Chương 4: Con Kênh Không Có Trong Trí Nhớ
Con kênh cũ không hề giống con đường trong ký ức Diệp Chiêu. Ở đời trước, nàng nhớ một dải nước đủ rộng cho thuyền đá đi song song, hai bên có trạm canh và bến quân nhu. Trước mắt nàng bây giờ chỉ là một lòng rãnh xanh đục bị bèo phủ, nhiều đoạn bị dân dựng cầu gỗ, có chỗ nhà kho lấn ra gần nửa mặt nước. Nếu nàng tin ký ức hơn hiện trạng, chỉ cần mở cống một lần là đủ làm sập bờ hoặc ngập cả khu dân cư mới mọc lên trong mười mấy năm qua.
Ty Thủy vận cử hai thợ cống, một thư lại và bốn phu đo nước đi cùng. Diệp Minh bị giao việc cắm cọc đánh dấu độ sâu, vừa làm vừa lầm bầm vì trước đây cậu tưởng chị sẽ dẫn mình đi bắt kẻ xấu. Diệp Chiêu chỉ cười. Nàng yêu cầu từng đoạn phải ghi ba thứ: chiều rộng còn sử dụng được, chỗ có vật cản và dấu hiệu có thuyền đi gần đây. Những vết kéo trên cọc bến, bùn bị ép thành rãnh và dây neo mới đều cho thấy con kênh không hoàn toàn bị bỏ.
Ở cống phía bắc, họ gặp một ông lão tên Tề Bá từng làm thợ sửa thủy đạo. Ông xác nhận mười bảy năm trước cống không bị lấp mà chỉ khóa vì một mố đá nứt, sau đó ngân sách sửa chữa bị chuyển sang cầu lớn. Vài hộ quanh đó vẫn lén dùng thuyền nhỏ vào mùa nước cao. Diệp Chiêu hỏi có thể mở lại cho thuyền lương hay không. Tề Bá không trả lời ngay. Ông lấy búa gõ từng khối đá, nhìn đường nứt rồi nói nếu không gia cố, chỉ cần mực nước tăng quá hai thước là cửa cống có thể bật.
Họ không mở cống. Diệp Chiêu yêu cầu lập dự toán sửa tạm, gồm gỗ chống, đá chèn, hai rọ sắt và nhân công đào bùn. Từ Mặc nghe con số thì nhăn mặt vì huyện không còn tiền. Hà Trọng Phúc lại nhìn thấy lợi ích khác: nếu tuyến này hoạt động, hàng của ông có thêm đường vào thành, không phải chờ bến chính vốn đang tắc. Ông đề nghị ứng trước một nửa chi phí đổi lấy quyền ưu tiên ba chuyến đầu. Diệp Chiêu bác phần “ưu tiên riêng”, nhưng chấp nhận hoàn phí bằng cách giảm phí thủy vận cho mọi nhà góp tiền theo cùng một công thức.
Thỏa thuận được ghi công khai để tránh việc một tuyến công cộng biến thành tài sản mới của Hà gia. Ba thương nhân nhỏ cũng góp, nghiệp đoàn thuyền cử thợ, huyện nha chịu trách nhiệm kiểm tra an toàn. Diệp Minh và nhóm hộ vận được thuê làm việc hợp pháp, trả công theo ngày. Cậu nhận ra số tiền minh bạch tuy thấp hơn những chuyến đêm của Trịnh Dụ nhưng đổi lại không cần giấu tên hay sợ bị bắt. Diệp Chiêu muốn cậu tự thấy khác biệt đó thay vì nghe thêm một bài giảng.
Trong lúc nạo bùn, họ tìm thấy dấu bánh xe kéo xuống một bến tạm sau kho bỏ hoang. Vương Thái đối chiếu sổ đất, xác định kho thuộc một công ty đã giải thể nhưng quyền thuê gần đây được chuyển cho người trung gian liên quan tới Trịnh Dụ. Diệp Chiêu không cho người lục soát. Nàng báo Từ Mặc và đề nghị huyện nha kiểm tra giấy phép kho, bởi nơi đó nằm trong vùng cấm xây sát công trình thủy. Cách tiếp cận tưởng vòng vo lại tạo thẩm quyền rõ ràng: kiểm tra một vi phạm xây dựng và an toàn cống trước, chứ không xông vào vì nghi âm mưu.
Đoàn kiểm tra tìm thấy hàng thật, nhưng không phải vũ khí hay vàng. Đó là dầu đèn, vải đỏ, hương liệu, nhựa thông và nhiều thùng giấy in chưa cắt. Tất cả đều có thể dùng cho lễ hội. Một số hóa đơn mang tên các thiện đường của Thánh Hỏa điện. Riêng ba thùng chứa những tờ rời in hình mặt trời đen và dòng chữ nói “tai họa sẽ nuốt thành nếu kẻ sống lại không bị thanh tẩy”. Từ Mặc đề nghị niêm giữ toàn bộ, nhưng Vương Thái nhắc việc in lời mê tín chưa chắc đã là tội.
Diệp Chiêu đồng ý. Nàng yêu cầu chỉ niêm những phần hàng không khai báo đúng mục đích sử dụng kho và sao hóa đơn. Các tờ rơi được ghi nhận như chứng cứ liên quan tới vụ giàn hỏa, không coi là bằng chứng duy nhất về âm mưu. Quan trọng hơn, sổ giao hàng cho thấy nhiều lô được chuyển bằng chính tuyến kênh cũ. Điều đó giải thích vì sao có phí trạm trên một con kênh “đóng”. Có người đã tận dụng khoảng tối giữa hồ sơ cũ và thực tế để vận chuyển mà không qua bến chính.
Sau bảy ngày sửa, cống được thử từng nấc. Tề Bá yêu cầu đặt người đo mực ở ba điểm và chỉ cho một thuyền trống đi trước. Khi con thuyền qua an toàn, họ mới thử tải nửa hàng, rồi ba phần tư. Đến lần thứ ba, một thanh chống kêu răng rắc. Cả đoàn phải dừng thêm một ngày gia cố. Diệp Chiêu đứng nhìn thợ thay gỗ và nghĩ nếu nàng chỉ dựa vào trí nhớ rằng “kênh này từng chịu được thuyền đá”, hàng trăm bao gạo có thể đã nằm dưới nước.
Chuyến lương đầu tiên từ thượng lưu vào bằng tuyến mới không tạo ra phép màu. Nó chỉ mang khoảng sáu trăm đấu, chưa đủ cho nhu cầu cả thành. Nhưng nó phá thế độc quyền của bến chính và cho thương nhân một tín hiệu rằng hàng có thể vào an toàn. Từ Mặc công bố lịch mở cống, tải trọng tối đa và phí giống nhau cho mọi thuyền. Nghiệp đoàn đặt người cân ở cả hai đầu. Hà Trọng Phúc dù không được ưu tiên vẫn gửi hai thuyền vì chi phí thấp hơn đường bộ.
Giá gạo giảm nhẹ sau ba ngày. Điều khiến Diệp Chiêu quan tâm hơn là lượng hàng bắt đầu tăng thay vì chỉ chuyển từ kho này sang kho khác. Nàng nói với Từ Mặc rằng cứu tế chỉ mua thời gian, còn thị trường cần đường vào. Ông đáp chua chát rằng nàng nói như người từng quản cả một tỉnh. Diệp Chiêu mỉm cười mà không giải thích. Trong đầu nàng hiện lên những năm đời trước từng cấm xuất gạo bằng một chiếu chỉ, để rồi giá ở vùng thiếu tăng gấp ba vì thương nhân sợ bị tịch thu hàng. Ký ức ấy đáng dùng hơn mọi mảnh bản đồ.
Diệp Minh cũng thay đổi. Cậu đề nghị nhóm hộ vận lập bảng giá công khai cho từng tuyến và chỉ nhận chuyến có tên người thuê rõ ràng. Lâm Tố đồng ý nhưng nói Kha Hòa phản đối, cho rằng làm vậy là “để huyện nha trói tay dân”. Kha Hòa đã rời nhóm hai ngày trước và mang theo ba người. Diệp Chiêu ghi thông tin vào sổ, không yêu cầu truy bắt. Rời một nhóm dân sự chưa phải tội. Tuy nhiên, việc hắn từng giới thiệu Trịnh Dụ khiến nàng yêu cầu Diệp Minh tuyệt đối không gặp riêng nếu Kha Hòa quay lại.
Tối hôm ấy, một người lạ mặc áo đen đứng bên cầu quan sát dòng thuyền qua cống. Ông không giấu mình, cũng không tới gần Diệp Chiêu. Vương Thái nhận ra ông là Lục Nghiêm, cựu phó tướng từng phụ trách quân nhu ở biên trấn, đã về hưu nhiều năm sau một vụ tranh cãi về thất thoát lương. Người trong thành đồn ông bất mãn với triều đình. Diệp Chiêu không vì thế mà coi ông là đồng minh hay kẻ thù.
Lục Nghiêm chỉ để lại cho người gác một mảnh giấy nhỏ, trên đó viết: “Kênh mở được vì các ngươi đo nước, không phải vì ai nhớ quá khứ. Nếu cô nương họ Diệp hiểu điều ấy, ngày mai mời tới quán trà Đông Cầu.” Câu chữ khiến Diệp Chiêu lạnh sống lưng. Ông ta không thể biết chuyện tái sinh, nhưng rõ ràng đã quan sát cách nàng làm việc đủ kỹ để thấy điều bất thường. Nàng gấp mảnh giấy, bảo Vương Thái ghi giờ và người chuyển, rồi mới bỏ vào tay áo.
Con kênh đã mở, nhưng cùng lúc một cánh cửa khác cũng xuất hiện. Diệp Chiêu hiểu rằng muốn đối đầu Thánh Hỏa điện và những người đứng sau đường hàng bí mật, nàng cần hiểu quân đội, tài chính và mạng lưới quyền lực ngoài huyện nha. Một cựu tướng có thể giúp, cũng có thể kéo nàng vào một cuộc tranh quyền lớn hơn. Sáng mai nàng sẽ đi gặp Lục Nghiêm, không mang theo bí mật để đổi lấy lòng tin. Nàng sẽ mang theo những câu hỏi, và quan trọng hơn, yêu cầu ông chứng minh giá trị của chính mình như bất kỳ người nào khác.