Chương 3: Người Em Trong Mạng Hộ Vận
Bến Tây ban ngày không có vẻ gì là nơi một cuộc phản loạn được chuẩn bị. Thuyền chở củi cập vào mép nước, phu khuân vác gánh bao muối, trẻ con chạy giữa những xe bò đỗ thành hàng. Diệp Chiêu ngồi trên ghế thấp của một quán trà, chân bị bỏng vẫn chưa cho phép nàng đi lâu. Diệp Minh ngồi đối diện, hai tay đặt dưới bàn. Cậu nói mình quen vài người trong nhóm hộ vận vì họ thường giúp bảo vệ xe lương khỏi cướp. Diệp Chiêu không hỏi “em có phải thủ lĩnh không”. Nàng đặt trước mặt cậu bản sao hai phiếu xe và hỏi cậu có biết ký hiệu ở góc phải hay không.
Diệp Minh nhìn quá lâu mới đáp: “Dấu của nhóm hỗ trợ đường đêm.” Cậu giải thích rằng nhiều thương nhân nhỏ không thuê nổi đội áp tải chính thức nên góp tiền cho một nhóm thanh niên hộ tống từng đoạn. Nhóm ban đầu chỉ bảo vệ hàng khỏi cướp, nhưng sau khi giá gạo tăng, một số người bắt đầu tự quyết hàng nào “nên” được đi, hàng nào phải giữ lại cho dân nghèo. Diệp Chiêu nghe đến đó thì hiểu ranh giới nguy hiểm: một tổ tự vệ có thể rất nhanh biến thành lực lượng thu phí, chặn hàng và tự coi mình có quyền thay chính quyền.
Nàng hỏi hai chuyến “Đội Nam” đi đâu. Diệp Minh nói chúng chở thóc tới kho tạm ở ngoại ô để tránh giá thuê kho trong thành. “Ai thuê?” Cậu đáp là một người tên Trịnh Dụ, môi giới cho nhiều cửa hàng. “Ai kiểm số bao khi đến?” Diệp Minh im lặng. Chính khoảng trống ấy mới đáng chú ý. Nếu cậu chỉ là người ngoài, cậu không cần né câu hỏi về người nhận. Nếu cậu tham gia sâu hơn, nàng cần biết mức độ trước khi bất kỳ ai ở huyện nha tìm ra và dùng cậu làm cớ bắt cả nhóm.
Diệp Chiêu nói thẳng: “Chị không cần em thú nhận điều chị chưa chứng minh. Chị cần em hiểu một chuyện. Nếu nhóm hộ vận giữ xe trái ý chủ hàng, đó không còn là hộ vận. Nếu lấy tiền để cho xe đi, đó là thu phí trái phép. Nếu che người vận chuyển hàng cho Thánh Hỏa điện, các em sẽ thành một mắt trong mạng của họ dù ban đầu chỉ muốn giúp dân.” Diệp Minh đỏ mặt, nói chưa ai trong nhóm làm việc cho điện thờ. Nàng không tranh cãi, chỉ yêu cầu cậu dẫn tới người giữ sổ.
Người giữ sổ là một cô gái tên Lâm Tố, con nhà lái đò. Lâm Tố không đồng ý cho xem ngay. Cô hỏi Diệp Chiêu có lệnh huyện hay không. Câu hỏi khiến nàng hài lòng hơn bực bội. “Không,” nàng đáp. “Vì vậy cô có quyền từ chối. Nhưng nếu cô muốn nhóm không bị gom chung với những kẻ đang lợi dụng tuyến đêm, hãy tự chọn những dòng có liên quan tới hai chuyến này và cho chúng tôi đối chiếu.” Lâm Tố cân nhắc rồi chỉ cho xem bốn trang, che các tên khác bằng một tấm gỗ.
Hai chuyến “Đội Nam” được Trịnh Dụ trả tiền hộ tống, nhưng người giao tiền không phải thương nhân. Dòng ghi chú viết: “Nhận qua Lễ phòng Hỏa điện, lý do: bảo đảm an toàn đồ cứu tế.” Số tiền cao gấp ba phí thường. Lâm Tố nói cô từng hỏi nhưng Diệp Minh bảo cứ nhận vì nhóm đang thiếu tiền mua thuốc cho người bị thương. Diệp Minh cúi đầu. Cậu không biết hàng là gì, nhưng đã đồng ý mức phí bất thường và bỏ qua yêu cầu ghi tên người nhận cuối.
Đó là lỗi thật, nhưng chưa phải bằng chứng cậu âm mưu cùng giáo đoàn. Diệp Chiêu hỏi hàng có được mở kiểm tra không. Không. Có niêm phong không. Có, niêm bằng sáp đen của một hội thiện nguyện trực thuộc Thánh Hỏa điện. Xe đi tới kho ngoại ô rồi đổi người kéo. Những người hộ vận chỉ đi đến đó. Trình tự này giống một chuỗi được cố ý chia nhỏ để mỗi người biết rất ít. Nàng từng thấy cách làm tương tự trong chiến tranh đời trước: tách người vận chuyển, người cất kho và người ra lệnh để không ai có thể kể toàn bộ đường đi.
Nàng đề nghị Lâm Tố sao riêng bốn dòng liên quan và ký xác nhận, còn bản gốc vẫn do nhóm giữ. Nếu sau này huyện nha điều tra, họ có thể nộp cả sổ theo thủ tục. Lâm Tố hỏi tại sao Diệp Chiêu không mang ngay chứng cứ tới bắt Trịnh Dụ. “Vì ta mới biết có tiền của Hỏa điện đi qua một chuyến hàng,” nàng trả lời. “Ta chưa biết hàng là gì, người nhận là ai, hay khoản tiền có lý do hợp pháp nào không. Bắt người chỉ vì ta nghi sẽ khiến những kẻ còn lại đóng mọi cửa.”
Diệp Minh tỏ ra khó chịu. Cậu muốn sửa lỗi bằng cách dẫn nhóm đột nhập kho ngoại ô tối nay. Diệp Chiêu gõ nhẹ ngón tay lên bàn: “Không. Em đã vượt quá ranh giới một lần vì nghĩ mục đích tốt cho phép bỏ thủ tục. Đừng lặp lại để chuộc lỗi.” Nàng bảo cậu từ nay mọi chuyến nhận phí bất thường phải có hai người cùng ký, ghi tên người thuê, điểm giao, loại hàng nếu được khai báo và thời gian. Nếu khách từ chối, nhóm có quyền từ chối hộ tống. Đó là một quy tắc nhỏ nhưng đủ biến mạng lưới mờ thành một tổ chức có dấu vết.
Trong ba ngày tiếp theo, Diệp Chiêu không đi theo em trong bóng đêm. Nàng dùng những nguồn bình thường hơn. Vương Thái cho nàng xem sổ phí cổng Tây theo lệnh kiểm kê lương; Lâm Tố cung cấp giờ xe đến bến; một chủ quán trà ghi nhớ những người thường thuê phòng sau. Ba nguồn không khớp hoàn toàn nhưng tạo thành một mô hình: cứ trước mỗi chuyến “Đội Nam”, Trịnh Dụ gặp một người mặc áo phục dịch của Thánh Hỏa điện. Sau chuyến hàng, một phần tiền được chuyển vào quỹ mua thuốc cho nhóm hộ vận, phần còn lại không rõ.
Điều khiến Diệp Chiêu chú ý hơn là tuyến xe. Chúng không đi thẳng tới kho ngoại ô rồi dừng, mà xuất hiện trở lại gần một con kênh cũ ở phía bắc thành. Trên bản đồ thuế bến hiện tại, đoạn kênh đó được đánh dấu “cạn, không thông thuyền”. Tuy vậy, phí qua trạm nước ở phía trên vẫn ghi vài chiếc thuyền nhỏ đi qua mỗi tháng. Nếu kênh thật sự cạn, những khoản phí ấy không nên tồn tại. Nếu kênh chưa hoàn toàn chết, nó có thể là đường tránh trạm chính cho hàng hóa.
Ký ức đời trước lóe lên một hình ảnh không trọn vẹn: một tuyến thủy đạo từng dùng để đưa đá xây thành, cửa cống có ba lớp và một nhánh dẫn vào kho quân nhu. Nhưng tám mươi năm đủ để một con kênh đổi dòng, bị bồi lấp hoặc bị nhà cửa lấn mất. Diệp Chiêu không dám biến ký ức thành bản đồ. Nàng chỉ dùng nó để đặt câu hỏi. Nàng xin Từ Mặc cho tra hồ sơ Ty Thủy vận về các lần nạo vét và giấy phép lấp kênh. Từ Mặc cau mày nhưng đồng ý vì tuyến nước liên quan trực tiếp tới việc đưa lương vào thành.
Trong lúc chờ hồ sơ, Diệp Minh cuối cùng kể thêm. Nhóm hộ vận có khoảng ba mươi người, không có một “thủ lĩnh” duy nhất. Ba người lớn tuổi quyết tuyến, Lâm Tố giữ sổ, còn Diệp Minh phụ trách liên lạc với thanh niên ở khu bến vì cậu đọc viết tốt. Gần đây một người tên Kha Hòa bắt đầu nói rằng huyện nha và hào môn đều không đáng tin, nhóm nên tự giữ kho và tự chia gạo. Kha Hòa cũng là người giới thiệu Trịnh Dụ. Diệp Minh từng thấy lời ấy hấp dẫn. Khi dân phải xếp hàng cứu tế, ý tưởng “tự lấy lại thứ thuộc về mình” nghe rất dễ đúng.
Diệp Chiêu không mắng. Nàng kể cho em một chuyện từ ký ức mà nàng nói là “đọc trong sử”: một đội dân binh từng cướp kho của quan tham, ban đầu chia lương rất công bằng, nhưng sau hai tháng họ bắt đầu giữ phần cho quân của mình, thu phí qua cầu rồi xử tội người phản đối. Không phải vì họ sinh ra đã xấu, mà vì họ có quyền lực không bị kiểm tra và luôn tin hoàn cảnh khẩn cấp cho phép mình làm ngoại lệ. “Nếu em muốn bảo vệ dân,” nàng nói, “hãy xây cách để người khác kiểm tra em khi em sai.”
Diệp Minh im rất lâu rồi hỏi chị có còn tin mình không. Câu hỏi làm Diệp Chiêu khó trả lời hơn mọi phép đối chiếu sổ sách. Nàng nói: “Chị tin em muốn điều tốt. Chị chưa biết mọi việc em đã làm có tốt hay không. Hai điều đó không giống nhau.” Cậu gật đầu, vẻ tổn thương nhưng cũng nhẹ đi. Nàng yêu cầu cậu không xóa sổ, không báo cho Trịnh Dụ rằng họ đang xem tuyến hàng và không tự ý theo dõi Kha Hòa. Đổi lại, nàng hứa nếu huyện nha điều tra, nàng sẽ đưa toàn bộ bối cảnh chứ không để một khoản tiền mờ biến cả nhóm thành “phản tặc”.
Chiều hôm đó, Ty Thủy vận gửi tới một bó hồ sơ cũ. Trong số đó có bản vẽ một con kênh phụ từng nối bến Tây với các kho phía bắc, bị đóng mười bảy năm trước sau khi cống chính sụt. Bên lề bản vẽ ghi một dòng: “Chưa lấp hoàn toàn, cấm tải nặng, cần khảo sát trước khi mở.” Diệp Chiêu đặt ngón tay lên đường mực đã nhạt. Đây không phải con đường bí mật chỉ nàng biết. Nó là một công trình công cộng bị bỏ quên, có hồ sơ, có người từng bảo trì và có thể vẫn còn giá trị.
Nếu khôi phục được tuyến kênh, Lạc Châu có thêm đường đưa lương vào mà không phụ thuộc hoàn toàn vào bến do vài gia tộc kiểm soát. Nhưng trước hết phải biết cống còn chịu được nước hay không, nhà dân đã lấn tới đâu, và ai đang sử dụng nó ban đêm. Diệp Chiêu cuộn bản vẽ lại, bảo Diệp Minh ngày mai đi cùng thợ của Ty Thủy vận chứ không đi cùng nhóm hộ vận. Cậu bật cười nhạt: “Chị biến em thành người đo bùn rồi à?” Nàng đáp: “Đo bùn trước khi mở cống tốt hơn làm anh hùng sau khi cống vỡ.”
Lần đầu tiên từ khi thoát giàn hỏa, Diệp Minh cười thật. Nhưng khi cậu quay đi, Diệp Chiêu vẫn nhìn theo với một nỗi lo không biến mất. Em trai nàng đã chạm vào một mạng lưới mà bản thân chưa hiểu hết. Kẻ nào trả tiền cho những chuyến hàng đêm đang tận dụng chính sự bất mãn của những người trẻ muốn giúp dân. Muốn cắt đường đó, nàng không thể chỉ cấm đoán. Nàng phải làm cho con đường hợp pháp vận hành tốt hơn con đường bí mật. Và điều ấy bắt đầu từ một con kênh đã bị ghi là chết trên giấy nhưng dường như vẫn có thuyền đi qua trong bóng tối.