Chương 10: Sự thật về vụ diệt tộc
Nguyễn Đức Thành đồng ý giao bản đối chiếu với một điều kiện.
“Con phải hứa nếu Nguyễn gia được minh oan, Tú Vân đổi lại thành Nguyễn thị.”
Cẩm Tú ngồi đối diện cha trong căn phòng nhỏ của Đô Sát viện.
“Con không hứa.”
“Vậy cha giữ.”
“Cha có thể.”
Ông nhìn nàng đầy tức giận.
“Con không sợ cả nhà mang tiếng buôn lậu mãi sao?”
“Sợ. Nhưng một thương hội có nhiều người góp vốn không phải tiền chuộc danh dự của Nguyễn gia.”
“Đó là thứ cha để lại cho con!”
“Không.” Cẩm Tú đáp. “Cha để lại cho con mười ba mã chuyến hàng. Tú Vân là thứ chúng con xây sau khi nhà mất.”
Hai cha con nhìn nhau rất lâu.
Cuối cùng Nguyễn Đức Thành bật cười chua chát.
“Ta từng nghĩ con là đứa mềm nhất nhà.”
“Có lẽ vì trước đây không ai hỏi con muốn gì.”
Ông im lặng rồi nói nơi cất chứng cứ.
Không phải két bí mật.
Là một ngôi miếu nhỏ ngoài thành, nơi quản sổ cũ của Nguyễn gia, lão Chu, sống bằng nghề viết thư thuê. Trước vụ tịch biên, Nguyễn Đức Thành giao cho ông một hộp sổ và dặn chỉ mở khi có người đọc đúng mười ba mã chuyến.
Cẩm Tú, Cẩm Vân và Phạm Duy Khiêm cùng tới.
Lão Chu thấy hai chị em thì khóc.
“Ta tưởng Nguyễn gia không còn ai cần thứ này.”
Chiếc hộp chứa ba loại giấy tờ.
Thứ nhất là bản đối chiếu giữa số hàng Nguyễn gia xuất kho và số hàng Hà Khẩu ghi nhận. Trong sáu tháng, có chín chuyến xuất hiện hàng dư sau khi rời kho Nguyễn gia.
Thứ hai là thư trao đổi giữa Nguyễn Đức Thành và quản sự Trịnh Khang.
Ba bức đầu khiến Cẩm Vân gần như không đọc nổi.
Cha họ biết có hàng ngoài sổ.
Ông thậm chí từng đồng ý cho Trịnh gia ghép một số kiện vào đoàn Nguyễn thị để đổi lấy quyền tiếp tục dùng bến phía tây. Không phải mọi kiện đều là hàng cấm; có chuyến chỉ là hàng chưa kịp bổ sung giấy. Nhưng ít nhất hai lá thư cho thấy ông đã nghi có muối vượt định ngạch mà vẫn cho xe đi.
“Cha biết.” Cẩm Vân nói, giọng run.
Cẩm Tú không trả lời.
Thứ ba là những bức thư sau đó.
Khi Nguyễn Đức Thành phát hiện số hàng dư ngày càng lớn và có dấu sắt từ kho quân dụng, ông yêu cầu dừng. Trịnh Khang trả lời rằng hai nhà đã “cùng ở trên một thuyền”, nếu Nguyễn gia rút thì những giấy cũ sẽ đủ khiến cả hai cùng chết.
Nguyễn Đức Thành bắt đầu bí mật sao sổ.
Ông chuẩn bị tố cáo.
Trước ngày đoàn hàng thứ mười ba xuất phát, Trịnh gia đổi kế hoạch. Một đoàn xe khác được gắn thẻ Nguyễn gia, đưa hàng qua Hà Khẩu. Quan nha đã chờ sẵn để bắt.
Trong bản đối chiếu có một chi tiết quan trọng: số thẻ xe bị bắt thuộc một lô thẻ Nguyễn gia đã báo mất hai tháng trước. Báo mất được ghi ở sổ phường nghề và có chữ ký của thư lại không thuộc hai nhà.
Đó là bằng chứng độc lập cho thấy đoàn hàng bị bắt không thể được Nguyễn gia cấp thẻ hợp lệ vào ngày ấy.
“Vậy nhà mình bị gài.” Cẩm Vân nói.
Cẩm Tú khẽ đáp: “Ở vụ cuối, đúng.”
“Còn những chuyến trước?”
Nàng nhìn các bức thư.
“Nhà mình có phần sai.”
Sự thật không cho họ một bản án đẹp.
Nguyễn gia không phải gia tộc vô tội bị kẻ xấu chọn ngẫu nhiên. Họ từng chấp nhận đi cùng hệ thống ngoài sổ vì sợ mất tuyến kinh doanh. Khi muốn dừng và tố cáo, Trịnh gia dùng chính phần sai đó làm dây thòng lọng, rồi phóng đại nó bằng chứng cứ giả để loại đối thủ hoàn toàn.
Phạm Duy Khiêm hỏi lão Chu: “Ngoài ông, ai biết hộp này?”
“Nguyễn lão gia. Và một người nữa.”
“Ai?”
Lão Chu lấy từ đáy hộp một phong thư niêm.
Người nhận là tiền nhiệm của Phạm Quang Nghị — cựu Tri phủ Lâm Châu.
Bức thư là đơn tố cáo Nguyễn Đức Thành viết trước ngày tịch biên. Trên góc có dấu “đã nhận”.
Nhưng đơn chưa từng được nhập vào hồ sơ.
Duy Khiêm lập tức cho tra.
Cựu Tri phủ đã về quê ngay sau vụ án và qua đời nửa năm trước, nhưng thư lại trưởng của ông còn sống. Người này cuối cùng thừa nhận Trịnh gia đã đưa tiền để giữ lá đơn ngoài công văn, đồng thời thông báo cho họ biết Nguyễn Đức Thành chuẩn bị tố cáo.
“Ta chỉ nhận tiền để trì hoãn vài ngày.” hắn nói. “Không biết họ sẽ làm tới mức tịch biên cả nhà.”
“Vài ngày là đủ.” Duy Khiêm đáp.
Đường âm mưu khép lại.
Trịnh gia nắm được tin Nguyễn Đức Thành muốn phản lại thỏa thuận, dùng thẻ xe đã mất để tạo đoàn hàng giả, thông qua người ở Hà Khẩu sửa số cân và biên bản, rồi dựa vào mối quan hệ trong phủ để chặn đơn tố cáo. Sau khi Nguyễn gia bị đánh sập, họ mua lại bến, kho và khách hàng với giá thấp.
Những người trực tiếp tham gia không phải ai cũng còn sống.
Nhưng sổ, thư, dòng tiền và lời khai chéo đủ để mở phiên xét lại ở cấp triều đình.
Đêm đó, Nguyễn Đức Thành xin gặp hai con.
Ông đã biết họ tìm được hộp.
“Các con đọc hết rồi?”
“Rồi.” Cẩm Tú đáp.
Ông cúi đầu.
“Cha từng nghĩ chỉ cho họ mượn đường vài chuyến, miễn nhà mình không trực tiếp bán hàng cấm thì vẫn còn sạch. Đến lúc hiểu mình sai, đã không rút ra được nữa.”
Cẩm Vân khóc. “Vì sao cha không nói từ đầu?”
“Vì ta muốn các con nghĩ cha bị oan.”
Cẩm Tú thấy cổ họng nghẹn lại.
Đó có lẽ là lời thành thật nhất ông nói kể từ khi trở về.
“Phiên triều sẽ hỏi.” nàng nói. “Con sẽ không giấu những chuyến cha biết.”
Nguyễn Đức Thành nhắm mắt.
“Cha hiểu.”
“Cha có trách con không?”
Ông nhìn nàng rất lâu.
“Có.”
Cẩm Vân giật mình.
Ông lại cười mệt mỏi.
“Nhưng trách không có nghĩa con sai.”
Lần đầu tiên, Cẩm Tú không nhìn cha như gia chủ cũ hay người mang bí mật cuối cùng.
Chỉ là một người đã chọn sai vì sợ mất sản nghiệp, rồi phải sống đủ lâu để thấy cái giá của lựa chọn ấy.
Nàng không thể trả lại những người đã chết.
Nhưng nàng có thể làm một việc mà Nguyễn gia trước kia không làm.
Đưa toàn bộ sổ lên bàn.
Kể cả những trang khiến người nhà mình xấu đi.