Chương 11: Phiên triều xét

Phiên xét lại vụ Nguyễn gia được đưa lên kinh thành, bởi nó không còn là chuyện riêng của một thương hộ. Hồ sơ đã chạm tới thuế muối, kho sắt quân dụng, quan lại địa phương, và cả việc một thương cục dùng thế lực trên thị trường để che giấu hàng ngoài sổ. Bộ Hộ, Đại lý tự và Đô Sát viện cùng cử người thẩm tra.

Nguyễn Cẩm Tú được triệu tới với tư cách người cung cấp chứng cứ. Đêm trước ngày lên công đường, trong gian nhà trọ gần cổng thành, Nguyễn Đức Thành tìm tới hỏi nàng lần cuối.

“Con có thể chỉ nộp những bức thư sau khi cha dừng hợp tác. Mấy bức trước không cần thiết để chứng minh đoàn thứ mười ba là giả.”

Cẩm Tú nhìn ông. “Cần.”

“Để làm gì?”

“Để họ hiểu vì sao Trịnh gia có thể uy hiếp cha. Nếu giấu phần ấy, câu chuyện sẽ thành Nguyễn gia hoàn toàn vô tội rồi tự dưng bị vu oan. Như thế không đúng sự thật.”

Ông không nói thêm gì, chỉ ngồi lặng thêm một lúc rồi đứng dậy về phòng.

Ngày xét án, Trịnh Thế Hào vẫn giữ vẻ bình thản như mọi khi, áo gấm màu tro, tay chắp sau lưng. Hắn không phủ nhận hai nhà từng hợp tác. Lập luận của hắn rất rành mạch: Nguyễn Đức Thành tự nguyện cho hàng ghép chuyến, tới khi sự việc bại lộ thì đổi lời, đổ hết trách nhiệm sang Trịnh thị.

“Một thương gia phạm pháp, nay muốn dựa vào chút danh tiếng con gái gây dựng được để rửa tên.” hắn nói, giọng vừa đủ cho cả công đường nghe.

Cẩm Tú đứng ở hàng người làm chứng, không hề phản ứng.

Phạm Duy Khiêm trình chứng cứ theo đúng thứ tự thời gian. Đầu tiên là những chuyến hàng Nguyễn gia thật sự có tham gia. Thư từ cho thấy Nguyễn Đức Thành từng chấp nhận một số hàng ngoài sổ, và phải chịu trách nhiệm về phần ấy. Nguyễn Đức Thành quỳ dưới công đường, cúi đầu nhận, không cãi lấy nửa lời.

Tiếp theo là thời điểm ông dừng hợp tác: lá thư yêu cầu không cho đoàn thứ mười ba qua Hà Khẩu, bản đơn tố cáo có dấu “đã nhận” của phủ nha, và bản báo mất lô thẻ xe trước ngày bắt hàng.

Sau đó là đoàn hàng đã bị dùng để kết án Nguyễn gia. Thẻ xe thuộc lô đã báo mất. Số lượng trong biên bản Hà Khẩu không khớp bản xuất kho lẫn bản nhận hàng. Chiếc cân dùng hôm bắt giữ bị thay ngay sau vụ án. Người áp tải Lưu Bách nhận một khoản bạc lớn từ ngân trang có liên hệ với Trịnh thị, rồi chết đuối ba ngày sau.

Cuối cùng là vụ kho Đông Khê xảy ra gần một năm sau, với cùng một phương thức: hàng được đưa vào qua cửa phụ, hòm cũ của Trịnh gia bị thay nắp đóng dấu, kẻ trung gian nhận tiền từ quản sự Trịnh Khang. Hai vụ cách nhau cả năm trời, nhưng cấu trúc giống nhau tới mức không thể làm ngơ.

Trịnh Thế Hào vẫn không nao núng. “Quản sự làm sai không có nghĩa chủ gia ra lệnh.”

Điểm này không ai phản bác được. Quan Đại lý tự gật đầu, yêu cầu phải chứng minh trách nhiệm của từng cá nhân, không thể vì người dưới phạm tội mà kết luôn kẻ trên.

Chứng cứ tới từ sổ sách của ngân trang. Khoản trả cho Lưu Bách và khoản đưa cho Triệu Lục đều xuất ra từ mục chi “bảo trì bến” của Trịnh thị. Ba phiếu rút tiền có chữ duyệt của chính Trịnh Thế Hào. Hắn giải thích rằng mình chỉ ký duyệt chi tổng, không biết người dưới đem tiền đi làm gì.

Nhưng Đô Sát viện còn giữ một lá thư khác của Trịnh Khang gửi hắn, trong đó có câu: “Chuyện thẻ Nguyễn đã sắp xếp xong. Sau ngày mười bảy, bến Hà Khẩu sẽ không còn người tranh.” Ở góc thư là nét phê của Trịnh Thế Hào: “Làm sạch phần đuôi.”

Hắn nói “phần đuôi” là chỉ một khoản nợ thương mại. Duy Khiêm không tranh cãi, chỉ trình lên tiếp sổ mua lại bến bãi sau vụ tịch biên. Sổ cho thấy Trịnh thị đã chuẩn bị sẵn ngân khoản để mua tài sản Nguyễn gia từ trước ngày mười bảy, khi chưa ai biết đoàn xe nào sẽ bị bắt.

Không một chứng cứ riêng lẻ nào đủ để kể trọn câu chuyện. Nhưng nối lại với nhau, chúng thành một chuỗi liền mạch: biết trước Nguyễn gia sẽ sụp, chuẩn bị tiền mua tài sản, dùng thẻ đã mất để tạo đoàn hàng, sửa số liệu ở trạm và trả tiền cho kẻ đổi dấu. Tới lúc ấy, Trịnh Thế Hào không còn cười được nữa.

Phiên xét kéo dài hai ngày. Kết luận cuối cùng không khiến gia tộc nào được “sạch” hoàn toàn.

Nguyễn Đức Thành bị xác định đã từng hỗ trợ vận chuyển hàng ngoài sổ trong giai đoạn đầu, phải chịu trách nhiệm về những chuyến có chứng cứ cho thấy ông biết. Tuy vậy, bản án cũ quy toàn bộ số hàng lậu và tội tổ chức đường dây cho Nguyễn gia bị hủy bỏ, vì dựa trên vật chứng và biên bản giả. Những người trong nhà chỉ bị liên lụy theo án cũ được phục hồi thân phận, và được trả lại phần tài sản còn xác định được là không liên quan tới vi phạm.

Trịnh Khang, đám thư lại nhận tiền và những kẻ trực tiếp tạo chứng cứ giả bị xét xử theo từng hành vi. Trịnh Thế Hào bị truy trách nhiệm về việc tổ chức mua chuộc, làm giả đường hàng và lợi dụng vụ án để thâu tóm tài sản. Phần lợi bất chính từ những bến, kho mua được nhờ ép giá sau vụ án bị phong tỏa, chờ hoàn trả hoặc sung công tùy theo nguồn gốc.

Trịnh gia không bị “diệt tộc”. Những người không tham gia không đương nhiên mang tội. Nhưng thương cục mất quyền thuê độc quyền ở Hà Khẩu, và các hợp đồng muối phải đem ra đấu lại từ đầu.

Khi quan chủ thẩm hỏi Cẩm Tú có yêu cầu trả lại toàn bộ tài sản cũ cho Nguyễn gia hay không, nàng bước lên, chắp tay đáp:

“Thần nữ chỉ xin phần nào chứng minh được thuộc về Nguyễn gia và bị lấy đi trực tiếp vì bản án sai. Những tài sản về sau đã được bán hợp pháp cho người thứ ba, xin xử theo luật. Không thể vì nhà thần nữ được xét lại mà đi lấy của người khác.”

Nguyễn Đức Thành ngẩng lên nhìn con gái. Có lẽ phải tới giây phút ấy, ông mới hiểu nàng thật sự không tới đây để dựng lại quyền lực cũ.

Cuối phiên, quan Bộ Hộ chuyển sang một việc khác. Hạn hán ở miền bắc khiến ba châu thiếu lương trầm trọng. Triều đình cần vận chuyển gấp, nhưng sau vụ Trịnh gia, không ai muốn tiếp tục giao toàn bộ việc cung ứng vào tay một đại thương cục nữa.

Vị quan nhìn xuống Cẩm Tú. “Liên Thương Hội của cô có thể đưa lương qua ba tuyến khác nhau trong hai tháng không?”

“Có thể thử.”

“Thử?”

“Nếu chưa kiểm kho, xe, mực nước sông và sức chứa của từng trạm mà thần nữ đã nói chắc chắn, thì đó chỉ là lời khoe khoang.”

Vài người trong điện bật cười. Vị quan kia thì gật đầu. “Vậy đi kiểm đi. Ba ngày sau nộp phương án.”

Cẩm Tú bước ra khỏi công đường khi trời đã tối. Phạm Duy Khiêm đứng chờ ở bậc đá, chiếc đèn lồng trong tay hắt ánh vàng lên mặt đá ướt sương.

“Nguyễn gia được rửa phần oan.” hắn nói.

“Ừ.”

“Cô không vui?”

“Có vui.”

“Nhìn không giống.”

Cẩm Tú nhìn một đoàn xe đang lăn bánh qua phố, tiếng bánh gỗ nghiến lên đá lát.

“Ta từng nghĩ tới ngày này thì mọi thứ sẽ trở lại như trước.”

“Còn bây giờ?”

“May mà không.”

Nếu trở lại như trước, Nguyễn gia sẽ vẫn muốn nắm một tuyến, Trịnh gia nắm tuyến kia, và người dân vẫn phải sống theo cái giá mà vài nhà lớn thương lượng với nhau sau cánh cửa đóng kín. Nàng đã mất một gia tộc cũ. Nhưng trong lúc tìm cách sống sót, nàng đã dựng nên được một mạng lưới không thuộc về riêng mình.

Ba ngày sau, Cẩm Tú mang phương án cứu tế tới Bộ Hộ. Không phải một tuyến, mà là bốn tuyến, ba nhóm thương nhân, hai mức dự phòng, và một điều khoản nàng viết đậm ngay ở đầu trang:

Không một nhà cung ứng nào được nắm toàn bộ lượng hàng.