Chương 10: Người sống không cần mượn tên người chết
Vụ Chu Thành không khép lại trong một ngày. Quan phủ mất gần hai tháng để lần lại những hồ sơ khai tử giả mà hắn đã bán ra suốt bao năm. Có kẻ mua cái chết để trốn nợ, có kẻ mua để bỏ vợ bỏ con, có kẻ mua để thoát án phạt. Lẫn trong đó còn có những người đàn bà từng được Nghiêm thị và A Túc giúp biến mất, chỉ vì nếu ở lại, họ không còn đường sống.
Dồn tất cả vào chung một cuốn sổ rồi gọi chung là “làm giả hộ tịch” thì rất dễ. Xử từng người một mới khó. Thanh Dao không xin quan phủ xóa tội cho tất cả. Nàng chỉ đề nghị trước khi xử bất kỳ hồ sơ nào, phải hỏi một câu: người này giả chết để trốn trách nhiệm, hay để thoát khỏi kẻ đang coi họ như một món tài sản?
Không phải huyện lệnh nào cũng đồng ý, cũng không phải điều luật nào cũng đổi ngay. Nhưng ít nhất, câu hỏi ấy đã được ghi vào biên bản, và từ đó về sau, mỗi lần có người lật hồ sơ, họ đều phải đọc thấy nó.
Hà Nương không bị đưa về nhà cũ. Kẻ từng mua nàng tám năm trước đã chết, tờ khế ước cũ không còn ai đứng ra đòi. Người chồng hiện tại của nàng lặn lội lên kinh thành, đứng trước công đường nói từng chữ: “Ta cưới Trương Bình. Nếu tên thật của nàng là Hà Nương, thì người ta cưới vẫn là nàng ấy.”
Hà Nương bật khóc, lần đầu tiên kể từ ngày được cứu ra khỏi kho bắc.
Như Ý không trở về Lâm gia. Nghiêm thị chỉ hỏi đúng một lần: “Con có muốn về không?”
“Con sẽ về thăm,” Như Ý đáp.
Không phải “về nhà”. Nghiêm thị nghe ra điều đó, và bà không ép. Hai mẹ con bắt đầu lại bằng một bữa cơm mỗi tháng. Có hôm nói chuyện, có hôm chỉ ngồi lặng lẽ bên nhau đến khi trà nguội. Thanh Dao nghĩ như vậy còn thật hơn những cuộc đoàn tụ ôm nhau khóc rồi coi mười hai năm như chưa từng tồn tại.
Lâm Tông Nhạc tự trao quyền giữ sổ tang cho ba người cùng quản. Ông không bị coi là đồng phạm giết người, nhưng phần che giấu và để mặc Chu Thành tống tiền vẫn bị điều tra riêng. Hôm rời từ đường, ông gọi Thanh Dao lại.
“Ta cứ tưởng giữ kín là bảo vệ gia tộc.”
“Rồi sao ạ?”
“Hóa ra giữ kín quá lâu chỉ bảo vệ những kẻ biết cách dùng bí mật.”
“Biết muộn vẫn hơn chết mà không biết,” Thanh Dao đáp.
Ông bật cười. “Ngươi nói chuyện với người già thật khó nghe.”
“Nhưng thúc tổ vẫn nghe.”
“Cũng phải.”
Việc khó nhất là ngôi mộ của Lâm Như Ý. Trong mộ là một người phụ nữ vô danh đã bị dùng để dựng nên cái chết giả mười hai năm trước. Không ai biết nàng là ai. Không giấy tờ, không người nhận. Nghiêm thị xin mở mộ, cải táng riêng cho nàng, dựng một tấm bia không tên. Trên bia chỉ khắc một dòng: Một người phụ nữ từng có tên, nhưng chúng ta đã không giữ được.
Nghiêm thị quỳ trước bia rất lâu, gió lạnh thổi tung mấy sợi tóc bạc trên thái dương bà. “Ta cứu con mình bằng cách lấy đi cái tên cuối cùng của người khác.”
Như Ý đứng bên cạnh. “Mẹ.”
Nghiêm thị không quay lại. “Ta không xin con tha thứ chuyện đó.”
“Con cũng chưa biết mình có tha thứ hay không.”
“Được.”
Hai người đứng cạnh nhau trước ngôi mộ. Chưa hòa giải trọn vẹn, nhưng cũng không ai bỏ chạy. Thanh Dao thấy như thế là đủ.
Sau vụ án, nàng không quay lại cuộc sống của một thiếu phu nhân chỉ biết ngồi quản chìa khóa kho và chờ chồng về. Huyện lệnh mời nàng hỗ trợ những vụ có nữ tử tử vong mà gia đình không muốn để ngỗ tác nam đụng vào. Ban đầu chỉ là đứng sau màn xem xét, sau đó là trực tiếp khám nghiệm và ghi nhận. Rồi nàng bắt đầu dạy hai bà đỡ lớn tuổi cách quan sát những dấu vết cơ bản trên thi thể phụ nữ.
Nàng không mong biến họ thành ngỗ tác chỉ trong vài ngày. Nàng chỉ dạy một nguyên tắc: đừng để kết luận đi trước việc nhìn. Nếu người ta nói một người tự vẫn, phải xem hiện trường có khớp không. Nếu nói chết đuối, phải hỏi thi thể có dấu hiệu tương ứng không. Nếu nói bị đâm chết, phải xem vết thương có trước hay sau khi chết. Không vì người chết là nha hoàn, góa phụ hay kỹ nữ mà câu chuyện của họ được phép ngắn hơn câu chuyện của người khác.
Nghiêm thị bỏ tiền riêng mở một căn nhà nhỏ ngoài thành. Không gọi là nơi “giấu đàn bà”, cũng không làm tử tịch giả. Căn nhà ấy có tên Thanh Danh Đường. Ở đó có người viết đơn giúp, người am hiểu luật khế ước, có bà đỡ, có người lo tìm việc, và có một căn phòng ngủ khóa được từ bên trong. Đàn bà bị đánh có thể ở tạm. Người bị ép bán có thể nhờ kiểm tra giấy bán thân. Người muốn hủy hôn có thể tìm được người làm chứng.
Không phải ai cũng được cứu, không phải lá đơn nào quan phủ cũng nhận. Nhưng ít nhất, họ không cần phải chết trên giấy mới có cơ hội bước ra khỏi cửa.
A Túc trở thành người trông coi nơi ấy. Bà cất bảy mảnh giấy cũ trong một chiếc hộp kín treo trên vách: sáu người từng chết để được sống, một người đã chết thật. Dưới cái tên Lục Chi, Thanh Dao tự tay viết thêm hai chữ: Phùng Dung. Tên thật.
Ngày bia mộ mới của nàng ấy được dựng lên, lần đầu tiên trên đó không có cái tên mượn nào. Chỉ khắc: Phùng Dung, con gái Phùng Nghi. Không ghi “tỳ nữ”, không ghi “nghĩa nữ”, không ghi nàng thuộc về phủ nào. Chỉ là chính nàng.
Một buổi tối, Lâm Huy tìm tới căn phòng Thanh Dao dùng để ghi chép hồ sơ khám nghiệm. Chàng đặt một chiếc hộp gỗ lên bàn.
“Lại gì nữa đây?” nàng hỏi, không ngẩng lên khỏi trang giấy.
“Quà.”
“Hôm nay đâu phải sinh thần của ta.”
“Ta biết.”
Nàng mở hộp. Bên trong là một con dao nhỏ mới tinh, lưỡi mỏng, cán gỗ màu sáng, không chạm trổ hoa văn gì.
“Dao khám nghiệm?”
“Ta nhờ thợ rèn làm theo con dao nàng vẫn dùng.”
Thanh Dao cầm thử, xoay nhẹ trong lòng bàn tay. Nó cân tay hơn con cũ. “Chàng không thấy một thiếu phu nhân cầm dao rất đáng sợ sao?”
Lâm Huy tựa vào khung cửa. “Lúc đầu thì có.”
“Còn bây giờ?”
“Bây giờ ta thấy kẻ nói dối đáng sợ hơn.”
Thanh Dao bật cười. Giữa họ không bỗng chốc nảy ra một mối tình đẹp như trong thoại bản. Lâm Huy vẫn có lúc coi im lặng là cách giải quyết mọi chuyện, còn Thanh Dao vẫn giữ thói hỏi thẳng khiến chàng khó chịu. Nhưng ít nhất, mỗi khi có chuyện, chàng không còn nói “mẫu thân đã quyết”. Chàng hỏi: “Nàng thấy thế nào?” Với Thanh Dao, đó là một khởi đầu tốt hơn rất nhiều lời thề non hẹn biển.
Mùa thu năm ấy, một vụ án mới được báo tới. Một cô gái được tìm thấy bên bờ sông. Người đưa tin nói, giọng ngập ngừng: “Quan phủ bảo có lẽ là trượt chân chết đuối.”
Thanh Dao đeo bao tay vải, xách hộp dụng cụ lên. “Có lẽ?”
“Dạ.”
“Vậy đi xem đã, trước khi cái ‘có lẽ’ ấy bị biến thành sự thật.”
Nàng cài con dao mới vào hộp rồi bước ra cửa. Trước sân, tấm biển Thanh Danh Đường khẽ lay trong gió.
Thanh Dao từng nghĩ con dao chỉ là một dụng cụ để cắt mở cơ thể, tìm ra nguyên nhân cái chết. Ở thế giới này, nàng hiểu nó còn làm được một việc khác: rạch một đường nhỏ qua những câu chuyện người sống dựng lên, vừa đủ để ánh sáng lọt vào. Không phải để trả thù, không phải để bắt ai quỳ xuống. Chỉ để một người chết được gọi đúng tên, một người sống không cần giả chết mới có được tự do, và một lời nói dối không được quyền trở thành sự thật chỉ vì kẻ nói ra nó đứng ở chỗ cao hơn.
Thiếu phu nhân cầm dao bước qua cổng. Lần này, không ai bảo nàng bỏ nó xuống.