Chương 2: Bán vào phủ quan

Phủ Tri phủ Lâm Châu không thiếu người hầu. Thứ họ thiếu là một người có thể nhìn vào một kho hàng hỗn loạn rồi nói chính xác tại sao cuối tháng nào cũng hụt.

Nguyễn Cẩm Tú được đưa tới đây theo lệnh xử lý tài sản của Nguyễn gia. Trên giấy, nàng phải làm việc ba năm để trừ phần nợ thuế được chia cho nữ quyến. Quản sự phủ là một bà già tóc búi cao, mặt lúc nào cũng như vừa nuốt phải giấm. Bà ta nhìn đôi tay trắng trẻo chưa từng làm việc nặng của nàng một lượt rồi xếp thẳng xuống kho bếp.

“Tiểu thư thương gia thì biết làm gì?” bà ta hỏi, giọng không giấu vẻ khinh thường.

“Biết tính.”

“Ai mà chẳng biết tính.”

“Vậy cho ta thử đếm kho.” Cẩm Tú đáp, không cúi đầu cũng không cãi thêm.

Ba ngày sau, nàng chỉ ra lý do vì sao tuần cuối tháng nào phủ cũng phải mua thêm gạo. Sổ nhập kho ghi theo đấu, sổ bếp lại ghi theo cân, còn người giao hàng thường làm tròn số theo cách có lợi cho họ. Mỗi lần sai lệch chẳng đáng là bao, một hai cân lẫn trong hàng trăm cân chẳng ai để ý, nhưng cộng cả tháng thì thành gần một phần mười lượng gạo mua vào.

Nàng không tố ai biển thủ. Nàng chỉ đề nghị cân lại ba chuyến kế tiếp, ghi song song cả hai đơn vị, rồi để người nhận lẫn người giao cùng ký tên ngay tại cửa kho. Tháng ấy, kho hụt giảm hẳn. Bà quản sự không khen câu nào, nhưng tuần sau đã cho người gọi nàng sang kho tổng.

Ở kho tổng, Cẩm Tú gặp một vấn đề lớn hơn nhiều.

Phủ Tri phủ đang mua muối cho bếp, cho các trạm dịch và cho việc phát cứu tế từ đúng một nguồn duy nhất là Trịnh thị thương cục. Giá niêm yết trên giấy không vượt mức quy định, nhưng phí chuyên chở, hao hụt, đóng bao và lưu kho lại được tách thành nhiều khoản nhỏ. Nàng lật sổ, cộng từng dòng, cuối cùng ra một con số khiến chính mình cũng phải dừng bút: một cân muối về tới kho bây giờ đắt hơn gần ba thành so với trước khi Nguyễn gia bị tịch biên.

Người phụ trách kho tổng là Tôn quản sự, một người đàn ông trung niên tính tình cẩn trọng. Thấy nàng ngồi nhìn trang sổ mãi, ông hạ giọng: “Trịnh gia bây giờ giữ gần hết xe và bến quanh đây. Không mua của họ thì mua của ai?”

Cẩm Tú không đáp ngay. Nàng lấy tiếp chồng phiếu giao hàng ra xem, đặt các phiếu trước và sau vụ án cạnh nhau. Một điều lập tức khiến nàng chú ý: sau khi Trịnh gia tiếp quản tuyến Hà Khẩu, quãng đường ghi trên giấy vận chuyển dài hơn thực tế gần hai mươi dặm. Họ không nhất thiết phải chở vòng, chỉ cần khai quãng đường dài hơn rồi tính phí theo con số đã khai là đủ.

“Ai duyệt những phiếu này?” nàng hỏi.

Tôn quản sự đưa mắt nhìn lên phía trên. “Văn phòng Tri phủ.”

Đứng đầu Lâm Châu là Tri phủ Phạm Quang Nghị, một người nổi tiếng không nhận quà cáp, nhưng cũng ít khi nhúng tay vào chuyện kho vận. Người trực tiếp xem giấy tờ là đám thư lại do vị tiền nhiệm để lại, đã làm ở phủ này nhiều năm hơn cả chủ mới.

Cẩm Tú hiểu chừng này chưa phải bằng chứng tham ô. Một hệ thống hoàn toàn có thể thất thoát chỉ vì không ai chịu ngồi đối chiếu, mỗi người đều nghĩ người khác đã kiểm rồi. Vì vậy nàng đề nghị lập một bảng giá đầy đủ cho từng chuyến hàng: giá muối, quãng đường, phí bến, hao hụt thực tế, ai giao, ai nhận.

Tôn quản sự nghe xong thì bật cười. “Cô muốn khiến nửa phủ ghét mình à?”

“Ta chỉ muốn biết một cân muối thật sự tốn bao nhiêu.”

Ông lắc đầu, nhưng vẫn để nàng làm. Suốt nửa tháng, ngày nào Cẩm Tú cũng ngồi tới khi đèn dầu cạn, chép lại từng phiếu cũ, ghi chú những khoản phí lạ. Cuối tháng, bảng mới được Tôn quản sự đưa lên cùng báo cáo kho. Phạm tri phủ nhìn thấy cột chênh lệch thì hỏi ngay ai làm.

Cẩm Tú được gọi tới thư phòng. Vị quan ngoài bốn mươi ngồi sau án thư, mặt gầy, râu tỉa gọn, ánh mắt nhìn nàng từ đầu đến chân như đang cân một món hàng chưa rõ nguồn gốc.

“Người Nguyễn gia?”

“Vâng.”

“Ngươi muốn dùng việc này để kêu oan cho nhà mình?”

“Không.” Cẩm Tú đáp. “Sổ kho của phủ không chứng minh được Nguyễn gia vô tội.”

Câu trả lời khiến ông hơi bất ngờ, ngón tay đang gõ lên mặt bàn dừng lại. Cẩm Tú bước lên, đặt hai tờ phiếu vận chuyển xuống trước mặt ông, một tờ trước vụ án, một tờ sau.

“Nhưng cùng một bến Hà Khẩu, trước và sau vụ án, quãng đường không thể tự dài thêm. Nếu đại nhân muốn biết vì sao tiền cứu tế đội lên, nên cho kiểm tra việc này.”

Phạm Quang Nghị không khen nàng lấy một câu. Ông chỉ cầm bút phê, ra lệnh cho người đi đo lại đường thực địa.

Ba hôm sau, người đo đường trở về, xác nhận số dặm ghi trên phiếu Trịnh gia cao hơn tuyến thực tế. Viên thư lại phụ trách duyệt phiếu bị gọi lên, quanh co biện hộ rằng đó là “đường mùa mưa”, khi nước ngập thì xe phải đi vòng.

Cẩm Tú đứng ở cuối phòng, chỉ hỏi đúng một câu: “Vậy tháng nắng sao vẫn tính theo đường mùa mưa?”

Không ai trả lời. Viên thư lại đỏ mặt, cúi đầu nhìn mũi giày. Phạm tri phủ cho dừng thanh toán phần chênh lệch và yêu cầu đấu giá lại một phần hợp đồng vận chuyển muối của phủ.

Tin ấy truyền ra chợ còn nhanh hơn lệnh công. Chưa tới chiều, người ta đã bàn tán khắp các quán trà rằng có một cô gái họ Nguyễn trong phủ Tri phủ dám chỉ ra phiếu Trịnh gia khai khống.

Đêm đó, khi Cẩm Tú khóa cửa kho xong định về phòng, một người lạ đã đứng chờ sẵn trong bóng tối phía sau kho. Hắn ăn mặc như người làm thuê, nhưng giày lại là loại da tốt. Hắn chìa ra một túi bạc nặng trịch.

“Trịnh quản sự gửi. Cô nương thông minh, không nên phí đầu óc vào chuyện đã có người sắp xếp.”

Cẩm Tú không đưa tay nhận. “Nếu ta lấy, ngày mai có phải sẽ có người tìm thấy túi bạc này trong phòng ta, rồi nói con gái Nguyễn gia mua chuộc quan phủ không?”

Người kia đổi sắc mặt trong thoáng chốc, rồi vội che đi. Chỉ chừng ấy cũng đủ để nàng biết mình đoán trúng.

“Mang về đi.”

“Cô không sợ Trịnh gia?”

Cẩm Tú quay đầu nhìn kho muối phía sau lưng, những bao hàng xếp chồng trong bóng tối. “Ta sợ một thứ khác hơn.”

“Thứ gì?”

“Một thành chỉ còn đúng một người được quyền nói giá bao nhiêu là hợp lý.”

Người lạ nhìn nàng thêm một lúc rồi cầm túi bạc biến vào ngõ tối. Sáng hôm sau, Cẩm Tú chủ động kể lại việc có người đưa bạc cho Tôn quản sự nghe, rồi yêu cầu ghi vào sổ trực, có giờ giấc, có chữ ký của ông và của người gác cổng đêm qua.

Tôn quản sự ngập ngừng: “Ghi vào sổ thì Trịnh gia biết cô không dễ bảo.”

“Họ biết rồi.” Cẩm Tú đáp. “Ghi vào sổ là để nếu có người định dùng một món quà biến ta thành kẻ có tội lần thứ hai, lần này họ phải đi qua một bản ghi có thời gian và nhân chứng.”

Nàng chưa đủ sức đối đầu với Trịnh gia. Nhưng nàng đã bắt đầu xây thứ mà Nguyễn gia không có trong đêm tịch biên.

Một đường chứng cứ không phụ thuộc vào lời của riêng mình.