Chương 10: Sự thật về vụ diệt tộc

Nguyễn Đức Thành đồng ý giao bản đối chiếu, nhưng kèm theo một điều kiện.

“Con phải hứa, nếu Nguyễn gia được minh oan, Tú Vân sẽ đổi lại thành Nguyễn thị.”

Cẩm Tú ngồi đối diện cha trong căn phòng nhỏ của Đô Sát viện, giữa hai người chỉ có một chiếc bàn gỗ mộc và ngọn đèn dầu. Lính canh đứng ngoài cửa, Phạm Duy Khiêm đã giữ lời để hai cha con nói chuyện riêng.

“Con không hứa.”

“Vậy cha giữ.”

“Cha có quyền giữ.”

Ông nhìn nàng, giận tới mức gân xanh trên thái dương nổi lên. “Con không sợ cả nhà mang tiếng buôn lậu mãi mãi sao?”

“Sợ. Nhưng một thương hội có nhiều người góp vốn không phải tiền chuộc danh dự cho Nguyễn gia.”

“Đó là thứ cha để lại cho con!”

“Không.” Cẩm Tú đáp, giọng không cao nhưng rất rõ. “Cha để lại cho con mười ba mã chuyến hàng. Tú Vân là thứ chúng con dựng nên sau khi nhà đã mất.”

Hai cha con nhìn nhau rất lâu. Ngọn đèn lép bép, bóng hai người đổ dài trên vách. Cuối cùng, Nguyễn Đức Thành bật cười, nụ cười chua chát như nuốt phải thuốc đắng.

“Ta từng nghĩ con là đứa mềm yếu nhất nhà.”

“Có lẽ vì trước đây chưa ai hỏi con muốn gì.”

Ông im lặng hồi lâu, rồi nói ra nơi cất chứng cứ. Không phải một chiếc két bí mật dưới nền nhà, mà là một ngôi miếu nhỏ ngoài thành, nơi lão Chu, quản sổ cũ của Nguyễn gia, đang sống bằng nghề viết thư thuê cho người qua đường. Trước vụ tịch biên, Nguyễn Đức Thành đã giao cho lão một hộp sổ, dặn chỉ được mở khi có người đọc đúng mười ba mã chuyến hàng.

Sáng hôm sau, Cẩm Tú, Cẩm Vân và Phạm Duy Khiêm cùng tới ngôi miếu. Lão Chu đang ngồi bên bậc cửa mài mực, vừa thấy hai chị em thì đánh rơi thỏi mực, nước mắt chảy ròng trên gương mặt nhăn nheo.

“Lão cứ tưởng Nguyễn gia không còn ai cần tới thứ này nữa.”

Cẩm Tú đọc từng mã chuyến, không sai một con số. Lão Chu run run cạy viên gạch dưới bệ thờ, lấy ra một chiếc hộp gỗ bọc vải dầu. Bên trong có ba loại giấy tờ.

Thứ nhất là bản đối chiếu giữa số hàng Nguyễn gia xuất kho và số hàng bến Hà Khẩu ghi nhận. Trong sáu tháng, có tới chín chuyến xuất hiện hàng dư sau khi rời kho Nguyễn gia.

Thứ hai là thư từ trao đổi giữa Nguyễn Đức Thành và quản sự Trịnh Khang. Ba bức đầu tiên khiến Cẩm Vân gần như không đọc nổi. Cha họ biết có hàng ngoài sổ. Ông thậm chí từng đồng ý để Trịnh gia ghép một số kiện vào đoàn xe Nguyễn thị, đổi lấy quyền tiếp tục dùng bến phía tây. Không phải kiện nào cũng là hàng cấm, có chuyến chỉ là hàng chưa kịp bổ sung giấy. Nhưng ít nhất hai lá thư cho thấy ông đã nghi trong đó có muối vượt định ngạch, mà vẫn cho xe đi.

“Cha biết.” Cẩm Vân nói, giọng run lên.

Cẩm Tú không trả lời, chỉ lặng lẽ cầm lấy chồng thư thứ ba.

Đó là những bức thư về sau. Khi Nguyễn Đức Thành phát hiện số hàng dư ngày một lớn, lại có cả dấu sắt từ kho quân dụng, ông đòi dừng. Trịnh Khang trả lời rằng hai nhà đã “cùng ở trên một thuyền”, nếu Nguyễn gia rút chân, những giấy tờ cũ đủ để cả hai cùng chết. Từ đó, Nguyễn Đức Thành bắt đầu bí mật sao chép sổ sách. Ông chuẩn bị tố cáo.

Nhưng trước ngày đoàn hàng thứ mười ba xuất phát, Trịnh gia đổi kế hoạch. Một đoàn xe khác được gắn thẻ Nguyễn gia, chở hàng qua Hà Khẩu, nơi quan nha đã chờ sẵn để bắt.

Trong bản đối chiếu có một chi tiết đặc biệt quan trọng. Số thẻ trên những chiếc xe bị bắt thuộc về một lô thẻ Nguyễn gia đã báo mất từ hai tháng trước. Việc báo mất được ghi trong sổ phường nghề, có chữ ký của một thư lại không thuộc nhà nào trong hai nhà.

Duy Khiêm cầm tờ giấy lên soi dưới ánh sáng ngoài cửa miếu. “Đây là bằng chứng độc lập. Đoàn xe bị bắt không thể mang thẻ hợp lệ do Nguyễn gia cấp vào ngày ấy.”

“Vậy là nhà mình bị gài.” Cẩm Vân nói.

Cẩm Tú khẽ đáp: “Ở vụ cuối cùng, đúng.”

“Còn những chuyến trước?”

Nàng nhìn chồng thư trên tay. “Nhà mình có phần sai.”

Sự thật không trao cho họ một bản án đẹp đẽ. Nguyễn gia không phải gia tộc vô tội bị kẻ xấu chọn trúng ngẫu nhiên. Họ từng chấp nhận đi chung với hệ thống ngoài sổ vì sợ mất tuyến làm ăn. Tới khi muốn dừng và tố cáo, Trịnh gia đã dùng chính phần sai ấy làm dây thòng lọng, rồi phóng đại nó bằng chứng cứ giả để loại bỏ đối thủ hoàn toàn.

Duy Khiêm quay sang hỏi lão Chu: “Ngoài ông ra, còn ai biết về chiếc hộp này?”

“Nguyễn lão gia. Và một người nữa.”

“Ai?”

Lão Chu lần tay xuống đáy hộp, lấy ra một phong thư đã ngả vàng. Người nhận là vị tiền nhiệm của Phạm Quang Nghị, cựu Tri phủ Lâm Châu. Đó là bản đơn tố cáo Nguyễn Đức Thành viết trước ngày tịch biên, phủ nha đã đóng dấu “đã nhận” ở góc rồi trả lại cho người nộp giữ làm bằng. Thế nhưng lá đơn ấy chưa từng được nhập vào hồ sơ vụ án.

Duy Khiêm lập tức cho người tra. Cựu Tri phủ đã cáo quan về quê ngay sau vụ án và qua đời nửa năm trước, nhưng viên thư lại trưởng dưới quyền ông ta vẫn còn sống. Bị đưa tới Đô Sát viện, người này chối quanh hai ngày, cuối cùng thừa nhận Trịnh gia đã đưa tiền để hắn giữ lá đơn ngoài công văn, đồng thời báo cho họ biết Nguyễn Đức Thành chuẩn bị tố cáo.

“Tiểu nhân chỉ nhận tiền để trì hoãn vài ngày.” hắn nói, mồ hôi ướt đẫm cổ áo. “Không biết họ sẽ làm tới mức tịch biên cả nhà.”

“Vài ngày là đủ.” Duy Khiêm đáp.

Đường dây âm mưu khép lại. Trịnh gia nắm được tin Nguyễn Đức Thành muốn phản lại thỏa thuận, liền dùng lô thẻ xe đã mất để tạo một đoàn hàng giả, thông qua người ở Hà Khẩu sửa số cân và biên bản, rồi dựa vào quan hệ trong phủ để chặn đơn tố cáo. Sau khi Nguyễn gia sụp đổ, họ mua lại bến, kho và khách hàng với giá rẻ mạt. Những kẻ trực tiếp nhúng tay không phải ai cũng còn sống. Nhưng sổ sách, thư từ, dòng tiền và lời khai chéo nhau đã đủ để mở phiên xét lại ở cấp triều đình.

Đêm đó, Nguyễn Đức Thành xin gặp hai con. Ông đã biết họ tìm được chiếc hộp.

“Các con đọc hết rồi?”

“Rồi.” Cẩm Tú đáp.

Ông cúi đầu, hai bàn tay đan vào nhau trên đầu gối. “Cha từng nghĩ chỉ cho họ mượn đường vài chuyến, miễn nhà mình không trực tiếp bán hàng cấm thì vẫn còn trong sạch. Đến lúc hiểu ra mình sai, thì đã không rút chân ra được nữa.”

Cẩm Vân bật khóc. “Sao cha không nói với chúng con từ đầu?”

“Vì cha muốn các con nghĩ cha bị oan.”

Cẩm Tú thấy cổ họng nghẹn lại. Đó có lẽ là câu thành thật nhất ông nói kể từ ngày trở về.

“Phiên triều sẽ hỏi tới.” nàng nói. “Con sẽ không giấu những chuyến cha đã biết.”

Nguyễn Đức Thành nhắm mắt. “Cha hiểu.”

“Cha có trách con không?”

Ông nhìn nàng rất lâu. “Có.”

Cẩm Vân giật mình ngẩng lên. Nhưng ông lại cười, nụ cười mệt mỏi của người đã đi hết một quãng đường dài.

“Nhưng trách không có nghĩa là con sai.”

Lần đầu tiên, Cẩm Tú không nhìn cha như gia chủ cũ, cũng không như người nắm giữ bí mật cuối cùng. Trước mặt nàng chỉ là một người đã chọn sai vì sợ mất sản nghiệp, rồi phải sống đủ lâu để thấy cái giá của lựa chọn ấy.

Nàng không thể đưa những người đã chết trở về. Nhưng nàng có thể làm một việc mà Nguyễn gia trước kia chưa từng làm.

Đưa toàn bộ sổ sách lên bàn, kể cả những trang khiến người nhà mình xấu đi.