Chương 10: Trở Về Với Một Thương Hiệu Có Khả Năng Sống

Hai năm sau ngày bị xóa tên khỏi catalog, Khánh Linh trở lại một tuần lễ thời trang ở Việt Nam. Không phải để phục thù. LINH thuê suất diễn theo điều kiện thương mại phù hợp, có thêm một nhà tài trợ nhỏ. Show không phải lớn nhất tuần, ngân sách vừa đủ, và cả nhóm không phải thức trắng liền một tuần trước ngày diễn. Với Linh, riêng điều cuối đã là một thành tựu.

Ở hậu trường, My cầm bảng kiểm tra, Khôi phụ trách nhóm hình ảnh. Bà Tâm không bay vào chỉ để đứng chào khán giả. Các đối tác thủ công được ghi tên trong tờ chương trình và video, ai muốn tới thì tới.

Linh lật catalog. Trang ghi danh dài: “Dẫn dắt sáng tạo — Nguyễn Khánh Linh”, rồi sản xuất, rập, phát triển thủ công và thêu, mỗi mục đều có tên người, và “Hình ảnh — Trần Minh Khôi cùng ê kíp”. Không ai bị gom chung thành “đội LINH” nếu vai trò của họ đáng được ghi riêng.

“Chị có cần ghi dài vậy không?” một nhân viên hỏi.

“Cần vừa đủ,” Linh đáp. “Không phải ai cũng làm một việc như nhau, nhưng không ai nên biến mất chỉ để catalog trông gọn.”

Show bắt đầu. Một chiếc khóa kéo bị kẹt ngay trước bộ thứ ba, stylist gỡ kịp. Một người mẫu tới muộn nhưng vẫn kịp lên sàn. Âm thanh trễ vài giây. Không hoàn hảo, nhưng khán giả vỗ tay. Không phải tất cả đều đứng dậy, và cũng chẳng cần như thế.

Sau show là các cuộc hẹn với người mua. Một biên tập viên nước ngoài hỏi bằng tiếng Anh: “Chị có thấy mình được minh oan không?”

Linh nghĩ một chút. “Minh oan bởi điều gì?”

“Bởi việc trở lại với thương hiệu riêng, sau tranh chấp với QA Couture.”

Linh nhìn về phía hậu trường, nơi mọi người đang tháo từng bộ đồ khỏi người mẫu. “Tranh chấp ấy đã được giải quyết theo cách của nó. Buổi diễn này không phải phán quyết cho chuyện đó.”

Biên tập viên gật đầu. Câu trả lời chẳng đủ làm tít báo, và Linh thấy nhẹ người.

QA Couture vẫn tồn tại. Quỳnh Anh không tới xem, nhưng trước đó có gửi một email: “Chúc show tốt.” Linh trả lời: “Cảm ơn chị.” Không hoa, không thiệp bí mật. Không cần biến sự tha thứ thành một nghi lễ.

Chuyện giữa Linh và Khôi cũng không khép lại bằng một đám cưới ngay sau thành công. Hai người bắt đầu hẹn hò sau một thời gian dài làm việc cùng nhau, với một quy tắc buồn cười: không dùng hợp đồng của thương hiệu để giải quyết chuyện cãi nhau tình cảm, và không dùng chuyện cãi nhau tình cảm để sửa hợp đồng thương hiệu. Khôi vẫn xuất hóa đơn cho studio. Nếu anh nhận làm định hướng sáng tạo cho dự án nào, phạm vi và thù lao phải rõ ràng. Còn đi ăn với nhau thì không có hóa đơn.

“Lãng mạn ghê,” Linh nói.

“Chị biến em thành phòng mua hàng rồi,” Khôi đáp. Nhưng cả hai đều thích những ranh giới ấy.

LINH có mặt ở vài thị trường qua các boutique, bán trực tuyến và may đo, nhưng không mở rộng chóng mặt như một dòng tít. Doanh thu có tăng, nhưng chẳng tới mức trăm tỷ. Đội ngũ cốt lõi khoảng mười người, mạng lưới đối tác thủ công rộng hơn, làm theo từng dự án. Không phải một đế chế, mà là một doanh nghiệp sống được. Linh thấy cụm từ ấy đẹp.

Thương hiệu lập thêm quy định về việc thay đổi ghi danh. Nếu dòng ghi danh công khai của một bộ sưu tập đã phát hành cần sửa, phải có lý do, có người duyệt và thông báo phù hợp cho người bị ảnh hưởng. Không để một người điều hành LINH trong tương lai lặp lại đúng điều QA từng làm với cô, chỉ vì người mua muốn một gương mặt khác.

“Chị nghĩ sau này chị không còn điều hành nữa à?” My hỏi.

“Chị hy vọng thương hiệu sống đủ lâu để có người khác điều hành.”

“Vậy thì viết ra từ bây giờ.”

Vì thế, kho lưu trữ không chỉ là kỷ niệm. Nó là trí nhớ của cả tổ chức.

Về tài chính, LINH chưa thành đế chế. Có năm lãi mỏng, có mùa phải thu nhỏ bộ sưu tập vì dòng tiền, có người mua bỏ đi vì thời gian sản xuất dài. Nhưng cũng có khách quay lại chính vì thương hiệu không nhận quá sức mình. Linh không coi việc lớn chậm là thất bại. Nếu một giải thưởng hay một buổi diễn khiến thương hiệu nhận đơn vượt năng lực rồi ép nghệ nhân, chính nó sẽ tái tạo thứ cô từng ghét ở QA, chỉ dưới một hình thức khác.

Sang năm thứ ba, Linh bắt đầu tính chuyện kế nhiệm ở quy mô nhỏ. Không phải để rời đi, mà vì cô không muốn mọi quyết định đều phải chạy qua nhà sáng lập. My được quyền duyệt sản xuất và tiến độ trong một ngưỡng nhất định. Trưởng nhóm rập được quyền từ chối thay đổi thiết kế đưa ra sau mốc chốt mà không có kế hoạch lại. Mọi việc sửa ghi danh phải có hai người xem xét, không chỉ mình Linh. Quyền sử dụng hình ảnh các chiến dịch được lưu trong hệ thống quản lý tư liệu, thay vì nằm trong trí nhớ của Khôi.

“Chị đang tự cắt bớt quyền của mình đấy,” một nhân viên nói.

“Chị đang cắt bớt những việc chỉ mình chị làm được,” Linh đáp.

Cô từng ở một công ty nơi người đứng đầu có thể đổi một dòng catalog chỉ vì quyền lực dồn vào một chỗ. LINH không thể bảo đảm người đến sau lúc nào cũng tử tế. Thương hiệu chỉ có thể được thiết kế sao cho một quyết định như thế phải để lại thêm dấu vết, và phải qua thêm nhiều người nhìn.

Sau một mùa người mua sỉ thanh toán trễ, thương hiệu lập quỹ dự phòng đủ ba tháng chi phí cốt lõi. Không tờ báo nào viết về chuyện ấy, nhưng Linh lại thấy đó là thành tựu lớn hơn mấy lượt lan truyền trên mạng.

Studio mới có một tủ lưu trữ. Mỗi bộ sưu tập có một ngăn riêng: lịch sử bản phác, danh sách người đóng góp, các thỏa thuận, ảnh mẫu thử, ghi chú sản xuất, quyền sở hữu và sử dụng. Không phải để chuẩn bị kiện tụng, mà để vài năm sau chính thương hiệu không nhớ nhầm ai đã làm gì.

Một bạn thực tập hỏi: “Chị làm thế này là vì vụ QA à?”

“Ừ.”

“Chị còn giận không?”

Linh nghĩ một lúc. “Không phải ngày nào cũng giận.”

“Vậy là tha thứ rồi?”

“Tha thứ đâu phải một cái nút bấm,” cô nói. “Có những điều chị hiểu hơn, có những điều chị vẫn thấy sai.”

Bạn thực tập gật đầu. Linh mở cuốn sổ của bà ngoại. Cô không còn dùng nó để chứng minh mình là người thừa kế duy nhất của nghề; nó chỉ là một nguồn trong rất nhiều nguồn. Trang giấy có dòng chữ quen thuộc: “Học mũi của người trước thì nhớ tên người dạy.” Linh chụp lại cho kho lưu trữ nội bộ, rồi gập sổ.

Một thương hiệu có thể sống nhờ thiết kế, nhưng muốn sống lâu thì cần một trí nhớ tử tế. Không phải thứ trí nhớ chỉ kể nhà sáng lập là thiên tài, mà là trí nhớ biết bộ sưu tập thuộc quyền ai, ai thiết kế, ai phát triển, ai thêu, ai may, ai chụp, ai sửa, và ai được phép dùng thứ gì về sau.

Hai năm trước, Linh bị xóa tên khỏi một dòng catalog. Giờ cô không muốn dựng một catalog mới chỉ để in tên mình to hơn. Cô muốn mỗi cái tên nằm đúng chỗ của nó.

Như vậy là đủ.