Chương 8: Hòa Ước Không Do Một Thương Hội Ký
Đoàn sứ Vân Quốc tới kinh vào đầu đông, khi mặt sông đã có lớp sương trắng mỏng. Họ không đến Thẩm phủ trước như lời đồn ngoài chợ. Họ vào dịch quán, trình quốc thư cho Lễ bộ và chờ triều đình sắp lịch. Phái đoàn Tần Thổ gồm quan Lễ bộ, đại diện Binh bộ, Hộ bộ và một số người hiểu thương mại biên giới. Thẩm Dao được mời với tư cách cố vấn không chính thức cho phần vận tải và tín dụng, không có quyền ký. Nàng yêu cầu điều đó được ghi rõ ngay trong danh sách người dự.
Hồ Tín đùa rằng chưa bao giờ thấy một người được mời vào bàn đàm phán lại vội xác nhận mình không có quyền. Thẩm Dao nói chính vì chuyện này dễ bị diễn giải sai. Nếu sau này có điều khoản bất lợi, không ai được phép nói một cựu Hoàng hậu bí mật bán biên giới để đổi lợi ích cho thương hội. Hồ Tín im lặng rồi gật đầu. Ông hiểu nàng đang bảo vệ cả mình lẫn những người sẽ ký thật.
Vân Quốc muốn mở ba chợ biên, giảm thuế muối và được phép thuê kho tại một bến sông trong mùa đông. Tần Thổ muốn họ rút bớt quân khỏi một thung lũng tranh chấp và cam kết không thu thêm phí ngoài cửa ải. Hai bên đều dùng thương mại để đạt mục tiêu an ninh, nhưng không ai nói thẳng. Cuộc họp đầu tiên kéo dài sáu giờ chỉ để thống nhất từ ngữ. Một quan trẻ của Tần Thổ sốt ruột, hỏi sao không chốt luôn mức thuế. Đại diện Vân Quốc đáp nếu chưa biết thế nào là “hàng quá cảnh” thì con số thuế chẳng có nghĩa gì.
Thẩm Dao cung cấp bảng lưu lượng ba năm của thương hội, tách hàng nội địa, hàng qua biên và hàng tái xuất. Số liệu cho thấy bến mà Vân Quốc muốn thuê kho có thể xử lý thêm khoảng hai phần mười lượng hiện tại mà không cần xây mới, nhưng nếu tăng hơn sẽ gây nghẽn. Binh bộ hỏi liệu kho thuê có thể giấu vũ khí. Thẩm Dao nói có thể, nếu quy chế kiểm hàng yếu; vì thế nếu cho thuê phải quy định khu riêng, người kiểm và quyền niêm phong khi có nghi ngờ. Nàng không nói “an toàn tuyệt đối” vì chẳng có cơ chế nào như vậy.
Vấn đề khó nhất là lương thực. Sau mùa thu kém, Vân Quốc đề nghị Tần Thổ cam kết bán một lượng gạo cố định. Hộ bộ không muốn hứa vì nguồn cung chưa chắc. Một thương nhân Vân Quốc gợi ý Thẩm gia đứng ra bảo lãnh. Thẩm Dao từ chối cam kết khối lượng mà nàng không sở hữu. Nàng nói thương hội có thể cung cấp một phần theo hợp đồng thương mại riêng, nhưng không thể bảo đảm thay cho kho quốc gia hay các nhà buôn khác. Đại diện Vân Quốc tỏ vẻ thất vọng. Lương Duy Trực sau khi nghe báo cáo lại đánh giá đó là câu trả lời hợp lý.
Cảnh Hòa được phép quan sát một buổi. Cậu thấy mẹ mình nói rất ít so với các quan khác. Sau buổi họp, cậu hỏi tại sao mẹ không tận dụng lúc mọi người cần số liệu để ép họ chấp nhận nhiều điều có lợi cho Thẩm gia. Thẩm Dao hỏi nếu một bên chỉ ký vì bị ép trong lúc khủng hoảng, họ sẽ làm gì khi khủng hoảng qua. Cảnh Hòa nói họ sẽ tìm cách phá thỏa thuận. Nàng gật đầu. Một hợp đồng tốt không phải hợp đồng khiến đối phương hết đường thở; nó phải tạo lý do để cả hai tiếp tục thực hiện.
Ngày thứ ba, đàm phán suýt đổ vỡ vì một vụ xô xát ở cửa ải. Hai lính Tần Thổ và ba phu hàng Vân Quốc đánh nhau, một người bị thương nặng. Phe hiếu chiến lập tức nói đó là khiêu khích. Đại diện Vân Quốc nói lính Tần Thổ thu phí trái quy định. Nếu mỗi bên dùng lời của người mình làm sự thật duy nhất, cuộc họp sẽ dừng. Lễ bộ đề nghị tạm hoãn một ngày và cử nhóm chung tới cửa ải lấy lời khai, xem sổ phí và hỏi chủ đoàn hàng.
Thẩm Dao không tham gia nhóm điều tra, nhưng thương hội cung cấp biên lai của đoàn hàng. Biên lai cho thấy họ đã trả một khoản phí kho, song không có dòng phí “kiểm an” mà lính cửa ải nói đã thu. Sau hai ngày, điều tra xác nhận một viên cai trạm tự đặt phí ngoài quy định, còn phu hàng Vân Quốc cũng là người ném đá trước khi đánh nhau bùng lên. Cả hai bên đều có sai. Viên cai bị đình chức; phía Vân Quốc bồi thường cho người lính bị thương. Cuộc đàm phán tiếp tục. Một sự cố nhỏ được xử lý bằng hồ sơ thay vì lòng tự ái đã cứu nhiều ngày thương lượng.
Thỏa thuận cuối cùng không được gọi là “hòa ước ba bên” như những câu chuyện ngoài phố. Nó là một hiệp định biên mậu do hai triều đình ký, kèm phụ lục vận tải với nhiều thương hội đủ điều kiện. Vân Quốc đồng ý rút một trại tạm khỏi khu vực nhạy cảm và thông báo trước các cuộc diễn tập lớn gần biên. Tần Thổ mở hai chợ thay vì ba, thử nghiệm giảm thuế một năm và cho thuê kho với quy chế kiểm hàng. Không bên nào cam kết bán lương bắt buộc; thay vào đó có cơ chế đấu thầu khi nhà nước cần mua.
Thẩm gia trúng một phần hợp đồng vận tải sau cuộc đấu giá, nhưng không phải toàn bộ. Hồ Tín hơi tiếc vì giá một đối thủ thấp hơn. Thẩm Dao nói càng tốt; nếu mọi tuyến đều rơi vào tay một nhà, vừa nguy hiểm cho nhà nước vừa khiến Thẩm gia trở thành mục tiêu. Nàng yêu cầu không dùng quan hệ với mình để khiếu nại kết quả trừ khi có sai thủ tục rõ ràng. Hồ Tín cười, nói bà chủ càng ngày càng khó kiếm lợi. Nàng đáp lợi nhuận bền hơn ân huệ.
Tô Ngọc Dung không bỏ qua cơ hội. Người của bà tung tin Thẩm Dao đã “bắt tay ngoại bang” và đổi thuế lấy hợp đồng. Phạm Kính đề nghị công khai danh sách người dự, quyền hạn và kết quả đấu thầu để giảm đồn đoán. Lục Bình ban đầu ngại công khai quá nhiều, nhưng cuối cùng đồng ý công bố phần không liên quan an ninh. Khi bảng thông báo cho thấy Thẩm Dao không phải người ký, Thẩm gia chỉ trúng một phần hợp đồng và các điều khoản có thời hạn thử nghiệm, lời đồn mất bớt sức.
Tuy vậy, một mẩu thông tin khác khiến nàng lo. Trong hồ sơ cửa ải, có một số thẻ bài qua lại được cấp cho người môi giới không thuộc đoàn chính thức. Hai thẻ mang chữ ký của một nội giám trong cung có quan hệ với Tô gia. Việc cấp thẻ có thể chỉ là ưu ái thương mại, nhưng số lượng lớn bất thường. Phạm Kính lưu lại để kiểm. Thẩm Dao không gắn nó ngay với tội phản loạn. Nàng đã học đủ để hiểu một đường dây buôn lậu, một mạng lưới hối lộ và một âm mưu mở cổng thành là ba mức hoàn toàn khác nhau.
Lương Duy Trực gửi lời mời Thẩm Dao vào cung dự một buổi tiệc sau khi hiệp định ký. Nàng từ chối với lý do đã hoàn thành phần cố vấn. Ông bèn đề nghị gặp riêng tại Thẩm phủ. Tin ấy khiến cả nhà xôn xao. Thẩm Túc muốn chị đóng cửa. Lão phu nhân lại bảo ít nhất nên nghe. Thẩm Dao không quyết định theo cảm xúc. Nàng hỏi nội dung gặp là công hay tư. Sứ giả nói Hoàng đế muốn bàn cả hai. Nàng trả lời nếu có phần công vụ, xin gửi trước đề mục và đi cùng ít nhất một quan ghi biên bản; phần tư có thể nói sau.
Yêu cầu ấy làm Duy Trực giận. Nhưng sáng hôm sau, ông vẫn gửi đề mục: việc xử lý khoản nợ còn lại, kết luận biên thành, địa vị Cảnh Hòa và những điều cần sửa trong Nội phủ. Thẩm Dao đồng ý gặp. Nàng không cần ông quỳ hay thú tội trước chợ. Nàng muốn xem vị vua này có thể làm một việc khó hơn không: thừa nhận những gì giấy tờ đã chứng minh, sửa những hậu quả còn sửa được và từ bỏ thói quen coi lời xin lỗi là cách thay cho trách nhiệm.
Đêm trước cuộc gặp, Cảnh Hòa hỏi mẹ có mềm lòng không. Thẩm Dao đáp mềm lòng và quay lại là hai chuyện khác nhau. Nàng có thể thừa nhận Duy Trực đã làm vài điều đúng gần đây mà không xóa những gì ông đã làm sai. Nàng có thể thương một người mà không giao cho người đó quyền quyết định cuộc đời mình thêm lần nữa. Cảnh Hòa nói con chưa từng nghe ai trong cung nói như thế. Ở đó, người ta thường buộc phải chọn yêu hoặc ghét, trung hoặc phản. Thẩm Dao bảo chính những cặp lựa chọn quá đơn giản ấy khiến người có quyền dễ điều khiển người khác.
Hiệp định biên mậu bắt đầu có hiệu lực trong sự yên lặng. Không có cờ phấp phới khắp thành, cũng không có một nhà buôn nào đủ quyền tự mình quyết định chiến tranh hay hòa bình. Chỉ có hai chợ mở đúng giờ, người kiểm hàng ghi sổ và thuế mới được thử trong một năm. Nhưng với Thẩm Dao, đó là một bước quan trọng. Nàng đã đứng trong một căn phòng nơi ảnh hưởng của mình đủ lớn để đòi hỏi thêm quyền, và nàng đã chọn giới hạn nó. Nếu một ngày nàng muốn một triều đình ít phụ thuộc vào ý thích của một người, nàng phải bắt đầu bằng việc không biến chính mình thành người ngoại lệ.