Chương 10: Đêm Cháy Sử Quán
Đám cháy kéo dài gần một canh giờ trước khi được khống chế. Kho phụ phía tây bị hỏng nặng nhất ở khu vật liệu đóng sách và hai giá hồ sơ đang chờ tu sửa. Không ai chết. Một người gác bị bỏng ở tay, hai thư lại hít nhiều khói nhưng tỉnh. Lưu Hàn chỉ cho phép kiểm thiệt hại khi đội cứu hỏa xác nhận không còn than âm. Uyển Nhi cùng những người khác đứng ngoài đọc số hộp từ bảng kê, đối chiếu với những gì được chuyển ra sân.
Hộp Sử-Kim-14 cháy góc. Sử-Thủy-03 ướt hoàn toàn. Hai hộp liên quan hồ sơ tông thất không nằm trong khu cháy vì đã được chuyển sang phòng kiểm sau vụ 399. Đó là may mắn, nhưng Lưu Hàn nhắc ngay rằng không được vì thế suy ra kẻ đốt lửa thất bại. Chưa ai biết lửa có chủ ý.
Ngự sử đài phong tỏa khu vực. Người phụ trách cứu hỏa ghi điểm phát hiện đầu tiên là một thùng giẻ thấm dầu dùng đánh bóng hộp gỗ. Đêm đó có người sửa kệ và dùng đèn dầu gần đó. Tai nạn hoàn toàn có thể xảy ra. Tuy nhiên, sổ trực cho thấy một thư lại đã vào phòng vật liệu sau giờ mà không có nhiệm vụ sửa. Người này tên Phạm Du, làm dưới Chu Viễn.
Phạm Du nói vào lấy keo vì sáng sau cần đóng gáy. Lời giải thích hợp lý nhưng phải kiểm. Kho vật liệu có sổ cấp keo; không thấy tên ông. Người giữ kho bảo có lúc họ không ghi khi lấy ít. Vậy lại là một lỗ hổng quy trình, chưa phải bằng chứng đốt kho.
Uyển Nhi được giao nhiệm vụ hỗ trợ phục dựng danh mục, không điều tra nguyên nhân cháy. Nàng thấy điều đó hợp lý. Hàng trăm trang ướt cần được tách, hong và đánh số. Họ lập ba khu: còn nguyên, ướt cần xử lý, cháy không đọc được. Mỗi mảnh được gắn số tạm để tránh sau này trộn nguồn. Không ai được phép “nhớ nội dung rồi chép lại” thành bản chính. Trí nhớ chỉ giúp tìm bản song song ở nơi khác.
Chính lúc đó giá trị của nhiều bản lưu hiện ra. Một tập biên bản cháy nửa được đối chiếu với bản sao ở Văn thư phòng. Một danh mục mất góc có bản gửi Tông thất phủ. Ba trang không còn đọc được tìm thấy bản trích trong sổ nghị sự. Không phải mọi thứ phục hồi được, nhưng không có “bằng chứng cuối cùng” nào biến mất cùng lửa.
Uyển Nhi đề nghị từ nay danh mục nên ghi nơi có bản song song. Lưu Hàn bảo đó là việc sau khi cứu tài liệu xong. Nàng ghi ý tưởng vào sổ riêng, không thay đổi gì giữa khủng hoảng.
Nguyên nhân cháy bắt đầu nghiêng khỏi tai nạn khi đội kiểm phát hiện đèn dầu được đặt trên kệ thấp nhưng chân đèn không có dấu đổ. Nếu đèn gây cháy, dầu thường loang quanh. Thùng giẻ cháy từ bên trong, trong đó có mảnh than của giấy cuộn. Có thể ai đó vứt tàn đèn vào. Có thể cố ý châm. Họ gửi mẫu tro cho người chuyên xử lý hỏa hoạn trong cung, người kết luận chỉ có thể nói nguồn lửa tiếp xúc trực tiếp với giẻ dầu, không xác định ai gây.
Sổ cổng Sử quán cho thấy Phạm Du rời khu lúc gần chuông báo cháy. Chu Viễn rời sớm hơn. Đổng Khang không có mặt. Nếu câu chuyện muốn một phản diện thuận tiện, đây sẽ là lúc bắt Phạm Du. Ngự sử không làm vậy. Họ hỏi vì sao ông vào, ai giao việc, ai thấy. Phạm Du nói Chu Viễn bảo lấy keo. Chu Viễn phủ nhận. Một thư lại khác nhớ nghe Chu Viễn nhắc “sửa gáy gấp” nhưng không nhớ nói với ai.
Trong phòng của Phạm Du, họ tìm thấy bản kê số hộp bị cháy. Bản kê này là danh sách công việc sửa sách, có đóng dấu Sử quán, không phải danh sách bí mật. Vài hộp trong đó liên quan vụ đang kiểm, nhiều hộp khác không. Nó vừa đáng chú ý vừa không đủ kết luận.
Một dấu vết tốt hơn xuất hiện từ lịch chuyển hộp. Hai ngày trước cháy, có lệnh miệng yêu cầu đưa ba hộp liên quan mục lục cũ về kho tây “để sửa gáy”, dù chúng đang được kiểm. Lưu Hàn đã từ chối và giữ lại. Người truyền lệnh là tiểu lại của Chu Viễn. Nếu lệnh được thực hiện, các hồ sơ quan trọng sẽ ở gần điểm cháy. Điều này làm nghi ngờ tăng rõ rệt.
Chu Viễn bị đình nhiệm trong thời gian điều tra. Ông vẫn nói chỉ muốn sửa sách. Ngự sử hỏi vì sao chọn đúng ba hộp. Ông bảo vì gáy cũ. Kiểm thực tế cho thấy một hộp mới đóng lại năm trước, không cần sửa. Lời giải thích bắt đầu yếu.
Từ Quý phi lúc này mới xuất hiện trực tiếp trong hồ sơ. Một nữ quan dưới quyền bà gửi giấy hỏi Hoàng đế vì sao Ngự sử giữ người của Sử quán quá lâu, nói việc điều tra làm chậm đại lễ. Giấy này không chứng minh bà liên quan cháy. Nhưng cùng ngày, sổ chi của phủ Từ có khoản trả cho em rể Chu Viễn qua hợp đồng giấy. Ngự sử tách vấn đề lợi ích khỏi vụ cháy, yêu cầu kiểm hợp đồng có thật hay chỉ là cách chuyển tiền.
Uyển Nhi không được xem phần tài chính. Nàng bận với hồ sơ ướt. Trong ba ngày, nàng cùng hơn mười người tách từng lá bằng giấy thấm, ghi số và đặt lên giá. Công việc khiến tay đau, mắt cay, không hề giống hình ảnh “cây bút mạnh hơn gươm”. Nó là lao động lưu trữ chậm chạp. Nhưng chính nhờ vậy, họ phát hiện một mảnh mép giấy có ký hiệu sửa mục lục bị cháy dở. Ký hiệu khớp tay Chu Viễn, không phải nội dung quan trọng nhưng chứng minh ông từng xử một lô hồ sơ mà ông trước đó nói không nhớ.
Uyển Nhi chuyển mảnh giấy theo biên bản. Nàng không mang trong tay áo. Lưu Hàn nhìn nàng rồi gật như thể điều đó quan trọng hơn chính mảnh giấy.
Người được cử về quê tìm cựu quản Văn thư trở lại cùng lời khai có xác nhận của quan địa phương. Cựu quản còn sống, trí nhớ khá. Ông nói mười năm trước từng nhận chỉ thị từ một đại thái giám thân phủ Từ yêu cầu giảm chi tiết trong mục lục hồ sơ tông thất “để tránh lời đồn”. Ông không nhớ nói trực tiếp với Đổng Khang hay qua người khác, nhưng xác nhận đã giao danh sách cho nhóm của Đổng Khang. Ông cũng thừa nhận không có phê chuẩn bằng văn bản.
Điều này không biến Từ Quý phi thành người ra lệnh sửa lịch sử, nhưng đưa nguồn áp lực lên cao hơn. Đại thái giám ấy đã chết. Họ phải tìm sổ chi, lịch trực, thư tay và người cùng biết.
Hoàng đế Cảnh Mậu nhận báo cáo cháy và yêu cầu chuyển các hồ sơ quan trọng sang hai kho tách biệt. Ông cũng ra lệnh mọi điều chỉnh mục lục từ nay phải có phiếu nêu lý do. Đây là cải cách tạm thời trước khi vụ án kết thúc. Uyển Nhi nhận ra một điều: đôi khi hệ thống phải được sửa ngay cả khi chưa biết thủ phạm cuối cùng, nếu lỗ hổng đã rõ.
Đêm thứ tư sau cháy, Lệ Nhi được phép tới Sử quán nhận diện một số bản cô từng thấy. Cô không chạm vào tài liệu, chỉ nói bản 399 trước đây có dây buộc xanh và một dấu rách ở góc. Một hộp phục dựng có đúng đặc điểm nhưng thiếu hai trang. Danh mục cho thấy hai trang ấy từng được sao sang Tông thất phủ. Bản sao vẫn còn ở đó.
Uyển Nhi mỉm cười lần đầu sau nhiều ngày. Không phải vì tìm được “bằng chứng quyết định”, mà vì một phần giấy tưởng mất có thể được bù từ nơi khác. Chính sự phân tán mà người sửa sử thấy phiền lại đang cứu lịch sử. Nàng nghĩ nếu sau này có quyền đề xuất, điều đầu tiên sẽ là không để một tài liệu quan trọng chỉ có một nơi tồn tại.
Khi vụ cháy được kết luận sơ bộ là “có dấu hiệu can thiệp cố ý, chưa xác định người châm”, Ngự sử đài quyết định chuyển toàn bộ cuộc điều tra sang một phiên đối chiếu chính thức. Các cơ quan liên quan sẽ mang bản lưu, sổ phát, lời khai và danh mục. Uyển Nhi được gọi với tư cách nhân chứng chuyên môn về chuỗi sao chép, không phải người buộc tội. Điều đó làm nàng nhẹ nhõm. Nàng không muốn đứng trước triều đọc thuộc hàng trăm câu để thuyết phục người ta tin trí nhớ mình. Nàng muốn những giấy tờ tự đứng cạnh nhau và cho thấy chỗ nào khớp, chỗ nào không.