Chương 3: Một cân muối
Một cân muối khiến Nguyễn Cẩm Tú được tự do sớm hơn dự tính.
Sau khi phủ Tri phủ mở lại một phần hợp đồng vận chuyển, vấn đề mới xuất hiện: không thương hộ nhỏ nào dám nhận.
Trịnh gia nắm bến lớn, đội xe và phần lớn kho khô quanh Lâm Châu. Người nào báo giá thấp hơn họ hôm trước, hôm sau có thể không thuê được xe, không tìm được phu bốc hàng hoặc đột nhiên bị chủ kho báo “hết chỗ”.
Phạm Quang Nghị gọi đó là “thị trường tự chọn”.
Cẩm Tú gọi đó là một nút thắt.
“Không nhất thiết phải có một thương hộ thay Trịnh gia.” nàng nói với Tôn quản sự. “Có thể chia một chuyến cho nhiều người.”
“Ai chịu đứng ra bảo đảm?”
“Nếu mỗi người chỉ chịu phần mình, phủ là bên đặt hàng và kiểm nhận cuối.”
Nàng đề xuất một thử nghiệm nhỏ cho hai mươi cân muối dùng tại trạm dịch phía đông. Một thương nhân bán muối có giấy phép chịu trách nhiệm hàng. Một chủ xe chở từ bến. Một góa phụ họ Lưu có kho khô gần trạm cho thuê chỗ chứa ba ngày. Phủ trả từng phần theo phiếu xác nhận thay vì giao cả hợp đồng cho một đầu mối.
Chi phí giấy tờ nhiều hơn.
Nhưng tổng giá thấp hơn Trịnh gia gần hai thành.
“Lời ở đâu?” Tôn quản sự hỏi.
“Không phải lời nhiều hơn.” Cẩm Tú đáp. “Là không để một người cộng thêm lời ở mọi khâu.”
Chuyến thứ hai gặp mưa.
Ba bao muối ẩm, hao hụt vượt mức.
Nếu đây là câu chuyện làm giàu thần tốc, Cẩm Tú có thể đổ lỗi cho người vận chuyển rồi tuyên bố phương pháp của mình vẫn hoàn hảo.
Nàng không làm vậy.
Nàng tự kiểm tra và phát hiện bao gai được lót quá mỏng. Chủ xe nói loại bao tốt đã bị Trịnh gia mua hết trước mùa mưa.
Cẩm Tú chuyển sang dùng hai lớp: bao gai ngoài, lớp giấy dầu tái sử dụng bên trong cho những đoạn đường ẩm nhất. Chi phí đóng gói tăng nhưng hao hụt giảm.
Sau sáu chuyến, nàng lập một bảng cực đơn giản: mỗi cân muối từ lúc rời điểm cấp đến khi vào kho tốn bao nhiêu tiền, hao hụt bao nhiêu, thời gian bao lâu.
Không ai trong phủ gọi đó là “bí quyết kinh thương”.
Nhưng khi đặt cạnh bảng của Trịnh gia, sự khác biệt trở nên khó chối.
Cẩm Tú cũng nhận ra một dấu hiệu liên quan vụ án Nguyễn gia.
Trong hồ sơ buôn lậu, quan nha ghi những bao muối bị bắt có trọng lượng đồng đều đến lạ: mỗi bao đúng hai mươi cân, không sai quá một lạng.
Thương nhân thực tế hiếm khi có độ chính xác như vậy sau hành trình dài. Bao hút ẩm, dây buộc lệch, cân ở bến khác cân tại kho.
“Nếu người ta đóng lại hàng sau khi thu giữ thì sao?” Tôn quản sự hỏi.
“Vậy biên bản phải ghi đã đóng lại.”
Không có.
Cẩm Tú xin xem chiếc cân từng dùng ở Hà Khẩu. Nha dịch bảo đã hỏng và bị thay.
“Hỏng lúc nào?”
“Sau vụ Nguyễn gia.”
“Ai ký mua cân mới?”
Một tên xuất hiện: Trịnh Khang, quản sự bến Hà Khẩu được Trịnh gia đưa vào phụ trách cân đo sau khi Nguyễn gia bị bắt.
Chứng cứ vẫn chưa đủ.
Nhưng bức tranh bắt đầu rõ hơn: ai đó không chỉ gắn dấu Nguyễn gia lên hàng. Họ còn kiểm soát cách hàng được cân, ghi và biến thành con số trong bản án.
Phạm Quang Nghị thấy Cẩm Tú tiếp tục hỏi chuyện cũ liền cảnh cáo:
“Ngươi đang làm việc trừ nợ trong phủ, không phải điều tra quan án.”
“Thần nữ biết.”
“Vậy dừng đúng chỗ.”
Cẩm Tú nhìn ông. “Nếu một cân muối của phủ có thể bị tính sai chỉ vì không ai đối chiếu, một bản án cũng có thể sai vì lý do tương tự.”
Phạm Quang Nghị im lặng.
Hai ngày sau, ông cho nàng một lựa chọn.
Khoản tiết kiệm từ phương thức mua mới sẽ được tính vào phần nợ lao dịch của nàng. Nếu tiếp tục đạt mức đã cam kết trong ba tháng, nàng được trả tự do sớm.
Cẩm Tú ký.
Nàng không cần đặc ân.
Nàng cần một con đường hợp pháp để rời phủ và bắt đầu kinh doanh bằng tên của chính mình.
Đến cuối tháng thứ ba, số tiền tiết kiệm vượt mức.
Phạm Quang Nghị giao giấy miễn phần lao dịch còn lại.
“Ra khỏi phủ rồi, ngươi định làm gì?”
“Bán hàng.”
“Trịnh gia sẽ không để ngươi yên.”
“Ta cũng không định tranh với họ bằng việc bán muối lậu.”
“Vậy lấy gì thắng?”
Cẩm Tú cầm tờ giấy tự do, cười.
“Bắt đầu bằng việc biết một cân muối thật sự đáng bao nhiêu.”