ quan thẩm tra tham nhũng. Tô Ngọc Dung nổi giận, nói Ngự sử đang dùng chuyện cũ để đánh vào gia tộc bà. Duy Trực không dừng vụ. Quan hệ giữa Hoàng đế và Tân hậu bắt đầu xuất hiện vết nứt rõ.
Giữa lúc đó, phía Vân Quốc gửi đề nghị mở lại đàm phán thương mại tại một cửa ải đang tranh chấp. Một số đại thần nghi đây là cách họ lợi dụng nội bộ Tần Thổ rối. Hộ bộ lại thấy cơ hội vì thuế biên mậu có thể giúp ngân sách. Binh bộ lo thương lộ sẽ trở thành đường cho gián điệp. Thẩm Dao được hỏi ý kiến vì thương hội có tuyến buôn ở khu vực. Nàng trả lời bằng một bản số liệu về lưu lượng, giá muối, chi phí bảo vệ và mùa đóng băng của con sông. Nàng không viết một dòng nào về việc nên ký hòa hay nên đánh.
Lục Bình hỏi vì sao bà không tận dụng cơ hội để xây liên minh với Vân Quốc như lời đồn. Thẩm Dao đáp một thương hội có thể ký hợp đồng với thương nhân nước ngoài, nhưng không thể hứa thay cho biên giới của một quốc gia. Nếu triều đình muốn đàm phán, người ký phải là người có thẩm quyền. Thẩm gia chỉ nên cung cấp dữ kiện và, nếu được chấp thuận, thực hiện phần thương mại. Lục Bình nhìn nàng rồi nói có lẽ bà đã học được điều mà nhiều người trong triều chưa học: biết mình không có quyền làm gì cũng quan trọng như biết mình có quyền làm gì.
Đêm đó Thẩm Dao mở cuốn sổ bìa xanh, đặt bút bên dòng ghi chiến dịch năm xưa. Nàng không viết “Hoàng đế cố ý bỏ thành”. Nàng viết: quyết định trì hoãn có thật; nỗi sợ ngoại thích ảnh hưởng phán đoán; cơ chế phê duyệt chậm; có lợi ích tài chính riêng cần xử lý; hậu quả gồm người chết, người bị đổ oan và trợ cấp bị nợ. Những câu khô khan ấy không diễn tả hết nỗi đau. Nhưng lần đầu tiên, chúng gần sự thật hơn câu chuyện nàng đã mang theo từ đời trước.
Thẩm Dao khép sổ. Muốn đi tiếp, nàng phải chấp nhận rằng trách nhiệm không phải lúc nào cũng có hình dạng dễ ghét. Có người tham tiền, có người sợ mất quyền, có người làm đúng quy trình nhưng quy trình sai, có người im lặng vì nghĩ mình không đủ sức thay đổi. Nếu chỉ tìm một kẻ ác để trừng phạt, nàng sẽ bỏ sót cả hệ thống đã cho phép sai lầm xảy ra. Và phía trước, cuộc đàm phán với Vân Quốc sẽ thử xem nàng có thật sự tin vào ranh giới ấy hay không, khi chính mạng lưới thương mại của Thẩm gia có thể cho nàng ảnh hưởng lớn hơn bất kỳ lúc nào kể từ ngày rời cung.